Táýelsizdik – qazaǵymnyń san ǵasyrlyq armany

«Astana-Arena» sport keshenindegi táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna

arnalǵan teatrlandyrylǵan qoıylymnan reportaj

San ǵasyrlar boıy nebir qasiretti bastan keshse de, aqyn J.Moldaǵalıev jyr­la­ǵandaı, myń ólip, myń tirilse de moıymaǵan qazaq halqy urpaǵynyń bas bos­tan­dyǵy, táýelsizdigi úshin jan aıamaı kúresti. Osy jolda ulty­myzdyń aıaýly tul­ǵalary, qaıt­pas qaısar ba­tyrlary janyn qıdy. Árı­ne, olar bul kúnge jete almasa da, ózderiniń kúres­ker­lik rýhyn, asqaq armanyn bo­lashaq ur­paq júregine jal­ǵap, alǵy kún­ge úmit art­ty. Mine, sol ata-babala­ry­myzdyń ǵasyr­lar boıy kók­se­gen armanyna, aıaý­ly mu­ratyna HH ǵa­syrdyń sońy­na qaraı qolymyz jetti desek, sol aq túıeniń qarny jarylǵan aqjarylqap arman­nyń júzege asqanyna da búginde 20 jyl tolyp otyr. 20 jyl – tarıh úshin qas-qaǵymdaı ǵana ýaqyt bolǵanymen, táýel­siz Qazaq eli úshin ǵasyrdyń júgin ar­qalaǵan kezeń boldy. Iá, nebári 20 jyl ishinde qazaq halqy buryn-sońdy kóz kórip, qulaq estimegen jetistikterge jetti. Árıne, onyń bári bizge op-ońaı kele salǵan joq. Ta­rıh­tyń tańǵajaıyp syıy – Táýelsizdikti baıandy etýdi bas­ty maqsat sanaǵan qazaq­stan­dyq­tardyń eńbeginiń, mańdaı teriniń arqasynda eren qıyn­dyq eńserildi. «Balapandy kúzde sanaıdy» deıdi orys ma­qaly. Mine, búginde biz de tolaıym tabystarymyzdy sa­ralaıtyn, aldaǵy baǵyn­dyrar bıigimizdi mejeleıtin kezeńge kelip otyrmyz. Iá, el Táýelsizdiginiń 20 jyl­dyq mereıli merekesi, sóz joq, búkilhalyqtyq uly mereke, uly toı. Jáne solaı bolýy zańdy da. Áıtse de bizdiń qazaq osy bir aıtýly shaqta tek toı toılap júretin bolsa, utylatynyn jaqsy biledi. Sodan da árqaısymyzǵa al­daǵy arman-ańsardy da oılap júrýdi umytpaýdy uǵyn­dy­rady. Olaı deıtinimiz, osy uly toı qar­sańynan bastalǵan is-sharalardyń bári de tek maqtannan turmaıdy, qaı­ta árqaısysynyń astarynda búgin­gideı kemeline kelgen, bar salada básekege qabiletti bolýdy óz aldyna basty maqsat etip qoıǵan Qazaq­stan­nyń osy bıikke jetýi ońaı bolma­ǵanyn aıtady. Aldaǵy kezeńde táýel­sizdikti baıandy etý úshin atqarylar tirliktiń, eńserer qıyndyqtyń júgi burynǵydan da aýyrlaý bolatynyn jas urpaqtyń sanasyna sińirý, júre­gine jetkizý basty maqsat ekenin ańǵartady. Osy óreli oı uly toıdyń kezinde de barsha merekelik is-shara­lardyń altyn arqaýy, negizgi tini bolyp tartylypty. Bul oraıda elor­dadaǵy «Astana-Arena» stadıonynda Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna arnal­ǵan merekelik jıynda ásirese aıqyn baıqalǵan. Osy keshte jurtshylyq nazaryna usynylǵan «Táýelsizdik – qazaǵymnyń armany» atty mýzy­kalyq dastanda qazaq eliniń ótkeni men búginine, qol jetken jetistigi men aldaǵy baǵyndyrar bıigine deıin aıqyn kóz jetkizgendeı bolasyń. Jurtshylyqty kesh barysynda san qıyrǵa sapar shekkizip, elimizdiń aqı­qatqa aınalǵan armanyn kóz aldyńa ákeletin bul mýzykalyq dastan segiz taraýdan quralǵan eken. Ondaǵy ár taraýda beınekórinister arqyly oqıǵalar tizbegi kóz aldyńnan ótip, odan ári túpki nátıjeni, jetken bıigimizdi pash etedi. Siz osynyń bárin ekran arqyly kóre otyryp, elimizdiń búgingi jetistigine, adamdar sanasy­nyń keshegi kúnmen salystyrǵanda qanshalyqty ózgergenine kýá bola­syz, qaıran qalasyz. О́ıtkeni, bizdiń kópshiligimiz búgingi kúnge keshegi Keńes dáýirinen kelgenbiz. Sol ótken shaqtaǵy adamdardyń kóńil kúıi men arman-ańsary da bizge jaqsy tanys. Sol kezdegi jasyǵan janar, janshyl­ǵan rýh búginde qandaı kúıde degenge kelsek, ony osy keshtiń betashary retinde berilgen «Biz jıyrma jasta­myz» degen beınekórinis barynsha pash etken. Iаǵnı, bizben ekran ar­qyly syrlasqan órimdeı ul men qyzdyń ózderi de, sózderi de erkin, arman-maqsattary da bıik. О́ıtkeni, olar táýelsizdiktiń qurdastary, erkin eldiń erke jastary. Olardyń bári de eliniń erteńine bir kirpish bolyp qalanýdy aldaryna maqsat etip qoı­ǵan. Sol maqsatqa jetý úshin olardyń biri oqyp júrgen bolsa, endi biri bilek sybanyp eńbek etýde. Otbasyn quryp, bala súıýdi eń basty baqy­tyna balaıtyndar da bar arasynda. Eń ǵajaby sol, olardyń bári de ózderiniń oı-armandarynyń júzege asatynyna senedi jáne onyń bári tek óz izdenisine, óz talpynysyna baıla­nysty ekenin jaqsy biledi, elimizdiń keleshegi búgingiden de jarqyn bolatynyna senedi. Mine, osy jastardyń oı-armanymen beınebaıan arqyly tanysa otyryp, Qazaq eliniń erteńi berik qolda ekenine siz de senesiz. Al budan keıingi «Bári de osylaı bastaldy» atty alǵashqy taraýdy tamashalaı otyryp, siz sonaý kezeńge, táýelsizdiktiń eleń-alańyna tap bo­la­syz. Munda bı tilimen baıanda­latyn kóriniste Qazaq eliniń shańyra­ǵynyń ár ýyǵyn birge qadasyp júrgen jurt tirligi qaınap jatyr. Sizge osy bir teatrlandyrylǵan kórinis bereke-birlik bastaýy eldiń yntymaǵynda, ózara jarastyǵynda, bilek sybanyp birge eńbek etýinde ekenin aıtyp turǵandaı. Al osyndaı ordaly elge Qydyr daryp, baq qonatyny osy ta­raýdyń altyn arqaýy retinde oıyńyz­dy odan ári aıshyqtaı túsedi. Osy aqıqatqa júginip, oı teńizin keship otyrǵanyńyzda estrada juldyzy Roza Rymbaevanyń oryndaýyndaǵy «Arman-aı» atty halyq áni sizdi taǵy da bir oı silemine qaraı jeteleı jóneledi. О́ıtkeni, án sózi de halqymyzdyń aıaýly armanyna qoly jetkenimen, ony ustap turý, táýelsizdiktiń tuǵyryn bekitý jolyndaǵy qıyndyqty eńserý bárinen de mańyzdyraq ekenin eske salatyn sııaqty. Osy sát siz eriksiz ótken shaqqa oısha sapar shegip, kezinde ózińizge myzǵymastaı kóringen KSRO-nyń kúıreýin eske alasyz. Eske alasyz da, táýelsizdiktiń de myzǵymas tas tuǵyr emes ekenin, ony qorǵaý, baıandy etý árqaısymyzdan qajymas qaıratty talap etetinin sezinesiz. Sezine otyryp, ishteı halqymyz san ǵasyr boıy ar­mandaǵan táýelsizdikti bekemdeı túsýge óz úlesińizdi qosýǵa ishteı qulshynyp, shıryǵa túsesiz. Sizdiń osy kóńil kúıińizben stadıon ortasyndaǵy ekran­nan kóringen Qazaqstannyń tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń sózi de oraılas shyqqandaı. N.NAZARBAEV: 1991 jyldyń 16 jeltoqsany – Qazaq halqynyń, jalpy qazaqstandyqtardyń jul­dyzdy sáti. Osy sátten bastap bizdiń halqymyzdyń ǵasyrlar boıy ań­saǵan armany oryndaldy. Qazaq halqy óziniń ata-babasynan qalǵan ulan-ǵaıyr jerinde óziniń táýel­sizdigin jarııalap, ony barsha álemge jarııa etti. Osy sátten bastap bári de túbegeıli túrde ózgerdi, birinshiden, biz burynǵy ustanǵan saıasatymyzdan 180 gradýsqa buryldyq. Biz qatań ıdeologııamen qarýlanǵan ákimshil-ámirshil júıeden bas tarttyq. Qu­rysh qalyptan bosanyp, elimiz azat tártippen ómir súretin boldy. Biraq azattyqqa aldymen boıdy úıretý kerek edi. О́ıtkeni, biz ǵasyrlar boıy azat elde ómir súrý tájirıbesin umytyp qalǵan edik. Biz qarańǵy úıge jyldar boıy qamalyp, sosyn adamdardyń arasyna bosatyp qoıa bergen tutqyn jannyń kúıin keshkendeı boldyq. Al táýelsizdik jyl­darynda biz osyndaı psıhologııany ózgerttik. Eger salystyratyn bol­saq, 1991 jylǵa deıin 30-40 jasqa kelgen adamdarmen qazirgi sol jas­taǵy jandar múlde basqa. Olar­dyń mentalıtetteri múlde bólek. Soń­ǵylary ózderin dúnıe júzi qaýym­dastyǵynyń bir múshesindeı sezinedi. Osyǵan sanany jetkizý ońaı bolǵan joq. Adamdardyń psıhologııasynda óz elimiz úshin ózimiz jaýapty ekenimizdi qalyptastyrý ásirese qıyn boldy. Men bizdiń Táýelsizdik jarııalaǵan sátimizdiń árbir mınóti túgil árbir sekóntin umyta almaı­myn. Depýtattardyń oryndarynan atyp turyp, birin-biri quttyq­taǵany, sosyn osy eldiń derbestigin ornatý mindetin óz moınyna alǵan ózimniń de sol kezdegi sezimim máńgi esimde. Bul naǵyz baqytty sát edi. Eger sol kezde el basynda otyr­ǵan men kishkentaı ǵana bosbelbeýlik kórsetsem, onda halqym da táýel­sizdigimizge kúmándanatyn edi. Biraq meniń boıymda bizdiń táýelsiz el bolyp ketetinimizge eshqandaı kúmán bolǵan joq. Ondaı oıǵa túsýge múmkindik te bolmady. Keń-baıtaq jerimiz bar, onyń asty men ústiniń mol baılyǵy bar, saýatty da bilimdi, erjúrek, tilin, dilin súıetin, dinin syılaıtyn halqymyz bar. Son­dyqtan da men biz barlyq qıyn­shylyqtardy jeńemiz, táýelsiz­digi­mizdi nyǵaıtamyz degen senimde boldym. Ár júrekti tolǵandyryp, shym-shymdap boıǵa sińip jatqan Prezıdent lebizi kelesi sátte ekran arqyly berilgen qaıta órleý kezeńiniń jylnamasyna ulasqan. Qaıta órleý kezeńiniń jylnamasy •        1991 jyldyń 10 jeltoq­sanyn­da Qazaq Sovettik Sosıalıstik Respýblıkasy Qazaqstan Respýblıkasy bolyp qaıta ataldy. •        1991 jyldyń 16 jeltoq­sanynda Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdigi týraly Konstıtýsııalyq zań qabyldandy. •        1991 jyldyń 4 maýsymynda Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik rámizderi – Eldiń Týy, Eltańbasy jáne Gımni qabyldandy. •        1991 jyldyń 22 tamyzynda Prezıdent Jarlyǵymen Semeı ıadro­lyq polıgony jabyldy. •        1993 jyldyń 13 qańtarynda Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekarasy týraly zań qabyl­dandy. •        1998 jyldyń 28 qańtarynda egemendi Qazaqstannyń alǵashqy Kons­tıtýsııasy qabyldandy. •        1993 jyldyń qazanynda Qazaq­stan Respýblıkasynyń ulttyq valıýtasy – teńge engizildi. •        1993 jyldyń 17 jeltoq­sanynda Dúnıejúzi qazaqtarynyń qaýymdastyǵy quryldy. •        1995 jyldyń 1 qańtarynda ha­lyqty qujattandyrý QR jeke kýá­ligi men pasporty arqyly bastaldy. •        1996 jyldyń 16 jeltoq­sanynda Almatyda táýelsizdik monýmenti ashyldy. •        2007 jyldyń 16 qańtarynda barlyq qazaq tilin úırenem deýshilerdi tegin oqytý jóninde memlekettik baǵdarlama iske asyryla bastady. Elimizdiń ómirindegi eń bir aıshyqty sátterge, shejireli jyldar jaıyndaǵy naqty derekterge qurylǵan, 20 jyl ishinde júzege asqan osynaý aqıqat asýlar estigen saıyn júregińdi qýanyshqa bóleıdi. Osynshama ıgi isterdiń júzege asyp, halqyńnyń ıgiligine qyzmet etip jatqany ne degen baqyt deseńshi. Osynyń bárine kýá bolǵan, elimizdiń táýelsiz el bolǵanyn kórgen biz shynynda da baqytty jandar ekenbiz-aý. Al osy kúnge jete almaǵan bozdaqtarymyz qanshama degen muńy men shattyǵy aralas oıdan osy kesh barysynda esh aryla almadyq. Áne, kelesi sátte sahnadaǵy teatr­lan­dyrylǵan kórinis keıingi urpaqqa janshylǵan ult rýhy, bodandyq qamy­ty jóninde syr shertýde. Eńseleri túsip, ári-beri sendelip júrgen adam­dardy kórgende sizdiń oıyńyzǵa taǵy da keshegi kún keledi. О́ıtetin de jóni bar. О́ıtkeni, siz osynyń bárin kúni keshe ǵana óz basyńyzdan keshirgen bolatynsyz. Bir-birimen óz tilinde sóılese almaı, pushaıman bolǵan ótken shaqtyń jastary, bizder talaı ret kóz jasymyzǵa erik bergenimiz de este. Táýbe, qanshama qıyndyqty bastan kesh­se de qazaqtyń rýhy múldem ólme­gen eken. Kúlge aınalyp qaıta túleıtin fenıks qus sııaqty qazaqtyń namysy oıanyp, syn saǵatta atoılap bas kóterdi. Jeltoqsannyń yzǵarly sýyǵyna qa­ramaı, qazaq jastary aqyryp teńdik surady, alańǵa shyqty. Sol kúnderdiń kýágeri retinde aıtsam, sol jeltoq­sannyń yzǵarly kúnderinde órimdeı jastardyń qany sýsha aqty. Qanshama óndirdeı jastar qyrshynynan qıyldy. Itke talanyp, soqqyǵa jyǵylyp, ǵumyr boıy múgedek bolyp qalǵandar qanshama. Árıne, ókinishti. Biraq olardyń bul eresen eńbegi bosqa ketpedi. Jeltoqsan kóterilisi táýelsizdiktiń besigin terbetti. Sóıtip, kóp uzamaı óktem saıasattyń úni óshti, KSRO kúıredi. Bir shańyraqtyń astyna kúsh­tep birikken elder sııaqty Qazaqstan da táýelsiz elge, derbes memleketke aınal­dy. Osynyń bári teatrlandyrylǵan kórinispen astasa ekrandaǵy beınebaıan arqyly ár júrekke jetip jatty. Kóktemniń janǵa jaıly samalyndaı bul sezim álginde ǵana sahnadan kórgen, eki ıyǵy qýshıyp, eńsesi ezilgen adam­dardyń kóz aldyńyzda aıbyndanyp, janary jaltyraı qaraǵanyn kórgende tipti údeı túsedi. Al sahnadaǵy sol top Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik Ánuranyn birige, birlese shyrqaı jónelgende, teginde baqytty bolý, eń aldymen adamnyń ózine baılanysty eken-aý degen oıǵa kelesiz. Bastapqyda unjyrǵasy túsken sol adamdardyń sanasyna sebezgileı sáýle túsirip, erteńgi kúnge degen senim syılaǵan, ózge eldermen terezesi teń ómir súrýge jetelegen, aldaǵy jarqyn kúnderge adastyrmaı aparǵan tulǵany da jazbaı tanısyz. Qandaı qıyndyqqa bolsa da moıymaı, halqyn órkenıetti elderdiń qataryna qosýdy aldyna basty maqsat etip qoıǵan Ult kóshbasshysy Nursul­tan Nazarbaevty týǵan halqy búginde zor maqtanysh tutady. Eń bastysy, oǵan senedi. Bul sózimizge dáleldi alystan izdemeı-aq ótken Prezıdent saılaýyn eske alsaq da jetip jatyr. О́ıtkeni, halqymyz osy saılaýda óz Prezıdentine túgeldeı daýys bergen bolatyn. Osy arada Táýelsizdiktiń 20 jyl­dyq merekesine arnalǵan atalmysh kesh ótip jatqan «Astana-Arena» stadıony jaıly da azdap aıtyp ketkenimiz artyq bolmas. Árıne, eń aldymen, paıdala­nýǵa berilgenine az ǵana ýaqyt bolǵan 30 myń adam syıatyn bul keshen osy mereke tusynda erekshe jaınap ketken eken. Iаǵnı, alańnyń ortasyna ornatyl­ǵan sılındr tektes zor ekran arqyly táýelsizdik tynysy jaıly beınebaıandar, teatrlandyrylǵan kórinister barsha qyrynan jarqyraı kórinip, kóp­shilikke esten ketpes erekshe áser syı­laǵanyn da aıta ketsek deımiz. Sondaı-aq stadıonnyń ár tusyna ornatylǵan 15 jyljymaly 3D ekrandar qaı tusta otyrǵanyna qaramastan, árbir adamnyń beınebaıandy, ártister ónerin emin-erkin tamashalaýyna múmkindik berse, birinen soń biri ile aýysyp jatatyn kórinisterdi aıtpaǵanda, sahnadaǵy óner adamdarynyń emin-erkin qozǵa­lýyna, tipti qalyqtap ushýyna da múmkindik bar. Buǵan qosa 800 jaryq túsiretin qondyrǵylar da sahna sánin barynsha ústeı tússe, kópshilik kóńi­line kútkendegideı áser syılaý úshin bul kúni sahna syrtynda 280 adamnan turatyn jumysshy toby qyzmet kórsetkenin de aıta ketsek deımiz. Al endi kesh mazmunyna qaıta oralsaq, jıyrma belesti bezbendeýdiń beıneli úlgisi teatrlandyrylǵan erekshe kórinistermen bederlenip, odan ári de erekshe sezim týǵyzyp otyrdy. О́mir ózgeristeri ýaqyt ólshemine syımaıdy. Sebebi, «Ýaqyt» uǵymy fılosofııa men fızıkada bólek tujyrymdarmen túıindeledi. Máselen, fızıkada ol materııa qozǵalysynyń shartty salystyr­maly ólshemi bolsa, fılosofııalyq tur­ǵyda zerdelesek, ýaqyt qaıtarym­syz jáne tek bir ǵana baǵytta, ótken­nen búginge, odan bolashaqqa qaraı jyljıtyn túrli úderistermen, oqı­ǵalarmen tolysyp otyrady. Jalpy, ǵalamdyq aýqymda 20 jyldyq ólshem adam balasynyń qas-qaǵym sátimen teń. Sońǵy kezeńder jahandy sapalyq tur­ǵydan túbegeıli ózgertken mazmundy oqıǵalarǵa toly bolǵany ras. Eń al­dymen, bul saıasatta jáne ekonomıkada, ıntegrasııa men jahandaný, aqparat­tandyrý men nanotehnologııalarǵa negizdelgen joǵary tehnologııalyq jetistikter dáýiri bolǵanyn, osynyń arqa­synda kúntizbelik ýaqyt bastapqy qalpynda qalǵanymen, ony sýbektıvti qabyldaý edáýir ózgeriske ushyraǵany belgili. Ásirese, Qazaqstanda ýaqyttyń bul transformasııasy erekshe sıpatqa ıe edi. Osy kezeńde oqıǵalar men úderisterdiń kóp bolǵany sonshalyq, elimizge, onyń álemdik qatynastar júıesindegi ornyna, barsha qazaq­standyqtarǵa ıgi áserin tıgizgeni erekshe qabyldanady. Kúndelikti qarbalas tirshilikte bul ózgeristerdi árkim baı­qaı da bermeýi múmkin. Alaıda, búgingi taban tirep otyrǵan meje – el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy ótkendi saralap, ótkeldi baǵalap, taldaý jasaýǵa tamasha múmkindik týǵyzýda. О́tpeli kezeńde jeke tulǵa retinde ár azamat qalaı ómir súrgenin baǵam­daýda desek, taǵdyrdyń jazǵanymen osynaý qıyn da kúrdeli jyldar el basqaryp, tarıhı sheshim qabyldaǵan Adamnyń memleket deńgeıindegi túbe­geıli ózgeristerge degen kózqarasy men olarǵa bergen baǵasy aıryqsha mánge ıe desek, tarıhtyń tereń tylsymyna jetelegen kórinister arasynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń monology­men, mańyzdy forýmdarda sóılegen sózderinen quralǵan baıypty beınesi arqyly saıası belestiń salıqaly kóshi ilgerilep otyrdy. Qazaqstan basshysy­nyń oı-tolǵaýlary «Táýelsizdik – qazaǵymnyń armany» dastanynyń 8 taraýynda toptasyp, olardyń árqaı­sysy jeke-jeke taqyryptar boıynsha sahnalyq sheshimmen órilip otyrǵanyn taǵy da qaıtalap ótkenniń esh artyq­tyǵy joq sııaqty. Sondaı-aq qaıta órleý jylnamasy taraýy barsha adamzat balasyna qaıǵy-qasiret ákelgen ǵasyr zobalańynyń qazaq jerine tıgizgen alapat sumdyǵyn tarıhı derektermen shynaıy jetkizdi. Adam – tirshiliktiń óz úıin ózi buzatyn jalǵyz ǵana ıesi. «Toqtat!» – dep aıqaı saldy ǵalamshar, biz onyń daýysyn estip qaldyq. Kúsh-jiger, qorqynysh-úreı, álemdi bıleý qýattylyǵy... jáne ólim? Joq, biz basqa joldy tańdadyq degen janaıqaı jańǵyra taralǵanda, Tabı­ǵat-Ana tańǵalarlyq órnek salady. Ony buzý ońaı-aq, al endi qalpyna keltirý ár adamnyń boryshy. Qoınaýy baılyqqa toly baıtaq dalanyń tósindegi kórkem tirshilikti barynsha aıalap, qorǵaı bil degen ún úmitti úzdirmeıdi. Taqyryp maǵynasy ınaýgýrasııa, Ata Zań, Memlekettik rámizder týraly túıindermen órnektelip, el ty­nyshtyǵyn kúzetken Shekara qyzmeti­men, Qarýly Kúshter aıbynymen aı­shyq­taldy. Semeı ıadrolyq polıgo­nynyń jabylýy, Qazaqstannyń beıbit­súıgish maqsaty sahnalyq kórinis­termen berildi. Ardaq Balajanova men Edil Qusaıynov oryndaǵan Abaıdyń «Jelsiz túnde jaryq aı» áni ata-babalar ańsaǵan arman-úmitti úkileı tústi. Jasampazdyq jylnamasy •        1991 jyldyń 2 qazanynda qa­zaq­standyq alǵashqy ǵaryshker Toqtar Áýbákirov ǵaryshqa ushty. •        1992 jyldyń 2 naýryzynda Qa­zaqstan BUU-ǵa kirdi. •        1996 jyldyń 1 mamyrynda res­pýb­lıka alǵash ret Qazaqstan hal­qy birligi kúnin atap ótti. •        1999 jyldyń 26 aqpanynda TMD elderiniń basshylary Keden odaǵy men Biryńǵaı ekonomıkalyq keńistik týraly kelisimge qol qoıdy. •        2011 jyldyń 11 qyrkúıeginde Amerıka tarabynyń ótinishi boıynsha Irakqa qazaqstandyq ınjenerlik-saperlik jasaǵy Iraktaǵy jaǵdaıdy turaqtandyrý boıynsha kómek kórse­tý úshin jiberildi. Beıbitshilik saqtaý mıssııasyn oryndaý ýaqytynda jasaq 3 mln.-nan astam jarylǵysh zattar­dy zalalsyzdandyrdy jáne aýrýhanalar, mektepter men basqa da obektilerde qyzmet ete bastady. •        2001 jyldyń 22-25 qyrkúıegi ara­lyǵynda Qazaqstanǵa memlekettik saparmen Rım Papasy Ioann Pavel II keldi. •        2002 jyldyń 17 qazanynda Nur­sultan Ábishuly Nazarbaev Qazaq­stanǵa issaparmen kelgen BUU Hat­shysy Kofı Annanmen kezdesti. •        2003 jyldyń 23-24 qyr­kúıeginde QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen Astanada Álemdik jáne dástúrli-ulttyq din kóshbasshylarynyń I sezi ótti. •        2011 jyldyń 30 qańtarynda 7 Qysqy Azıada oıyndarynyń sal­tanatty ashylýy boldy. •        2010 jyldyń 1-2 jeltoq­sanynda Astanada QR Prezıdenti, Ult kóshbasshysy Nursultan Nazar­baevtyń qyzmetiniń zor jeńisine aınalǵan EQYU sammıti ótti.  •        2009 jyldyń 29 maýsymynda Memleket  basshysy Nursultan Nazarbaev Astananyń munaraly meshiti­niń salý ornyna eskertkish kapsýlany salý rásimine qatysty. N.NAZARBAEV: Biz bıyl Semeı polıgonynyń jabylǵanyna 20 jyl tolǵanyn keńinen atap óttik. Osy sharanyń aıasynda bolǵan ǵylymı-praktıkalyq konferensııada álemge belgili ǵalymdar Qazaqstannyń ıad­ro­lyq qarýsyzdaný men ony synaýǵa qarsy qozǵalystaǵy úlken róline ózderiniń zor baǵalaryn berdi. Bizdiń osy qozǵalysqa qosylý tarıhy­myz­ǵa toqtala keteıin. Biz tek Gor­bachev­tiń kezinde bastalǵan demokra­tııalyq úderisterdiń arqasynda ǵana ıadro­lyq synaq polıgonynyń hal­qymyz ben jerimizge salǵan zarda­byn bildik. Qazaqstannyń KOKP OK Saıası bıýrosynyń múshesi bolyp taby­latyn birinshi basshysy da polıgon­nyń zardabyn bilgen joq-ty. Al polıgonnyń zardabyn bilgennen keıin biz ony qalaıda jabý úshin kúres júrgizdik. Máseleni ortalyq ókimet­tiń aldyna tikeleı qoıǵanymda KSRO Áskerı-ónerkásiptik kesheni­niń (ÁО́K)  basshylary óre túregelip qarsylyq bildirdi. Men máseleni bizdiń parlamentte sheshýdiń qajet­tigin aıttym. Ol kezde bizdiń parlament 450 depýtattan turatyn. Jo­ǵar­ǵy Keńestiń sessııasyna qatysý úshin ÁО́K ókilderi de jetti. Olar sessııanyń aldynda bizdiń kóptegen depýtattarymyzben «jumys istep», olarǵa oryndalmaıtyn ýádelerdi úıip-tógip, polıgonnyń jabylýyna qarsylyq bildirýge kóndiripti. Qaı­ta-qaıta minberge kóterilgen olar áli de 1-2 jyl jumys isteýge múm­kindik bereıik dep generaldardyń sózin qostaýmen boldy. Biraq men ózimniń pozısııamnan taımadym, berilgen ýádelerdiń oryndalmaıtynyn dáleldeı otyryp, polıgondy jabý jónindegi jarlyqqa qol qoıýdan bas tartpaıtynymdy aıttym. Álemdik qaýymdastyqqa dos kóńi­lińdi, durys nıetińdi tanyta alsań ǵana qoldaý alasyń. Biz polıgondy da japtyq,  ıadrolyq qarýdan da óz erkimizben bas tarttyq. Sondyqtan bizge degen senim arta tústi. Bizdiń tańdaǵan jolymyz aqyrynda óziniń durystyǵyn dáleldedi. Biz dinimizden de ajyrap qala jaz­daǵan halyqpyz. Tek ata-anala­rymyzdyń úıde otyrǵanda mıymyz­ǵa quıýlarynyń arqasynda ǵana dinimizdi saqtap qaldyq. Sondyqtan Táýelsizdik alǵan sátten bastap biz óz dinimiz – musylmandyqqa qaıtadan oralýǵa áreket jasadyq. Kezinde dinı oqý oryndaryn, meshitterdi tartyp alyp, basqa maqsattarǵa paıdalan­ǵan Qazaqstanda qazirgi tańda úsh myńǵa jýyq meshitter bar.  Sol oryndardyń bárinde azamattarymyz ata-baba dástúrimen bite qaınasqan ıslamǵa moıyn qoıyp, ımandylyq­qa bet bursa, bul bizdiń úlken taby­symyz bolady. Dinaralyq tatýlyq, ózgeniń sıynatyn dinine tózimdilik kórsetý, ojdanyn aıaqqa baspaý –  din baǵytyndaǵy bizdiń qazaq­stan­dyq aınymaıtyn ustanymymyz. Bizdiń elimizdegi turaqtylyq qa­zir adamdardyń kóship kelýine jaǵ­daı týdyryp otyr. Adamdar bizge óz erikterimen jappaı kóship, qoparyla aýyp kelgen joq. Olar ókimettiń zorlyǵynan, qysymshylyq jasap, aıdaýynan qoparyla kóshýge májbúr boldy. Biraq kóptegen etnos ókilderi Qazaqstandy ózderiniń týǵan otanda­ryndaı kórip, baýyr basyp ketti. Bul aıqyn fakt. Táýelsizdik alǵan­nan keıin memleket quraýshy ult retinde qazaq halqy olardyń báriniń basyn qurap, ózara tatýlyq ornatý jáne olardyń quqyqtarynyń bu­zyl­maý jaýapkershiligin óz moınyna aldy. Bul da demokratııalyq usta­nymnyń bir kórinisi. Bizdegi memleket quraýshy ult basqalardy ózimen teń, quqyqtarynyń birdeı ekenin moıyndap otyr. Bul HHI ǵasyr­da­ǵy barlyq eldegi ultaralyq saıa­sat­tyń basty ustanymy bolýy kerek. Týǵan jer... kópulttylyq taraýy Qazaqstandy meken etken etnostardyń ózara tatýlyǵy men yntymaqty tirshiligine qyzyqtyra úńiltedi. Adamdar­dyń birin-biri jek kórýine sebep bolar sonshalyq eshteńe de joq. Jer men kók bizdiń árqaısymyzǵa birdeı tıesili. Olardy bólshektep, bóten oımen búl-dirýdiń qandaı máni bar? Jer betindegi qandaı da qasirettiń bolsyn týýyna adamdar arasyndaǵy alaýyzdyq pen arazdyq sebep bolýda. Álemdi dúr silkindirgen osyndaı qaýip-qaterden Qazaq eliniń amandyǵy qýantady. Oǵan mundaǵy sandaǵan etnostardyń ózara tatý tirshiligi dálel. Osy yntymaq pen yrysqa toly belestiń beınesi óte áserli kórinispen jan súısintti. «Astana-Arena» aspanyna beıbitshiliktiń sımvoly retinde 30 myń kógershin qalyqtaı kóterildi. Opera juldyzdary Nurjamal Úsenbaeva men Jámıla Jár­kenbaeva órimdeı ónerpazdar Era­syl Esenov pen Temirlan Rınatulymen birge «Álem bizdiń júregimizde» ánin shyrqaǵanda, sol shýaǵyn shashqan beıbit álemniń kókjıeginen kúlimdep kún kóterildi. N.NAZARBAEV:  Keńes ókimeti qu­laǵannan keıin adamzattyń ǵaryshqa alǵash ret adam ushyrǵan aılaǵy – «Baıqońyr» ıesiz qalyp, buzylýdyń az-aq aldynda boldy. О́ıtkeni, ol kezde bizdiń bul aılaqty ustaý túgil, halqymyzdy asyraýǵa de shamamyz zorǵa jetip jatty. Sondyqtan ony Reseıge uzaq merzimge jalǵa berý arqyly keleshek urpaq úshin buzy­lýdan aman alyp qaldyq. Qazir biz «Baıqońyrdy» Reseımen birlese paı­dalanyp, birneshe birlesken jo­balardy iske asyrýdamyz. Birinshiden, biz qazaqstandyq jer serikterin ushyrdyq. Ekinshiden, elimizde osy zamanǵy spýtnıkter daıyndaıtyn zaýyt salatyn bolamyz. Reseımen birlese otyryp, «Báıterek» atty jańa ushý keshenin jasaý týraly kelisimimiz bar. Odan zymyrandardyń ekologııaǵa zııany qazirgilerdikinen kem bolatyn jańa sapadaǵy túrleri ushyrylatyn bolady. Zymyrandar shyǵaratyn zaýyt ta salamyz. Olar­ǵa qajetti mamandar daıyndaý ju­mysymen aınalysamyz. Osynyń ózi     ǵylymı jańalandyrý nemese ınnovasııa. Al ondaı barlyq memleketterge de kerek ekendigi belgili. Táýelsizdik merekesiniń jasampaz­dyq jylnamasy keleshektiń kelisti keńis­tigine jeteledi. Adam múmkin­dik­teri shekteýsiz, orasan zor. Ony qashan­da adam ıgiligine jaratý men kóbeıtý – mine, Qazaq eli umtylar uly murat. Al sol maqsatqa jetý úshin jeti qat kóktiń qupııalaryn ashý kerek. Munyń jer ústindegi adamı tirshilikke qanshalyqty paıdasy bar, ony ıgerýge qanshalyqty jigerlimiz, jalpy ǵarysh ǵalamaty áli talaı syrly ıirimderdi alǵa tosary anyq. Bizdiń balalarymyz «Baıqońyr» kosmodromynyń janynda ósip jatyr. Olardyń ushqyr qııaly áldeqashan sol bıik shyńdarǵa uıalap, barlyǵy ushqysh bolýdy armandaıdy. Ǵarysh pen jerdi baılanystyrǵan adamzat aralynyń qazaq dalasynda bolýy, osynaý baıtaq elden ǵaryshker qos batyrdyń – Toqtar Áýbákirov pen Talǵat Musabaevtyń shyǵýy mundaǵy bolashaqtyń boıaýy tek jasyl quraqtardan quralatynyn ań­ǵart­qandaı. Medet Shotabaev, Jasulan Sadyqov, Tımýr Aldabergenov orynda­ǵan «Arman» ániniń «Bala kúnnen erip qııalǵa, Sharyqtadym sheksiz qııanǵa» dep bastalýy ekrandaǵy kórinistermen ushtasty. Táýelsizdik jylnamasy •        1992 jyldyń 27 qańtarynda О́s­kemen qorǵasyn-myrysh kombına­tynda alǵashqy qazaqstandyq altyn quımasy quıyldy. •        1992 jyldyń 20 maýsymynda al­ǵashqy halyqaralyq temirjol baǵy­ty ashyldy. Almatydan Úrimshige alǵashqy jolaýshylar poıyzy attandy. •        27 aqpanynda «Jibek jolynyń ta­rıhı ortalyqtaryn qaıta ór­ken­detý, túrki tildes memleketterdiń má­denı murasyn saqtaý jáne sabaq­tas­tyra damytý, týrızm ınfraqu­rylymyn jasaý» atty Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik baǵdar­la­masy Prezıdent Jarlyǵymen bekitildi. •        1998 jyldyń  9 maýsymynda Qazaqstannyń jańa astanasynyń tusaýkeseri boldy. •        2004 jyldyń 13-19 tamyzy aralyǵynda Memleket basshysy «Olım­pıada-2004» saltanatynyń ashy­lýyna qatysty. •        2007 jyldyń 23-29 shilde aralyǵynda Ulybrıtanııada ótken «Sokolınaıa ohota – lovchaıa ptısa» I dúnıejúzilik festıvalinde Qazaqstan búrkitshileri jeńiske jetti.  •        2008 jyldyń 2 sáýirinde QR Prezıdenti N.Nazarbaev Pekın qala­syndaǵy jazǵy olımpıada oıynda­ry­nyń olımpıadalyq alaýynyń halyq­aralyq jer shary estafetasyn ashty. •        2010 jyldyń 18 aqpanynda bıat­lonshy Elena Hrýstaleva Vankýverdegi Qysqy olımpıadalyq oıyndar­da kúmis medal jeńip aldy. •        2009 jyldyń 12 qańtarynda Prezıdent Nursultan Nazarbaev Astanada QR Birinshi Prezıdentiniń birinshi Zııatkerlik mektebin ashty.   N.NAZARBAEV: Biz basymyzdan qıly-qıly zamandardy ótkerdik. Eń sońǵy hanymyz Kenesarydan keıin 144 jyl boıy Reseı patshalyǵy men KSRO-nyń bodany boldyq. Onyń ishinde bizdiń rýhymyzdy janshyp, tilimizdi joıa jazdaǵan jaǵdaılar da boldy. Keıbir aqyndarymyz «myń ólip, myń tirildik» deıdi, bul sózdiń de jany bar. Biraq qandaı qıyn­shylyqtardy bastan keshsek te biz­diń halqymyzdyń rýhy synǵan joq. Sol  rýhymyzdyń joǵary bolǵan­dy­ǵynyń arqasynda qandaı qysastyq­tar bolsa da biz eshteńemizdi de joǵaltqan joqpyz. Sonyń ishinde dinimiz de, salt-dástúrimiz de bar. Arǵy ata-babalarymyzdan beri úzilmeı kele jatqan «el úshin, jer úshin» degen namysqoılyq, otansúıgishtik qa­sıet­terimiz bizdiń halqymyzdy joıy­lýdan aman saqtap qaldy. Biz­diń táýelsizdigimizdi baıandy etip, keleshek urpaqqa jetkizetin de hal­qymyzdyń boıyndaǵy osy qasıet­terimiz. «Elý jylda el jańa, júz jylda – qazan» degen sóz bar. Bizdiń táýelsizdigimizge áli 50 jyl bolǵan joq. Jalpy, Táýelsizdikti jarııalap, memleketti qurǵan kezde ony máńgi bolsyn dep qurdyq. Bizdiń táýelsiz­digimizdi ári qaraı aparatyn, bola­shaq ǵasyrlarǵa jetkizetin boıyna ata-babamyzdyń, joǵaryda men aıtqan, qasıetterin sińirgen urpaq bolady. Sondyqtan jas urpaqty durys tárbıeleý – bizdiń eń basty mindetimiz. Bárimiz de aýyldan shyqqan bala­myz. Sondyqtan kindik kesip, kir jýǵan týǵan jeriń árqashan da este, únemi túsińe kiredi. Keıde oılanyp jatqanda júrgen joldaryń, shyq­qan taýlaryń esińe túsedi. Men ózim taýda týyp, taýda ósken balamyn. Almatyǵa barǵanda taýǵa shyǵyp, ara­laǵandy jaqsy kóremin. Al myn­da kelgende keń jazyqqa shyǵyp, taqtaıdaı tegis, kókjıekten kók­jıek­ke deıin sozylyp jatqan keń daladan kóz ala almaı qyzyǵa qaraımyn. Osyndaı jerle­rińdi qa­laı jaqsy kórmeısiń? Kezinde Aqmolany jamandap, aıa­zynan adamnyń qulaǵy úsip, túsip qa­lady eken, masalary torǵaıdaı bo­lady eken dep oıyndy-shyn aıtý­shy­lar kóp boldy. Sonda men – óz Otanyńnyń ystyǵy da, sýyǵy da, jamany da, jaqsysy da bolmaıdy. Bári de ózińniń Otanyń. Bizde basqa Otan joq. Adamda bir-aq Otan bola­dy, ol – týǵan jeriń, eliń, ıaǵnı barlyq Qazaqstanyń degen edim. О́tkendi baǵalamaı, erteńdi elestetý múmkin emes. Tarıh betteri tańbaly syrǵa toly. Ulttyq naqyshpen kóm­kerilgen sahnanyń sazynan dala erkindigin ańsaǵan daraboz ún estiledi. Babalar joly baıypty izgilikke salady. Kókeıdegi kóp suraqqa ótken kezeń sýretteri til qatady. Tarıhyńdy bilý – taǵylymyńdy taptatpaý degen sóz. Sol tarıhqa qazaqtyń qasıetti qara dom­byrasy kóp mura qosqan. Dalanyń daýylpaz minezine saı aspaptyń qońyr úni arqyly eldiń jańarǵan baǵyty jan tebirenter áýenmen jetti. Meırambek Bespaevtyń oryndaýyndaǵy tolǵaý arqyly tarıhı tulǵalar, sondaı-aq   kıiz úı, «Altyn adam» sııaqty ejelgi qundylyqtar dáripteldi. «Men aq almastaı ótkir em, Erliktiń bıik shoqtyǵy em. Qazyǵyn qaqqan handyqtyń, Jánibek, Kereı – tektiden! Qasym han salǵan qasqa jol, Qasıet kózi dep bilem. Esim han salǵan eski jol, О́sıet sózi dep bilem. Táýkeniń jeti jar­ǵysyn, Jeti qazynam dep bilem», dep azattyq ańsaǵan Qazaq eliniń abzal arnasy qaı tustan bastalatynyn baıypty baıandaıdy. N.NAZARBAEV: Biz Qazaqstandy ǵalamǵa Astana arqyly basqa qy­rynan kórsettik. Astananyń árbir tasy, árbir qurylysy men kóshesi – bár-bári meniń júregimnen ótti. Son­dyqtan olardyń bárin júregimniń bir bólshegi sanaımyn. Bul istermen áli de aınalysýdamyn. Jýyrda men Astananyń turǵan jeri Eýrazııa qurlyǵynyń naǵyz geografııalyq ortasy ekendigin estip, qatty tań qaldym. Endi ony qurlyqtyń bar­lyq úzdik isteri men jaqsy jańa­lyqtarynyń ortalyǵy bolǵanyn qalaımyn. Sol maqsatpen eńbek etip jatyrmyz. Qalanyń barlyq qy­rymen qazir maqtanýǵa bolady, biraq men ásirese Astananyń kópte­gen nysandarynyń arhıtektýralyq ónerdiń úzdigi ekendigine maq­tana­myn. Sonyń ishinde «Dıskaver» men barlyq arhıtektýralyq jýrnaldar atap ótken Pıramıdany ásirese maq­tan tutamyn. Bul aıryqsha ǵımarat. Pıramıda degenniń ózi de adamnyń ómiri tárizdes dúnıe eken ǵoı. Jas­taıynan jaıyla ómir súrgen adam ómir boıy bir bıikke umtylady ǵoı, Pıramıda da sol sııaqty. Sondyqtan da onyń fılosofııalyq danalyǵy óte tereń. Jańa adamdar beınesin qalyptas­tyr­ǵan elorda rýhy eńseli. Oǵan ásirese, jastardyń qosyp jatqan úlesi tolaıym. Jastyq arman halyqtyń uly muratymen astasyp, aıqyn baǵyttarǵa bet alyp barady. Muny máńgilikke beriler syı demegenimizben, sol baılyq­ty ǵumyr boıy saqtaı alatyn jandar týraly aıtý ǵanıbet. Jastyq shaq pen týǵan jerdi bir-birimen egiz uǵymdaı etene jalǵastyrǵan elorda taǵyly­mynda tabysty belester mol. Elorda kelbetine búginde jurtshylyq qyzyǵa kóz tigedi. Kúnnen kúnge kórkeıgen qalyby qaıratty ul men qyzdarynyń kúsh-jigeri munan keıin de el múddesine qyzmet ete beretinin ańǵartady. Ekran­nan ásem qalanyń kórikti ǵımarattary kólbeı syrǵyp jatqany áserli. Sahna ortasynan alyp báıterek boı kóterip keledi. Jan-jaǵy ulttyq naqyshtarǵa toly osy órnekter birtindep lala gúlderge aınala bastady. Sý burqaqtar tirshilik kózindeı tóńiregin sergitedi. Astanany kóterýde jastardyń úlesi erekshe ekenin aıqyndaǵan ıdeıa óner­pazdar qımylymen tolyqty. K.Baıseıitova atyndaǵy Ulttyq opera jáne balet teatrynyń ártisteri Mádına Baspaeva men Taıyr Gataýov óneri jastyq belestiń jasyl quraǵyndaı  elestedi. Saıyn dalanyń tósinde Qazaq elin tórtkúl dúnıege tanytqan ásem Astana paıda boldy. Bul Súndet Baıǵojın oryndaǵan Nursultan Nazarbaevtyń sózine jazylǵan «Meniń qalam» ánimen tolyǵa tústi. N.NAZARBAEV:  Biz ata-babala­ry­myz ǵasyrlar boıy ańsap ótken táýelsizdikke qol jetkizgen baqytty urpaq bolǵanymyzǵa táýbe deımiz. Mundaı jaǵdaı endi eshqandaı urpaqtyń basynda bolmaıdy, sebebi táýelsizdik bir-aq ret jarııalanady. Tek Alla taǵala ony baıandy qyl­ǵaı. Men Táýelsizdiktiń táı-táı bas­qan alǵashqy qadamyn, odan býyny bekip, óse bastaǵanyn, at jalyn tartyp atqa mingenin, odan 20 jasqa kelip jigit bolǵanyn kórgenim úshin ózimdi baqytty sanaımyn. Allaǵa táýbe deımin, qýanyshtymyn. 50 jasymda Qazaq eli meniń ıyǵyma osynsha júkti artyp, alǵa qaraı júrgizetin sen bolasyń dep senim artty. Men jan-dúnıemmen, alǵan bilimimmen, boıda bar kúsh-qýatymmen osy jumysty atqaryp kele jatyr­myn. Jáne bul jolda jalǵyz emespin, tóńiregime qolynan is keletin jandardy toptastyrdym. Meniń bar tilegim de, armanym da Qazaq­stan táýelsizdiginiń baıandy bolýy­na qyzmet etý boldy da, bolyp ta keledi. Elimizdiń  máńgilik beıbitshilikte, birlikte ómir súrgenin qalaımyn. Baı bolǵanyn tileımin. Bolashaqta bizdiń eldi kúrdeli mamandyqtardy meńgergen bilimdi azamattardyń bas­qarǵanyn qalaı­myn. Jasta­rymyz­dy joǵary damyǵan shel elderde oqytyp, olardyń úsh tildi meń­gerýine jaǵ­daı jasap jatqanymyz da sol sebepten. Urpaqtary­myzdyń beıbit, baqytty, baı elde ómir súrgenin qalaımyn. Meniń armanym da, tilegim de osy. 20 jyl ǵalam úshin bir qas qa­ǵym sát qana. Biraq osy qas qa­ǵym sátte Qazaqstan júz jyl­dyq­tarǵa tatıtyn joldardan ótip, son­shalyqty tabystarǵa jet­ti. Bú­gingi ulyq mereke kúni men árbir qazaqstandyqqa otbasy­lyq ba­qyt tileı otyryp, elimizdegi beıbitshilikti, dostyqty jáne baýyr­lastyqty saqtaýǵa atsalyńyzdar der edim. Eshqashan da saryýaıym­shyldyqqa salynbaı, túrtinip eńbek ete berý kerek, eńbek etken adamǵa tabys ózinen-ózi keledi. Árıne, qazir ǵalamdyq qıyndyq­tar týyp tur, biraq olardyń al­dyn alýǵa biz daıynbyz. Bar­shańyz da baqytty bolyńyzdar. Táýelsiz­di­gimiz máńgilik bolsyn. Ár otba­synda baqyt pen birlik bolsyn.  Qazaqstan jerasty baılyǵy men tabıǵı qory mol el. Eńseli el jyl­dan jylǵa ósip, órken jaıyp keledi. Keıde bárin de qaıta bastaýǵa týra kelip jatady. Mundaıda baq pen sáttiń tek eńbeksúıgish eldiń ǵana enshisine buıyrary haq. Táýelsizdigine qol jetkizgen, eńseli elordasyn turǵyzǵan Qazaq eliniń búgingi ulan-asyr toıymen sol baqyt tańy shapa­ǵyn shashyp, shattyq áýenmen terbetedi. Biz Jer-Ananyń syıǵa tartqan molshylyǵyn shyn júrekten qabyl alyp, ony máńgi óz qamqorlyǵy­myzǵa alamyz degen halyqtyq ıdeıa qalyqtaǵan ár ánniń joldarymen júrekke shymyrlaı tarady. Táýel­sizdikke arnalǵan merekelik shoý Ulyqbek Esdáýlettiń sózine jazyl­ǵan Igor Krýtoıdyń «Úmit mekeni» ánimen qorytyndylandy. Nurjamal Úsenbaeva men Batyrhan Shúkenov oryndaǵan ánniń qaıyrmasy qazaqty qaırattandyrady. Alash balasynyń qanatyn alystarǵa sermetip, órisin uzarta berýge umtyldyrady. Bizder ómirimizdi túbegeıli ózgert­ken uly oqıǵanyń kýágerleri­miz. Elimiz azat, endeshe janymyz da sondaı izgilikti joldy ańsaıdy. Júz jyldan soń munyń bári árıne, bizdiń ótken tarıhymyzǵa aınalady degen júrgizýshiler lebizi keshti  tııanaq­tap, merekelik shoýǵa kelgen halyq­tyń nópiri uly toıdyń jalǵasar dúbirin ańǵartty. «Táýelsizdik – qazaǵymnyń armany» mýzykalyq dastany merekelik otshashýmen aıaqtaldy. «Egemen Qazaqstannyń» tilshiler toby.