Astananyń damýy – eldiń damýy

Elorda mańyndaǵy eldi mekenderdi asfalttaý jumysy 2020 jyly tolyqtaı aıaqtalady

Astana qalasynda jańadan salynyp jatqan jol obektilerin aralaý barysynda Astana qalalyq jolaýshylar kóligi jáne jol-kólik ınfraqurylymy basqarmasynyń jetekshisi Ashat Qara­ǵoıshın Úkimettiń qoldaýymen 2019 jyly el­orda mańyndaǵy eldi meken­der­diń joldaryna ishinara asfalttaý ju­mys­tary júrgiziletin bolsa, 2020 jyl­­dyń sońyna deıin asfalt tolyqtaı tóse­le­tindigin jetkizdi. Atalǵan aımaq­taǵy turǵyndardyń jaıly ómir súrýi úshin qalaǵa qatynaıtyn joldardy qalypqa keltirý, jańadan joldar salý  qarqyndy júrgizilýde. 

– Qala mańyndaǵy eldi mekender alys-jaqyndyǵyna qaramastan asfalttalǵan jolmen qamtylýy tıis. О́tken jyly qala mańyndaǵy Ilınka, Kóktal, Ońtústik-Shyǵys aýdandarynda barlyǵy 145 kóshe salynyp, paıdalanýǵa berildi, – dedi A.Qaraǵoıshın.

Josparǵa sáıkes bıyl taǵy 50 kóshe salý kózdelse, qazirgi ýaqytta onyń 15-i aıaqtalyp, al 10 kóshe salyný ústinde.

– Qala mańyndaǵy jáne de ishindegi 150 kósheni keler jyldyń sońyna deıin tolyqtaı asfalttap bitirý kerek. Ortasha eseppen bir kósheniń uzyndyǵy –  400 metr, eni 7 metr. Al kósheni jóndeýge 15 kún ketedi. Bir kósheniń quny 50 mln teńge, – dedi basqarma basshysy. 

Búgingi kúni jer úıler ornalasqan aýdan­dardaǵy joldarǵa asfalt tolyq tóselip, jol jıeginiń eki jaǵyn ınert­ti materıaldary men nyǵaıtý jumystary júr­gi­zil­gen. Aıtalyq, uzyndyǵy 400 metrdeı bolatyn Boztorǵaı, Taıqazan syndy qys­qa joldar endi baıaǵydaı shuryq-tesik emes, kerisinshe taqtaıdaı tegis, oqtaýdaı túzý. Eldi meken turǵyndary bolsa, aýla­ǵa tas jol salynǵaly beri qalaǵa jıi qa­tynaýǵa múmkindik týǵanyn aıtady. 

Buǵan qosa №39 kóshe men Sh.Qaldaıaqov kóshesine deıingi №27 kósheniń qurylysy bastalǵan. Onda 8 jolaqty qozǵalysqa arnalǵan, uzyndyǵy 5,9 km bolatyn jańa kóshe qoldanysqa berilmek. So­ny­men qatar Beısekova kóshesinen Turan dańǵylyna deıin jańadan saly­nyp jatqan joldyń qurylysy da 6 jol­aqty, uzyndyǵy 3 shaqyrymdaı bolady. Kishi aınalma jol paıdalanýǵa be­ril­gen soń Turan jáne Qabanbaı batyr dań­ǵyldarynda kólik keptelisi azaımaq. Atal­ǵan dańǵyldar aldaǵy birer jylda qol­danysqa beriledi degen jospar bar. Sondaı-aq Sh.Beısekova kóshesinen bastap Turan dańǵylyna deıingi aımaqta Saraıshyq kóshesi jáne Belarýs, Koreıa, О́zbekstan, Ýkraına, Reseı, BAÁ, Malaızııa, Qytaı elshilikteri men Qazaqstan musylmandary dinı bas­qar­ma­syna qatynaıtyn uzyndyǵy 4,425 sha­qy­rymdy quraıtyn 14 jańa kósheniń qurylysy qarastyrylǵan. 

Elorda ákimi Á.Isekeshevtiń aıtýynsha, Qabanbaı batyr dańǵyly «Ramstor» saýda úıinen bastap áýejaıǵa deıin aralyq altyjolaqty jol bolyp qaıta salynady. «Biz bul jumystardy 2020 jylǵa deıin aıaqtaýdy josparlap otyrmyz», dedi qala ákimi.

Astana qalasy ákiminiń orynbasary Qusman Aıtmuhametov atalǵan qurylys jobasy boıynsha qaýly daıyndalyp jatqanyn jetkizdi. 

Sonymen qatar qala basshysy Táý­el­sizdik saraıynan jańa «Nurly jol» vokzalyna deıin jańa «Myń­jyl­dyq» alleıasy qurylysynyń bas­tal­ǵanyn atap ótti. Osy aımaqta al­daǵy 5 jyl kó­le­minde jańa qalashyq tur­ǵyzylady dep josparlanǵan. Odan bó­lek, qalanyń bas­ty kólik aǵyny ótetin Máńgilik El, Turan, Qabanbaı batyr dańǵyldarynan «QazAvtoJol» UK» AQ kómegimen úlken jáne kishi aınalma joldar salý qolǵa alynǵan. Atalǵan jobalardyń barlyǵy aldaǵy eki jylda tolyqtaı aıaqtalady degen jospar bar.

«Aqyldy» baǵdarshamdar

Osydan eki aı buryn Respýblıka dańǵylynda pılottyq joba retinde tirek arqyly vızýaldy jaryq beretin baǵ­dar­sham ornatylǵan bolatyn. Atalǵan baǵ­darshamdar Máskeý, Kıev, Dýbaı sekil­di álemniń basqa da iri qalalarynda qol­danysta bar. Endi osyndaı erekshe baǵ­darshamdar Astanada ornatylyp otyr. 

Astana qalasynyń jolaýshylar kóligi já­ne jol-kólik ınfraqu­ry­lymy basqar­ma­synyń jetek­shisi A.Qara­ǵoı­shınniń aı­tý­yn­sha, atalǵan baǵdar­sha­m­dar tıisti synaqtardyń bar­lyǵynan ót­ken. 

̶  tBiz úshin baǵdarshamdardyń basty mańyzy – qaýipsizdikti qamtamasyz etý. Atalǵan baǵdarshamnyń ereksheligi kúndiz de, túnde de alystan kórinetin jaryq dıodtary janyp turady, ony baıqamaý múmkin emes. Eń bastysy, jol apattaryn azaıtady. О́z kezeginde jaıaý júrginshilerdiń de erkin júrip-turýy qarastyrylǵan, – dedi A.Qaraǵoıshın. Onyń aıtýynsha, qala boıynsha jol-kólik oqıǵasy jıi bolatyn qaýipti aımaqtarǵa taǵy da 11 baǵdarsham ornatý josparlanyp otyr. Sonymen qatar basqarma basshysy Respýblıka dańǵylyna ornatylǵan erekshe baǵdarshamdy synaqtan ótkizý kezinde atalǵan aımaqta birde-bir jol-kólik erejesin buzý oqıǵasy tirkelmegenin aıtady. Buǵan qosa, erekshe baǵdarshamnyń kádimgi baǵdarshamnan qymbatyraq bolǵanymen, tıimdi ekenin de tilge tıek etti. 

Astananyń áleýmettik-ekonomıkalyq áleýetiniń artýyna ondaǵy halyq sany­nyń jyldan-jylǵa eselene túsýi sebep. Bul rette qaladaǵy ishki-syrtqy qozǵalystyń da kúrdelene túseri anyq. Mamandar bas qaladaǵy turǵyndar sany 2 mln-ǵa jetken jaǵdaıda ondaǵy kólik qozǵalysyn rettep, aldyn ala qamdanýda. Eń aldymen, qa­la­daǵy keptelistiń aldyn alý, jol-kólik oqıǵalarynda turǵyndardyń qaýip­siz­digin qamtamasyz etý basty nazarda bolmaq. Astananyń búgingi, erteńgi kelbeti, qurylystar aıaqtalǵan kezdegi jol qatynastarynyń júıeli rettelýi de oń sheshim tabýda. Ol úshin qala boıynsha ıntellektýaldy kólik júıesi (ITS) iske qosylǵan. 

– «Astana LRT» JShS 2014 jyly ITS jobasyn qoldanysqa engizdi. Ol Saryarqa, Turan, Saraıshyq, Qonaev, Dostyq jáne Syǵanaq kóshesindegi 42 retteletin jol qıylysyn avtomatty basqarýdy qamtıdy. ITS júıesi iske qosylǵaly beri kólik aǵyndaryn basqarýdaǵy tıimdiligin kórip otyrmyz, – dedi «Astana LRT» JShS Basqarma Tóraǵasy Bekmyrza Qaıyrgeldiuly. Onyń aıtýynsha, qazirgi tańda 114 baǵdarsham obektisin qamtıtyn ITS jobasynyń ekinshi kezeńin iske qosýǵa daıyndyq jumystary júrgizilýde. Intellektýaldy kólik júıesine barlyǵy 402 retteletin jol qıylysyn qosý josparlanyp otyr. 

Sonymen birge qalanyń kólik ınfra­qu­rylymyn biryńǵaı basqarýǵa arnalǵan trafıkti basqarý ortalyǵy qurylyp, onda búgingi qaladaǵy dańǵyl­dar­dan bastap, jolaqtarǵa deıingi qozǵalystar onlaın rejimde baqylanady. 

iKomek ortalyǵynyń kómegi kóp

Alyp shahar elordadaǵy halyqtyń ómir súrý sapasyn jaqsartý, túıini kúrmeýli san túıtkildiń sheshimin tabý, qala turǵyndarynyń qaýipsizdigin qam­tamasyz etý syndy máselelerdi ońtaı­ly sheship otyratyn iKomek ortalyǵy 6 baǵyt boıynsha jumys jasap, 28 sala boıynsha qyzmet kórsetedi. iKomek orta­lyǵynyń jetekshisi Jannat Dýbırova­nyń aıtýynsha, atalǵan ortalyq 24 saǵat boıy Astana turǵyndarynyń barlyq suraqtaryna jaýap beretin ámbebap kómekshige aınalǵan. Ortalyq qaladaǵy barlyq salany qamtamasyz etetin qyzmet boıynsha keńes beredi, turǵyndardyń aryz-shaǵymdaryn qabyldaıdy, tipti áleýmettik jeli arqyly kelip túsken shaǵymdardyń oń sheshim tabýyn qam­ta­masyz etedi. iKomek ortalyǵy bel­gili bir máselemen qońyraý shalǵan qala turǵynyna 16 sekýnd ishinde jaýap berip, áleýmettik jeli boıynsha 10 mınýtta kóterilgen máseleniń aq-qarasyn anyqtaýǵa, 7 kún ishinde shaǵymdardy qarap, jaýap usynýǵa mashyqtanǵan. 

– Bizdiń iKomek ortalyǵynyń qyzmet kórsetý kataloginde operatorlar birinshi habarlasqan sátten-aq jaýap beretin 770-ten astam qyzmet túri bar, – dedi ortalyq jetekshisi. Ortalyq turǵyndardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýde de eleýli jumystar atqarýda. Onyń nátıjesi de jaman emes. О́tken jylmen salystyrǵanda bıyl jol-kólik oqıǵasy boıynsha qaıtys bolǵandardyń sany 35 paıyzǵa tómendedi. Al Astana qalasy Ishki ister departamenti keltirgen málimet boıynsha iKomek ortalyǵy arqyly qaladaǵy 524 qylmystyń beti ashylyp, sonyń ishinde kisi ólimi boıynsha – 4, qaraqshylyq boıynsha – 2, tonaý – 29 jáne urlyq boıynsha 236 qylmys anyqtalǵan. Budan bólek ortalyq aıasynda elorda turǵyndarynyń pikirleri jınalyp, kelip túsken aryz-shaǵymdar saraptalyp, qala ákimdigine jetkizý arqyly týyndaǵan máselelerdi sheshý joldary qarastyrylyp otyr.

Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»