Shara bıiniń jalǵasy

Bı óneriniń oryn­daý­shylyq mektebi qa­lyp­tasqan ótken ǵa­syrda qanshama talantty bıshiler sahnadan óz ónerlerin pash etý múmkindigine ıe bol­dy. Oǵan árıne egemendik alǵan jyldardyń da qosqan úlesi mol. Búgingi kúni ár oblys ortalyǵynda birneshe bı ujymy bar ekenin ár deńgeıde ótip júrgen baı­qaýlar men konserttik baǵ­darlamalar arqyly bilemiz.

HH ǵasyrda sahnanyń sáni bolǵan Nursulý Tapa­lova, Gúljan Talpaqova, Mar­haba Imanqulova, Aı­gúl Tátı jáne taǵy da basqa bıshiler bolǵanyn bilemiz, keıingisi kórermendi bir dúr silkindirgen Qytaı elinen kelgen Shuǵyla bıshi edi. Odan beri de biraz ýaqyt ótti. Sońǵy ýaqytta je­ke oryn­daýshylyq mektep joǵalyp bara jatqandaı kóri­nip, bı óneriniń aǵa býyn ókilderin osy jaǵy kenjelep qalyp bara jatyr-aý degen oı da jıi mazalaıtyn. Áıtkenmen Shara apamyz salyp ketken sara joldyń soraby úzilmegendeı.

Birinshi baǵdarlamany usynǵan, tájirıbeli, biraz ýa­qyt sahnanyń kórki bolyp júrgen óte talantty qy­zymyz Anel Marabaeva-tuǵyn. Ol óziniń «Uly dala áýeni men bıi» atty je­­ke konsertin «Tu­ran» fol­klorlyq an­sam­bliniń súıe­mel­deýimen ótkizdi. Bul ansambl Anel Mara­baevanyń bılerin ǵana súıemeldep qoıýmen shektelgen joq. Kon­sertke kelgen kórermen ansambldiń oryndaýynda ulttyq mýzykamen qatar túrki áýezine ábden qan­ǵan­daı.

Aneldiń stýdent keziniń ózinde Abaı atyndaǵy Mem­lekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń sahnasynda bergen konserti de esimizde. Al 2013 jyly Qazaq Ulttyq óner ýnıver­sıte­tiniń sahnasynda bergen konsertinde ózin naǵyz bı óneriniń maıtalmany retinde kórsete aldy. Muny aıtyp otyrǵan sebebimiz, ómirin ónerge arnaǵan adam sahnaǵa osyndaı jan-jaqty daıyndyqty qajet etetin jeke konsertter berip turý arqyly úlken synnan ótip turady. Osyny jaqsy uqqan Anel baǵdarlamasyna ja­ńadan bıler qosyp, úlken daıyndyqpen kelipti. Bul baǵ­darlama Mańǵystaý ól­kesinde, Aqtaý qalasynda kórsetilgen-di. Endigi jerde osy baǵdarlamany Astana, Almaty, taǵy da basqa qala­larda kórsetsem degen jos­pary da bar.

Anel Marabaevanyń oryndaýyndaǵy qazaq bıle­rimen qatar koreı, ıspan, mońǵol halyqtarynyń bı­leri onyń konserttik baǵ­darlamalarynda oıyp oryn alǵan. Ár ulttyń bılerin oryndaýda sol etnosqa ǵana tán qımyl men ábden ıi qanǵan minsiz qoz­ǵalystar arqyly beriletin keremet bı ónerin janyna serik etken Anel qyzy­myzdyń ónerin áli de tamasha­laıtyn bolamyz degen úmittemiz.

Jalpy, Aqmola qalasy­nyń Astana atanyp, elor­da­nyń bas qalasyna aınalýy óner men mádenıet salasy ókilderiniń aldyna da jańa maqsat-mindetter qoıǵany belgili. Osyndaı ýaqyt talabyna saı Astana qalasy mádenıet basqarmasynyń uıymdastyrýymen quralǵan «Shalqyma» ansambli búgingi kúni kemeline kelgen bı ujy­my. Sonaý 2007 jyly tórt qyzdan ǵana quralǵan ansam­blge basshylyq jasa­ǵan jas jigit Abdrasýl Esekeev, búgingi kúni jigit aǵasy. Ol shyǵarmashylyq ujym qu­­rýdyń mıhanatyn kóre júrip, óziniń de alǵashqy bı­lerin qoıyp, ansambl re­pertýaryna engizdi. Alǵash A.Esekeevtiń qoıǵan «Shat­tyq», «Qos alqa» bılerimen qa­tar Zaýyrbek Raıbaevtyń «Shol­py» bıi bılengen bolatyn.

Ansambldiń kórkemdik jetekshisi ári baletmeısteri A.Esekeev repertýar qalyp­tastyrý maqsatynda tek qana qyzdardan qurylǵan bul an­samblge respýblıkaǵa bel­gili baletmeısterlerdi sha­qyryp bıler qoıǵyzyp otyrdy.

Ansambldiń resmı ashylýynda qoıǵan kon­serttik baǵdarlamaǵa taldaý jasaıtyn bolsaq, Toı­­ǵan Izim, Larısa Kım, Aı­gúl Kýlbekova, Gúl­baný Myrzabaeva, Záýre Áji­bekovalar qoıǵan bıleri ár qoldan shyqqan týyndylar bolǵandyqtan óz erekshelikterimen ansambl repertýaryn baıytýmen birge Saha eliniń, uıǵyr, orys, armıan, túrik, ıspan, koreı t.b. álem halyqtarynyń bılerin qoıýda da baletmeıs­terler shaqyrylyp otyrǵan.

Mine, osyndaı ujymda eńbek etip naǵyz kásibı tá­jirıbeden ótken Kórkem Sho­lo­shova atty qyzymyz keremet «Qyz qııaly» degen atpen Jańa jyl qar­sa­ńynda óziniń jeke kon­ser­tin ótkizgeni horeografııa óneriniń bıylǵy jylǵy taǵy bir jańalyǵy boldy.

Kórkem Sholoshovany qandaı bıde de obrazdy asha alatyn talantty bı­shi deýge bolady. Onyń reper­týa­ryndaǵy oınaqy tatar bıi nemese qazaqtyń tompańdaǵan qoıshy balasy, ne bolmasa halyq áni «Aqbaıan» atty ánge qoıylǵan lırıkalyq bı, osynyń barlyǵyn tilsiz dene qımylymen, júrekti jaryp shyqqan sezimmen berildi.

Osy oraıda, «Shalqyma» ansambliniń kórkemdik je­tekshisi ári bas balet­meıs­­teri Abdrasýl Esekeev­tiń eń­begin atap ketken de jón sııaqty. Kóp ja­ǵ­daıda ujym­dyq óner osha­ǵynan jeke konsert daıyn­daý tek je­tekshiniń qo­l­daýymen jú­re­tini belgili. Al Abdrasýl Najmadınuly jastardyń shy­ǵarmashylyǵynyń ósýin­de úlken qoldaý kór­setip otyr­ǵan jetekshi.

Bıylǵy jylǵy osy eki konserttik baǵdarlamaǵa qa­rap, Qazaqstanda jeke oryn­daýshylyq mekteptiń qaıta jandana bastaǵanynyń kýá­si bolyp otyrmyz. Osy eki baǵdarlamada da qazaq bı­lerimen qatar bas­qa ult­tar­dyń bılerin de na­qyshyna keltire oryndaǵan bı­shiler­diń ónerine kórer­men tánti bolǵanyna kýá boldyq.

Bı óneri kúlli adamzat balasyna ortaq, dúnıe­ júzindegi halyqtardyń barlyǵyna birdeı túsinikti. Ár halyqtyń ulttyq erek­shelikterine oraı bı óne­riniń kórkemdik beıneleý quraldary men mazmuny  ártúrli bolyp keledi. Ár halyqtyń belgili bir erejelerge baǵyndyrylǵan ásem de sulý, názik qımyldarynan kelip bı týyndaıdy. Bı óne­­rinen ár halyqtyń ózi­ne tán ulttyq sıpatyn anyq baı­qaımyz. Sol halyq­­tyń dástúrin, ádet-ǵur­pyn, saltyn, turmys-tir­­­shi­ligin aınytpaı tanyta ala­­tyndyqtan, olardy bir-biri­nen ońaı ajyratýǵa bo­lady.

Árıne sahnada keıbir kem-ketikterdiń bolatyny da belgili. Sonyń biri sahnadan jeti atasyn sanap, rýyn atap jarnamalaý. Al sahnadan qaı rýdan shyqqanyn aıtýdy hosh kórmedik. О́ner adamy – halyqtyń adamy, óner – halyqtyń ǵasyrlar boıy joǵaltpaı búgingi urpaqqa jet­kizgen rýhanı azyǵy. Oǵan eshkimniń talasy joq. Olaı bolsa osy jaǵynan óner adamdary saq bolǵany durys.

Repertýar tańdaýda da óte uqyptylyq qajet ekenin eskertkimiz keledi. Ispan hal­qynyń otty, jalyndy bıin bılegende, obrazdy ashý úlken sezimdi bere bilýdi qajet etedi. Árıne daıyndyqtyń arqasynda qandaı kúrdeli qımyl bolsa da oryndap shyǵýǵa bolady. Degenmen, bıdiń bar qasıeti – kóńil kúıdi bildiretin qımyl-qoz­ǵa­lystardy durys taýyp, naqtyly qoldana bilýmen qatar ishki jan sezimin kó­rermenge jetkize bilý.

Jalpy, bı – adamnyń kóńil kúıine negizdelgen, mýzykalyq yrǵaqqa baǵy­nyshty, túrli qımyldar tiz­begimen beınelenetin óner. Adam balasyna tán ásemdik pen ádemilik, ómirge degen kózqaras pen kóńil kúı bı tilimen kórinis tabady. Tek sol «yrǵaq» adamnyń jan dúnıesiniń kózge kó­rin­­beıtin terbelisterin aı­qyn bildiredi. Al halyq bıle­riniń týýyna ár ha­lyq­tyń ózine tán minez-qul­qy, turmys-salty, má­de­nıeti áser etedi. Mine, bı­­shi­ler úshin osyny este saq­taý asa ma­ńyzdy.

Eki jeke oryndaý­shy qyzdyń bıdi sheksiz súıip, tabıǵı talanty men ta­laby­nyń, eńbekqor­lyǵynyń arqa­synda úlken tabysqa qol jetkizgenin sahnadan tamashalap jeke oryndaýshylyq ónerdiń erteńine úmit shoǵy qaıta tutanǵandaı áserge bólendik.

Toıǵan IZIM,

QazKSR-niń eńbek sińirgen ártisi, ónertaný kandıdaty, professor