Toı belgili opera ánshisi, jerlesimiz Shahımardan Ábilovtiń oryndaýyndaǵy Estaıdyń ataqty «Qorlan» ánimen bastaldy.
Tamsandyrǵan qudiretti ánnen soń Qazaqstan Kompozıtorlar odaǵynyń tóraǵasy Balnur Qydyrbek Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıulynyń quttyqtaý hatyn oqydy. Sodan keıin Estaı Berkimbaıuly shyǵarmashylyǵy týraly baıandama jasady.
Áýlıekóldiń jaǵasyn án men kúıge bólegen mereıtoılyq sharalar etnoaýylda jalǵasty. Qaz-qatar tigilgen kıiz úıler merekeniń sánin kirgizdi. Jan-jaqtan jınalǵan ónersúıer jurtshylyq jas ónerpazdardyń festıvalin, zııaly qaýym qatysqan shyǵarmashylyq dıalog alańyndaǵy kezdesýdi kórip, bir rahatqa batty.
Toı aıasynda uıymdastyrylǵan «Daladaǵy rýhanı dıalog» alańyndaǵy basqosýǵa L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professory Ámirjan Álpeıisov, «Juldyz» jýrnalynyń bas redaktory, aqyn Ǵalym Jaılybaı, Ulttyq óner ýnıversıtetiniń oqytýshysy, kúıshi Qaırat Aıtbaev, jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Ánes Saraı jáne jergilikti zııaly qaýym ókilderi qatysty. Olar án-ǵumyrly aqynnyń ómiri, shyǵarmashylyǵy jaıly oılaryn ortaǵa saldy.
– Estaı qazaqtyń mýzyka mádenıetindegi dara tulǵa. Halyqtyń júreginen oryn aldy. Qazaq án ónerinde Birjan saldan keıingi reformator tulǵa, – deıdi aqyn ánderiniń mátinin zertteýshi Imanǵazy Nurahmetuly.
Al kompozıtor Balnur Qydyrbek Ekibastuzdaǵy M.Glınka atyndaǵy balalar mýzyka mektebine Estaı aqynnyń atyn berýdi usyndy.
Bul kúni kópshilik Estaı Berkimbaıuly týraly derekti fılmdi tamashalady. Osy jerde mereıtoı sharasyna kelgen oblys ákimi Bolat Baqaýov Gollıvýdta ótken Halyqaralyq talanttar olımpıadasynda jeńiske jetken «Bastaý» dombyrashylar tobyn jeńisimen quttyqtady. Osy «Bastaý» tobynda óner kórsetetin Temirlan Oljabaı bolsa Estaıdyń jıeni eken.
Sonymen birge Estaıdyń týǵan nemeresi Zeken Janábilqyzy da toıǵa qatysyp, estelikterimen bólisti.
– Men Estaıdyń jalǵyz uly Janábilden týǵan tuńǵysh nemeresimin. Menen keıin Zeınesh degen sińilim bar. Ekeýmiz atam men ájemniń tárbıesinde boldyq. О́te sabyrly, kerbez, salmaqty, parasatty jan edi. О́leń jazatyn jeke ústeli bolatyn. Janynda dombyrasy súıeýli turatyn. О́leń jazyp bolǵan soń qolyna birden dombyrasyn alyp, qulaq kúıin keltiretin, – dep eske alady ájeı.
Al qalalyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde endi ǵana ashylǵan Estaı zalyndaǵy erekshe dúnıeniń biri – ekibastuzdyq Baıan Qaınysheva músindegen qos ǵashyq Estaı men Qorlannyń jas kúnindegi beıneleri.
Án, ǵashyqtar demekshi, osynaý toı kezinde aıaýly taǵdyry ańyzǵa aınalǵan Estaıdyń Qorlany da qatar atalyp otyrdy. Buryndary Maraldy kóli jaǵasyndaǵy Uryq aýylynda Suńqar, Soltan esimdi aǵaıyndylar turǵan eken. Estaı aqyndy esten tandyratyn Qusnı men Qorlan osy Soltannyń qyzdary eken.
Keıin Nurmaǵanbetke qosylǵan Qorlan bes ul kórgen. Nurmaǵambet atamyz baı tuqymy retinde qýǵyndalady. Qorlan 59 jasynda ómirden ótip, Reseıdegi Bórli aýdany, Qaranaı aýylynda jerlengen eken. Aldyńǵy bir jyldary oblys ákimdigi men ultjandy azamat Qýat Esimhanov bastap «Munda qazaqtyń has sulýy Qorlyǵaıyn Áıipkelini jatyr» dep jazǵyzyp, úlken eskertkish belgi ornatyp qaıtqan-dy. As berildi.
Bul da bir qazaq ániniń, móldir mahabbattyń taǵdyry, ótkenniń tarıhy.
Toıǵa kelgen jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Qoıshyǵara Salǵarın:
– Estaı mektep oqyǵan joq, konservatorııanyń esigin ashqan joq. Biraq ulttyq mekteptiń tárbıesin kórip, dáris aldy. Qazaq tarıhyndaǵy sal-serilik kezeńniń iri tulǵalary ataqty Birjan sal men Aqan seriniń qasynda bolyp, solardyń tárbıesin alyp, ónerge degen kózqarasyn uǵynyp, jan dúnıesin túsindi. Estaıdyń ereksheligi – alyptardyń kóleńkesinde qalmaǵandyǵynda. Solardyń mektebinen ótip, úlgi-ónegesin ala otyryp, mýzykaǵa ózindik mazmun berip, ıirim, yrǵaq berýi – Estaıdy Estaı qylǵan qudiret! – dedi. – Búgin, mine, týǵan halqy, jerlesteri toı arnap, eske alǵan Estaı (Esmaǵambet) Berkimbaıuly (1868-1946) – aqyn, ánshi, kompozıtor. Kereký óńirindegi Ekibastuz aýdany, Aqkól aýylynda týǵan. Estaıdyń «Jaıqońyr», «Nazqońyr», «Maıda qońyr», «Sandýǵash», «Iýran-aı», «Bir mysqal», «Dúnıe-aı», «Qoshtasý» ánderi qazaq mýzykasynyń altyn qorynda saqtalǵan. Belgili mýzyka zertteýshisi A.Zataevıch Estaıdyń ánderin notaǵa túsirgen.
Men ózim de oblystyq gazette (1985-1999 jyldary) qyzmet etip júrgen kezde marqum, jýrnalıst Aıtjan Bádelhanov aǵamyzdan Estaı aqyn, Qorlan sulý jaıly hıkaıany óte kóp estidim. Jaryqtyq ańyzdaı ǵyp aıtýshy edi. Ýnıversıtet bitirip Almatydan kelgen jas kezimiz. «Altaı ólkesi jaǵyna baryp qaıtyńdar» dep sol kezde aıtatyn edi.
«Taǵy da aıta berińizshi deýshi edik», sonda. Jazyp alatyndaı dıktofon ol kezde bolmady. Keıin Aıtjan aǵamyz Estaı aqyn týraly zerttep, kitap jazyp ketti.
Estaı aqynnyń 150 jyldyq toıyna arnalaǵan shara sońynda «Qorqyt» respýblıkalyq etno-folklorlyq ansambli óner kórsetse, qolóner sheberleriniń buıymdary halyq nazaryna usynyldy. Sońy alaman báıgege ulasty.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan»
Pavlodar oblysy,
Qarajar aýyly
