Muǵaljar

«Egemen Qazaqstannyń» arnaıy jobasy: Jasampazdyq jemisteri

Jıyrma jyldyń ishinde atqarylǵan ıgi isterdiń arqasynda árbir óńirimiz ózgerip, ómirimiz jaqsaryp keledi. «Egemen Qazaqstan» gazeti osyndaı órkendi ózgeristerdi beıneleıtin materıaldardy turaqty jarııalap turady. Tómende Aqtóbe oblysynyń Muǵaljar aýdanynyń ortalyǵy Qandyaǵash qalasynan  fotoreportaj berilip otyr.

MUǴALJAR

Muǵaljar aýdany burynǵy eki úlken aýdannyń izinen quryldy. Sońǵy jyldary aýdan tizginin us­ta­ǵan Serik Shańǵutov eldi mekenderdiń áleý­met­tik máselelerin sheshýde iskerlik tanytýda, Sonyń ishinde Qandyaǵash qalasynyń kóptegen ózekti máseleleriniń oń sheshilýine, shahardyń shyraıly bola túsýine qol jetkizilgenin aıtý oryndy bolmaq. Keńes Odaǵy kezinde Oktıabr atanǵan qazirgi Qandyaǵash qalasy toǵyz joldyń torabynda or­nalasqan qutty meken. О́tken ǵasyrdyń jet­pisinshi jyldary jańadan ashylyp jat­qan munaı ken oryndaryna burynǵy KSRO elderinen kóptegen ult ókilderi kelip, qala halqynyń sany 30 myńnan asqan kezi boldy. Alaıda, Odaq ydy­ra­ǵan kezde kóptegen kásiporyndar ja­by­lyp, jappaı jumyssyzdyq oryn alǵandyqtan turǵyndar basqa jaqqa qonys aýdarýǵa májbúr boldy. Qala bolǵanyna qyryq bes jylǵa aıaq basqan munda 2000 jyldardan bastap burynǵy ja­by­lyp qalǵan birqatar mekemeler men kásip­oryn­dar qaıta ashylyp, jańa jumys oryndary paıda bola bastady. Qala halyqaralyq, res­pýb­lıkalyq jáne oblystyq mańyzy bar avtomobıl jáne temir joldar toǵysynda orna­las­qan­dyqtan negizinen temirjolshylar, munaı­shy­lar jáne sońǵy bes jyl ishinde basqa da ónerkásip salasynyń kásiporyndary qyzmet­ker­leri shoǵyrlanyp, turǵyndar sany kóbeıip keledi. Sońǵy jyldary jumys oryndary kóptep ashylyp, shaǵyn jáne orta kásipkerlikke qoldaý kórsetilip, jeke turǵyn úıler qurylysyna jer ýchaskeleri bólinip, barlyq kóp qabatty jáne jeke turǵyn úılerge qajetti kommýnıkasııalar tartylyp, jabylyp qalǵan bala­baq­shalar qaıta ashylyp, turǵyndarǵa barlyq jaǵdaılar jasalý nátıjesinde halyqtyń qalanyń bolashaǵyna degen senimi mol. Qazirgi tańda Qandyaǵash qalasynda tirkeýde turǵan azamattar sany 30 000-dy quraıdy. Budan basqa ózge eldi mekenderde tirkelip, Qandyaǵash qalasynda turyp, jumys jasap jatqan 7 000-ǵa jýyq adam bar. Qalada Qandyaǵash jol dıstansııasy, vagon deposy, lokomotıv paıdalaný deposy, «Lokomotıv servıs ortalyǵy» JShS, Qandyaǵash belgi berý jáne baılanys dıstansııasy, elektrmen qamtý dıstansııasy, Qandyaǵash temir jol stansasy jáne Qandyaǵash temir jol vokzaly jumys isteıdi. Munda munaı óndirýmen aınalysatyn «SNPS-Aqtóbemunaıgaz» AQ-qa qarasty «Oktıabr­mu­naı» munaı-gaz óndirý basqarmasy, «Aqtóbe kólik kompanııasy» JShS, «Aqtóbemunaıenergo» basqarmasy, «Aqtóbemunaımashkomplekt» JShS, «Jańajol jelilik gaz qubyrlar» basqarmasy ornalasqan. Temir jol salasynda 3000, munaı salasynda 4000, bıýdjettik salada 2600 jáne ózge de salalarda 6500 qala turǵyndary eńbek etedi. KSRO kezinde ekpindi qurylys retinde salynǵan burynǵy «Shılisaı» fosforıt óndirý zaýyty jabylyp qalǵan bolatyn. 2010 jyly ınvestısııa tartylyp, «Temirservıs» JShS zaýytty qaıta iske qosyp, 300-den astam adam jumysqa ornalasty. Qalada ashylǵan shyny, munaı óńdeý zaýyttary 500-den astam adamdy jumyspen qam­ta­masyz etip otyr. 2007 jyly kirpish túr­lerin shyǵaryp, olardy jasaýǵa qajetti shıki­zatty óndiretin «Sılıkat-A» jáne «Bazalt» JShS qurylyp, qazirgi tańda olarda 300-ge jýyq adam eńbek etedi. Turǵyndardyń 40 paıyzy shaǵyn jáne orta kásipkerlikpen aınalysady. Qalada shaǵyn bıznes sýbektileriniń sany jyl saıyn artyp keledi. Atap aıtqanda, 8 janar-jaǵarmaı beketi, 12 avtoturaq, 32 monsha, 21 shashtaraz, 183 azyq-túlik dúkeni, 4 jıhaz dúkeni, 4 tigin sehy, 13 dári­hana, 7 meıramhana, 28 kafe, 1 bazar, 1 kom­mý­naldyq bazar jumys isteıdi. Budan basqa plas­tık terezeler men esikter shyǵaratyn, aǵash óńdeý, kirpish shyǵaratyn, jıhaz jınaı­tyn shaǵyn sehtar bar. Qalada ıesiz qalǵan kóp qabatty turǵyn úı­lerdi qalpyna keltirýdiń táýir tájirıbesi qa­lyp­tasyp otyr. 2006-2009 jyldary jergilikti bıýd­jetten qarjy bólinip, 60 páterli eki tur­ǵyn úı kúrdeli jóndelip, aýdannyń memlekettik turǵyn úı qoryna alyndy. «Jastyq» shaǵyn aýdanyndaǵy 120 páterli turǵyn úıdi kúrdeli jóndeýden ótkizýge bıýdjetten 258,0 mln.teńge bólinip, qaıta jaraqtandyryldy. Osy turǵyn úılerden memlekettik qyzmet­ker­ler, muǵalimder, dárigerler, kóp balaly analar, oralmandar, UOS ardagerleri, múgedekter páter alyp, baspanaly boldy. Aýdan ákimi Serik Shań­ǵutovtyń qoldaýy­men «Muǵaljar aýdanynyń qoldaý jáne damý qory» demeýshiligimen qalanyń jylý júıesi kúr­de­li jóndelip, jylý berý máselesi oń sheshildi. Qandyaǵash qalasyndaǵy 5 mektep jáne 1 kásiptik lıseıde 5035 bala bilim alýda. 2011 jyly qala mektepteriniń UBT-dan ortaq kórsetkishi 86,7 ball qurady. Sonymen qatar, 6 túlek «Altyn belgi» ıegeri atanyp, 9 túlek erekshe úlgidegi attestat aldy. Bıyl 2 balabaqshaǵa bıýdjetten 31,0 mln.teńge bólinip, kúrdeli jóndeýden ótken. Qalada «Otan» áskerı-patrıottyq klýby, pnevmatıkalyq myltyqpen oq atýǵa arnalǵan tır jumys isteıdi. Sondaı-aq, eki balalar men jasóspirimder sport mektebinde jasóspirimder ózderi qalaǵan sport túrlerimen aınalysady. Osyndaǵy úsh kitaphana, tarıhı-ólketaný mura­jaıy, ortalyq saıabaq, saz mektebi tur­ǵyn­darǵa qyzmet kórsetedi. Aýdandyq mádenıet úıiniń ǵımaraty jáne kitaphana ótken jyly «Jol kartasy» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda kúrdeli jóndeýden ótkizildi. Qandyaǵash – jyl ótken saıyn ósip-órkendep, kórik­tenip-kórkemdenip kele jatqan qala. Mun­da bu­ryn­ǵy úsh shaǵyn aýdanǵa qosymsha taǵy da eki shaǵyn aýdan boı kóterýde. Tıisinshe 500 jáne 200 turǵyn úı salynatyn «Samal-2» jáne «Bolashaq» shaǵyn aýdandaryna qazirdiń ózinde sý, gaz qubyr­lary tartylyp, elektr qýaty berildi. Aýdan jáne qala basshylary turǵyndarǵa jaıly jaǵ­daı jasaý maqsatynda aldaǵy jyly káriz júıe­lerin tolyq aýys­tyrýǵa 550,0 mln.teńge kóleminde qarajat bólý, 500 orynǵa eseptelgen mádenıet ortalyǵyn salý, qalaishilik avtokólik joldaryn kúrdeli jóndeý, «Bolashaq» poselkesinen jańa mektep, «Fınskıı» aýmaǵynan balabaqsha, oıyn-saýyq ortalyǵyn salý máselelerin sheshpekshi. Sonda Qandyaǵash qalasy burynǵydan da kóriktene tú­sedi, turǵyndarǵa qolaıly bolady. Mine, qanatyn keńge jaıyp kele jatqan Qandyaǵashtyń búgini men erteńi osyndaı. _______________________ Arnaıy betti daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Aqtóbe oblysy boıynsha menshikti tilshisi Satybaldy SÁÝIRBAI.