− Búgingi tańda turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasyndaǵy qordalanyp qalǵan máselelerge toqtalsańyz?
− Aldymen, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy el ekonomıkasynyń damýyna eleýli yqpal jasaıtyn mańyzdy sala ekendigin atap ótkim keledi. Elimizde bul salada qordalanyp qalǵan kúrdeli máselelerdi sheshý úshin memleket tarapynan qoldaý kórsetilip, qarajat bólindi. Búgingi kúni atalǵan salanyń barlyq sektoryn jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan memlekettik baǵdarlamalar iske asyrylýda. Dese de, áli kúnge deıin úılerdi tıimdi ári kásibı basqarýdyń jetkiliksizdigi, basqarý organdary qyzmetiniń ashyq emestigi jáne páter menshik ıeleriniń kooperatıvteri, óndiristik kooperatıv, tehnıkalyq qyzmet kórsetý qyzmet jumystarynyń ártúrliligi, kondomınıým obektisi retinde kóp páterli turǵyn úılerdi tirkeýdiń tómen deńgeıi, kúrdeli jóndeýge aqsha qarajattaryn jınaý tetiginiń joqtyǵy, úılerdiń energııa tıimdiliginiń tómen klasy syndy máseleler týyndap otyr.
Sonymen qatar kommýnaldyq salada jeliler men qurylystardyń tozyǵy jetip otyr. Mysaly, jylý jáne sýmen jabdyqtaý jelileriniń 60 paıyzy tolyq aýystyrýdy qajet etedi.
– О́zińiz atap ótken máselelerdiń sheshý joldary qandaı?
– Biz qazir salany sıfrly transformasııalaý boıynsha jumys jasap jatyrmyz. Onda turǵyndardyń ómir súrý deńgeıin jaqsartý kózdelip, aqparat ashyqtyǵyn qamtamasyz etý nazarǵa alynǵan. Sonymen qatar qoldanysqa jańa tehnologııalardy engizý boıynsha jumys júrgizilip jatyr. Atap aıtqanda, sheteldik kompanııalarmen kelisimderge qol qoıylyp, jaqyn arada qanatqaqty jobalardy engizýdi bastaımyz. Onyń ishinde qubyrlardyń totyǵýynyń aldyn alý nemese joıýǵa arnalǵan NMR Pipetector tehnologııasyn engizý maqsatynda japondyq Mitsui&Co kompanııasymen yntymaqtastyq týraly kelisim jasaıtyn bolamyz. Mundaı tehnologııa qubyrlardyń qyzmet merzimin 40 jylǵa deıin uzartýǵa, túrli zaqymdanýdyń aldyn alýǵa, óndiristik shyǵyndardy azaıtýǵa, sondaı-aq aýyz sý sapasyn birshama jaqsartýǵa múmkindik beredi.
– Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasynda biryńǵaı zııatkerlik aqparattyq júıe qurylǵanynan habardarmyz. Atalǵan júıeniń artyqshylyqtary qandaı?
– E-Shanyraq dep atalatyn júıe Qazaqstannyń turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasynda biregeı sıfrly platforma qurýǵa baǵyttalǵan. Sıfrly ekonomıka quraldaryn qoldana otyryp, sektordyń barlyq qatysýshylaryn bir aqparattyq arnaǵa biriktirý arqyly atalǵan salanyń qandaı jaǵdaıda turǵany jáne odan ári jyljý úshin qandaı qadamdardy jasaý kerektigin aıqyndaıtyn bolamyz.
Eldegi turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵynyń negizgi túıtkildi máselelerin zertteı otyryp, ony zamanaýı tehnologııalardyń kómegimen sheshý joldaryn qarastyryp otyrmyz. Iаǵnı derekterdi avtomatty jınaý, Big Data (úlken derekterdi) taldaý jáne óńdeý, sondaı-aq taldamalyq derekter negizinde ýaqtyly áser etý jáne sheshimder qabyldaýdy júzege asyrmaqpyz.
Buǵan qosa júıedegi turǵyn úı qorynyń ózgerý dınamıkasyna jedel áser etý úshin barlyq kóp páterli turǵyn úılerdiń tehnıkalyq pasporttaryn sıfrlandyrý kózdelýde. Bul turǵyn úı qorynyń naqty kórinisin kórsetýge, jóndeý jumystaryn der kezinde josparlaýǵa jáne ıkemdi qarjylyq baǵdarlamalardy ázirleýge múmkindik beredi.
Budan bólek ınjenerlik jelilerde esepke alýdyń «aqyldy» prıborlaryn jáne Big Data quraldaryn qoldaný tabıǵı monopolııalar sýbektileri qyzmetiniń monıtorıngin júrgizýge, kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyn jaqsartýǵa jáne sektor sýbektileri qyzmetiniń ashyqtyǵyn arttyrýǵa yqpal etedi.
− Biryńǵaı júıe turǵyndarǵa qanshalyqty tıimdi bolmaq?
− Birinshi kezekte, bul júıe sektordyń barlyq qatysýshylary úshin bıznes-prosesterdiń ashyqtyǵyn arttyrady. Turǵyndar úshin kommýnaldyq tólemderdiń durys eseptelýi mańyzdy. Biryńǵaı júıe turǵyndardyń ýaqyty men aqshasyn únemdeýge múmkindik bermek. Máselen, «aqyldy» esepteý quraldary shottardy esepteý barysynda qandaı da bir qatelikterdiń týyndamaýyna yqpal etse, sondaı-aq ortasha jalaqynyń kommýnaldyq qyzmetterge ketetin shyǵynyn 2,6 paıyzǵa deıin únemdeýge múmkindik beredi.
Sonymen qatar úıdi basqarýdyń onlaın-júıesi qurylyp, onda turǵyndar basqarýshy ıa bolmasa servıstik kompanııany elektrondy daýys berý arqyly anyqtap, tipti onyń jumys barysymen tanysyp, qadaǵalaýǵa múmkindigi bar. Mysaly, úıge kúrdeli jóndeý jumysyn júrgizý kerek bolsa, oǵan ketetin qarajattyń qandaı baǵyttarǵa jumsalatynyn, mólsherin qadaǵalaýǵa bolady.
– О́zińiz atap ótken joba qaı kezde iske asady dep josparlanyp otyr?
– Búgingi kúni E-Shanyraq júıesinde keri baılanys ornatý boıynsha zertteý jumystary júrgizildi. Osy zertteýlerdiń negizinde biz qazir ınterfeısti pysyqtap jatyrmyz. Buǵan qosa júıeniń fýnksıonalyn qosamyz. Mobıldik qosymshalar mindetti túrde iske qosylatyn bolady. Qazirdiń ózinde Google Play jáne App Store boıynsha atalǵan jobany ornalastyrýǵa ótinim berildi.
Sondaı-aq qanatqaqty rejimde E-Shanyraq júıesine synaq júrgizý jumystaryn bastadyq. Osy jumystyń birinshi kezeńi kóp páterli turǵyn úılerdi (KTÚ) prıborlandyrýdy jáne tolyq kólemdi tehnıkalyq jabdyqtaýdy qamtıdy. Osyǵan oraı Investısııalar jáne damý mınıstrligi men oblystardaǵy jáne de Astana men Almaty qalalary ákimdikteriniń tyńdaýy ótkizilip, nátıjesinde 16 jol kartasyna qol qoıyldy. Endi elimizdiń barlyq óńirlerindegi 190 pılottyq úıge, ıaǵnı 15 000-nan astam páterge jylý, sý jáne elektrdi esepke alýdyń ortaq úılik prıborlary ornatylmaq.
Qanatqaqty rejimde prıborlandyrý jumysyn aǵymdaǵy jyldyń kúzinde aıaqtaý josparlanǵan. Budan keıin qanatqaqty úıler, tabıǵı monopolııalar sýbektileri jáne PIK E-Shanyraq iske qosylady.
Aldaǵy ýaqytta atalǵan baǵdarlama birtindep iske asa bastaıdy. Qazirgi kezde jergilikti atqarýshy organdardyń derekterine sáıkes, respýblıka boıynsha esepke alýdyń ortaq úılik prıborlarymen jabdyqtalýy 45 paıyzdy qurap otyr. Josparǵa sáıkes prıborlandyrý men sıfrlandyrý kezeńi 2022 jyldyń sońyna deıin tolyǵymen aıaqtalady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»
