«Bıylǵy jylǵy tamyzdan bastap Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý komıtetiniń aýmaqtyq bólimsheleri jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip bilim berý mekemeleriniń oqý jylynyń bastalýyna daıyndyǵyn baǵalaý boıynsha jumysty bastaıdy. Bul jumystyń aıasynda ornalastyrý jaǵdaılaryna qoıylatyn sanıtarlyq-epıdemıologııalyq talaptarǵa sáıkes mektepter ǵımarattary men úı-jaılarynyń jaǵdaıy men kútip-ustalýy, as bloktary, medısınalyq kabınetterde qajetti jabdyqtardyń bolýy, oqý kabınetteriniń, deneshynyqtyrý zalynyń, sport alańdarynyń bolýy, oqý úı-jaılarynyń qajetti jıhazben jabdyqtalýy, fızıologııalyq tolyqqandy tamaqtanýdyń uıymdastyrylýy tekseriledi. Sanıtarlyq normalardyń saqtalýyna jáne mektepte tıimdi gıgıenalyq jaǵdaılardy qamtamasyz etýge erekshe nazar aýdarylady.
Mektep sómkesin nemese rıýkzakty balanyń boıyna jáne salmaǵyna sáıkes durys tańdaý arqanyń saý bolýy úshin mańyzdy. Mektep sómkesin nemese rıýkzakty satyp alǵanda birneshe negizgi jaıttardy eskerý qajet. Mysaly, ólshemi, salmaǵy, anatomııalyq túri, konstrýksııasy, beriktigi, qolaılylyǵy, paıdalanylatyn materıaldardyń sapasy jáne olardyń qaýipsizdigi. Júktemesi eki ıyqqa birkelki túsetin nusqalardy tańdaý kerek. Bul bala denesiniń sımmetrııalyq qalpyn saqtaýǵa kómektesedi. Osy erejelerdi saqtaý skolıoz, osteohondroz sııaqty aýrýlardyń jáne jaryq aýrýynyń paıda bolýynyń aldyn alý sharasy bolyp tabylady. Olardyń salmaǵy: 1-4-synyp oqýshylary úshin 300 gramnan, 5-6-synyp úshin 400 gramnan, 7-9-synyp úshin 500 gramnan jáne 10-12-synyp úshin 600 gramnan aspaýy tıis», dedi J.Bekshın.
Sonymen qatar ol jyl saıyn mektep oqýlyqtaryna sanıtarlyq epıdemıologııalyq saraptama júrgiziletinin jetkizdi.
«Mysaly, 2017 jyly 86 zertteý nátıjeleri boıynsha eki úlginiń salmaǵy («Almatykitap baspasy» JShS Almaty q.) gıgıenalyq normatıvterge sáıkes kelmedi. Olar qazaq tilinde oqytatyn 1-synypqa arnalǵan «Rýsskıı ıazyk» oqýlyǵy – salmaǵy 402 gr, norma boıynsha 300 g, ekinshisi, orys tilinde oqytatyn 1-synypqa arnalǵan «Qazaq tili» oqýlyǵy – salmaǵy 424 gr, norma boıynsha 300 gr. Sonymen birge «Almaty-kitap baspasy» JShS-ny tekserý kezinde joǵaryda kórsetilgen úlgilerge sanıtarlyq-epıdemıologııalyq saraptama júrgizilmegeni anyqtaldy. Anyqtalǵan buzýshylyqtar nátıjesinde «Almatykitap baspasy» JShS-ǵa atalǵan keleńsizdikterdi joıý týraly nusqama berildi, ákimshilik is qozǵalyp, materıaldary ákimshilik sottyń qaraýyna jiberildi. Sottyń qaýlysy boıynsha «Almatykitap baspasy» JShS komıssııalyq saýda boıynsha qyzmeti 1 aı merzimge toqtatyla otyryp, aıyppul túrinde ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy», dedi Jandarbek Bekshın.
Sonymen qatar J.Bekshın oqýshylardyń kıetin mektep formasyna toqtaldy. Ol tigiletin mata balanyń denesi demalatyndaı jáne allergııanyń aldyn alý úshin gıgıenalyq qasıetke ıe tabıǵı materıaldardan, onyń ishinde toqyma, maqta, jibek bolǵany durys ekenin tilge tıek etti.
«Matanyń quramy mynany qamtýy tıis, kıimniń syrtqy qabatynda tabıǵı talshyq keminde 35 paıyz, astarynda tabıǵı talshyq keminde 100 paıyz, koftalar men er bala kóılekterinde tabıǵı talshyq keminde 65 paıyz bolýy tıis. Ata-analar kıimdi satyp alý kezinde bala osy kıimdi 5-6 saǵat jáne odan da astam ýaqyt boıy kıetinine jáne birinshi kezekte formanyń tigilgen materıalynyń sapasyna nazar aýdarýy kerek. Quramynda sıntetıkasy az matany tańdaǵan durys. Kúndelikti kııý úshin sıntetıkalyq materıaldan tigilgen forma sáıkes kelmeıdi, sebebi sıntetıkalyq talshyqtardan aýa ótpeıdi. Sıntetıkalyq talshyq allergııa týdyrýy múmkin. Sondaı-aq aıaq kıimdi tańdaý kezinde onyń ólshemin durys tańdaý mańyzdy. Mektep formasyn tańdaı otyryp, ata-analar kıimniń yńǵaılylyǵyna jáne balanyń densaýlyǵyn, onyń belsendi dene qozǵalysyn saqtaýǵa nazar aýdarýy tıis», dedi ol.
Jıyn barysynda Jandarbek Muhtaruly oqýshynyń durys uıymdastyrylǵan kún rejimi aǵza men ortanyń fızıologııalyq tepe-teńdigin belgileýge múmkindik beretinin, sonyń negizinde oqytý jáne tárbıeleý júzege asyrylatynyn, sebebi ol balanyń ómir súrý jaǵdaıyn, ósý, damý erekshelikterin jan-jaqty esepke alýǵa negizdelgenin alǵa tartty.
«Oqýshylar úshin túngi uıqynyń shamalanǵan normasy bylaı: 1-4-synyptarda – 10-10,5 saǵat. Al 4-7-synyptarda – 9,5-10 saǵat bolsa, 8-9-synyptarda – 9-9,5 saǵat jáne 10-11-synyptarda – 8-9-saǵat. Balanyń durys ósýi men damýynda durys tamaqtaný da mańyzdy ról atqarady. Durys tamaqtaný balanyń kúndelikti ómiriniń ajyramas bóligi bolýǵa tıis. Sapaly tamaqtanatyn balalardyń úlgerimi jaqsy bolady, al aǵzadaǵy qorektik zattardyń jetkiliksizdigi balanyń sabaqqa yntasyn tómendetedi. Sondyqtan mektep oqýshysynyń tamaq rasıony bala aǵzasynyń energetıkalyq qajettiligin qanaǵattandyrýy tıis. Sebebi árbir balanyń durys ósýi men damýy úshin balanyń aǵzasy belgili bir táýliktik ónim jıynyn alýy tıis, táýliktik ónim jıynyna mynalar engizilýi kerek. Sút jáne sút qyshqyly ónimi, súzbe, irimshik, et, balyq, jumyrtqa, jarma jáne makaron ónimi, kókónister, jańa pisken jemister, tabıǵı shyryn, nan jáne nan-bólke ónimi, jańǵaq, qurǵaq jemister, bal, ósimdik maıy», dedi ol.
Raýan QAIDAR,
«Egemen Qazaqstan»
