Balyq aýlaý jıyrma esege artty

Sońǵy jyldary oblys áki­mi Qyrymbek Kósher­ba­ev­tyń dem berýimen Qam­bash kó­liniń jaǵasynda ba­lyq­shylardyń sletin ótkizý dás­túrge aınalǵan bolatyn. Bı­yl da ótti. Aral óńiri balyq­shy­la­­­ry­nyń IV sletine oblys áki­mi Qyrymbek Kósherbaev, Par­lament Májilisi depýtat­tary, Aýyl sharýashylyǵy mı­nıs­trliginiń, Halyqaralyq Aral­dy qutqarý qorynyń ókil­d­e­ri, sala ardagerleri já­ne Aq­tóbe, Jambyl, Túrkis­tan, Mań­ǵystaý oblys­ta­ry men Reseı Federa­sııa­sy­nan delegasııalar keldi.

– Elbasynyń bastamasymen júzege asqan «Ǵasyr jo­basy» atanǵan Aral teńi­zi­niń soltústik bóligin saq­taý jobasy aıasynda atqa­ryl­­ǵan aýqymdy sharalar ná­tıjesinde balyq sharýa­shy­lyǵy salasy jańa deńgeıge kó­terilip, qarqyndy damyp keledi, – dedi oblys ákimi saltanatty jıynda. – Qasıetti Syr eli óziniń jerasty baılyǵy – munaı, ýran, túrli-tústi metaldar, aq kúrishi, tórt-túlik malymen birge Aral balyǵymen ma­q­tana ala­tyndaı berekeli, qut­­ty me­kenge aınalýda. Kóp jyl umyt bolyp, bú­gin­de dás­túr­ge aınalǵan ba­lyq­shy­lar sle­tiniń negizgi maq­sa­ty – sala­nyń jańa zamandaǵy alar orny jaıly oı salý, osy ká­­sip­ti damytýdyń joldary tý­­raly pikir almasý bolady.

Búginde Aral teńizinen jy­lyna 8 myń tonnaǵa deıin ba­lyq aýlanady. Sońǵy 5 jyl­da aımaqtaǵy balyq aýlaý kórsetkishi 2 esege artqan. 2013 jyldan beri balyq ónim­de­rin óńdeıtin 4 zaýyt sa­lyn­sa, onyń 4-eýi ónimderin Eýropa el­derine eksporttaýǵa múm­kin­dik beretin eýrokodqa ıe.

Balyq ónimderi Reseı, Grýzııa, Ázerbaıjan, Danııa, Polsha men Qytaı elderine eks­porttalyp jatyr. 2012 jyl­men salystyrǵanda bul kór­setkish 8 esege artty. 2018 jyl­dyń I jartyjyldyǵynda balyq ónimderin eksporttaýda 32 paıyzǵa ósim baıqaldy.

Saltanatty jıynda balyq sharýashylyǵynyń damýyna aıryqsha úles qosqan azamattar men eńbek ardagerleri Aýyl sharýashylyǵy mınıs­tr­ligi men oblys ákiminiń Al­ǵys hatymen, Qurmet gra­mo­ta­symen jáne medaldar­men marapattaldy. Aral teń­i­­zi­niń jaǵdaıy Memleket bas­shy­synyń udaıy nazaryn­da. Bıyl Úkimet basshysy Ba­qytjan Saǵyntaevtyń ob­­lysqa jasa­ǵan saparyn­da aımaqtaǵy balyq sharýa­shy­lyǵynyń jaǵdaıy já­ne Aralda ótken arnaıy má­ji­lis­te «Syrdarııa ózeniniń ar­na­syn retteý jáne Aral te­ńiziniń soltústik bóli­gin saq­taý» (SARATS-2) joba­sy­­­nyń ekinshi fazasynyń is­ke asyrylý barysy keńi­nen tal­qylanǵan bolatyn.

Nátı­je­sinde SARATS-2 joba­sy­nyń ekinshi fazasynyń 4 komponentin respýblıkalyq bıýdjet esebinen iske asyrý jóninde sheshim qabyldandy. Qyzylorda sý torabyn ke­shendi jóndeý, Jalaǵash, Qar­maqshy aýdandarynda ózen­niń qorǵanys bógetterin ny­ǵaıtý jáne arnasyn túzetý, Qa­zaly aýdanynda Birlik el­di mekeniniń tusynda kó­pir salý jumystary bastalyp ketti. Sonymen qatar balyq­shy­lardyń ótinishi boıynsha Kókaral bógetin nyǵaıtý já­ne «Qarashalań» men «Tu­shy» kólderiniń tusynda ózen­niń atyrabyn qalpyna kel­tirý jóninde de tıisti sheshimder qabyldandy. Bul sharalar Kókaral bógetin nyǵaıtýǵa, Soltústik Aral te­ńiziniń sý aınalymyn qa­lyp­tastyrýǵa, teńizdiń tuz­danýyn tómendetýge jáne ba­­lyq­tardyń Úlken Aral t­e­­ńizine ketýin azaıtýǵa múm­kin­dik beredi.

О́tken jyly Ortalyq Azııa elderi ókilderiniń qa­ty­sýymen Qyzylordada uıym­das­tyrylǵan Araldy ha­lyq­aralyq turaqty damytý birinshi forýmy barysynda Halyq­ara­lyq Araldy qutqarý qo­rynyń qurylǵan kúni 26 naý­ryz – «Aral teńiziniń kú­­ni» bolyp jarııalanǵan bo­la­tyn. Bıyl Halyqaralyq Aral­­dy qutqarý qorynyń 25 jyl­dyǵy aıasynda alǵash ret «Aral teńiziniń kúni» oblysta saltanatty túrde atalyp ótildi.

Elbasynyń bastamasymen dúnıege kelgen «SARATS» jobasy Kishi Araldy qalpy­na keltirý arqyly osy óńir­degi eldiń ál-aýqatyn jaq­sar­typ qana qoımaı, balyq sha­rýa­shylyǵyn qaıta damytýǵa yq­pal etti. Aıdyn asqaqtap turǵan kezinde taıdaı týlaǵan balyqtyń Aral tartylyp, tuzy betine shyqqanda tuq­y­my quryp kete jazdaǵan bo­latyn. Tuzdy sýda ómir sú­redi dep kambala sııaqty ba­lyq­tar ákelingen bolatyn. Búginde Kishi Aralda ba­lyq­tyń jıyrmadan astam túri ósip, kóz qýanyshyna aınal­dy. Kishi Araldan bólek Syr­darııa jáne 203 sý aı-
d­y­nynan jylyna segiz myń tonnaǵa deıin balyq aýlanady. Sonaý 2000 jyldarmen sa­lystyrǵanda balyq aýlaý 20 esege óskendigi Kishi Aral­ǵa salǵan ınvestısııanyń jaq­­­sy aqtalyp jatqandyǵyn aı­­ǵaq­­taıdy.

Táýelsizdik alǵan jyldary Elbasynyń aldynda Qyzylorda oblysyn taratý, Aral teńizi mańaıyndaǵy turǵyndardy basqa jaqqa kóshirý máselesi turypty. Sol kezdegi aýyr jaǵdaıǵa sal­ǵanda eshkim sóge almaıtyn memlekettik másele bol­ǵan. Biraq Memleket bas­shy­­sy qansha aýyr tıse de Qyzylorda oblysy jáne Araldy saqtap qalý jaǵynda bolyp, nar táýekelge barǵan. Úmit aqtaldy. Búginde Qyzyl­or­da oblysy respýblıkada kósh basyndaǵylardyń sana­tynda. Qalyń el kúder úzgen Aral teńizi búginde óńir­di paıdaǵa shyǵaryp jatyr.

Aral teńizinde ósken ba­lyq­tar­dy eksporttaýǵa múd­de­li memleketterdiń qata­ry kóbeıip keledi. Reseıde qa­zaq ınvestorlary balyq óń­deý zaýytyn salyp, elimizge qar­­jy tartyp jatyr. Aral­da ótken balyqshylar sleti osy­ jumystardy alǵa qaraı jal­ǵastyrýdyń alǵy­shart­ta­ryn talqylady. Bir kezderi «ba­ly­ǵy taıdaı týlaǵan, baqasy qoıdaı shýlaǵan» uly teńizdiń jańa dáýiri bastaldy.

Baqtııar TAIJAN,

«Egemen Qazaqstan»

Qyzylorda oblysy