Ulttyq ashana jáne ult uıaty

Ana bir jyly Máskeýge jo­ly­myz túsken. Vnýkovo áýe­jaıynan Sankt-Peterbýrg ba­ǵy­t­yndaǵy ushaqqa otyrýy­myz kerek. Oǵan áli ýaqyt bar. Áýe­jaıdy aralap kelgen sapar­las­tarymnyń biri:

– Myna jerde ózbek ashanasy bar eken, – dedi.

Bardyq. О́zbek halqynyń ult­tyq naqyshtarymen bezen­di­rilgen dámhanada kisi kóp. Pa­laý­yn tańdadyq. Dámdi. Sam­sa­sy men pátir nany da til úıi­redi. Almatyǵa, Tarazǵa jıi ba­ryp turamyz. О́zbek ulty ta­ǵam­dy tym táýir daıyndaıdy. О́zi­miz­diń Shymkentte de ózbek taǵamdary jetip artylady.

Garvard ýnıversıtetiniń stýdenti Shyńǵys Muqannyń aıtýynsha, Nıý-Iorktiń ózinde on shaqty ózbek meıramhanasy bar eken. Amerıkalyq qazaqtar ult­tyq tamaqty saǵynǵanda sol meı­ramhanalardan tabylatyn kó­ri­nedi.

Myna túrik aǵaıyndar jer sha­rynyń túkpir-túkpirine «Adana kebap» degen taǵamyn tez taratyp úlgerdi. «Adana kebap» ataýymen Amerıkańyzdyń ózin­de aıqaılap aldyńyzdan shy­ǵatyn kórinedi.

Al biz she? Ulttyq taǵam­da­­ry­myz degende et, qýyrdaq, qa­­ryn­bórtpe, mıpalaý, sirne, baý­yrsaq, qurt, irimshik, jent, qymyz, qymyran, qazy-qarta, jal-jaıa dep shubyrta jónelemiz. Biraq osy ulttyq taǵamdardyń qaısysyn jarqyratyp kórsete, na­sıhattaı aldyq? Keshegi EKSPO kezinde muhıt asyp kel­gender qazaqtyń qaı tamaǵyn súı­sine jep, ne iship «osyny biz­diń qalada da jasaýǵa bolady eken ǵoı» dep ony qalaı jasaý ke­rektigi jónindegi nusqaýlyqty alyp ketti? Eshteńe deı almaımyz. Nege? О́ıtkeni kezinde qymyzymyzdyń ózin nemister patenttep alyp, san soqtyryp kete jazdady. Osydan soń ózgege ókpe júre me?

Sondyqtan oblystyq ádep-ǵuryp jáne salt-dás­túr ortal­y-
­ǵy ulttyq taǵam­da­ry­myz­dy na­sı­hattaý jóninde bir­ne­she se­mınar ótkizip keledi. Sonyń ishin­de kúndelikti turmysta ázir­lenbeı, umyt bolyp bara jat­qan ulttyq taǵamdarymyzdy na­sı­hattaýda kóp izdenister ja­sady. Máselen, «Kómbe» de­gen taǵamdy jep kórip pe edi­ńiz? Ony bylaı jasaıdy. Jer­di jarty metr-
deı qazady da ishine ot jaǵyp, búıirlerin áb­den qyz­dyrady. Sodan soń kú­lin alyp tastaıdy da, qarynǵa sa­lyn­ǵ­an etti osy qýysqa salady. Qaryn aýzyna qamystan uzyn tútik jasaıdy. Munan keıin ystyq topyraq pen kúldi qarynnyń jan-jaǵyna úıip kómedi. Topyraq ústinen qyzýy qatty ot jaǵady. Osylaısha, mar­qanyń eti úlbirep, ádemi pi­sedi. Tipti súıegine deıin jumsaryp ketedi. Jaılaýda, joryqta júr­gen jaýynger halyq kómbeni óte dámdi etip pisirý tásilderin jaq­sy meńgergen. Qarynǵa túrli dám­deýish shóp qosqan.

Osyny jaqsy meńgergen qa­zaq álemniń ár túkpirinen kelgen tý­rısterge brend bolatyn­daı birer taǵam usyna almaýy múm­kin be? Endeshe qazaq meı­ram­ha­na­laryna tán ózin­dik stılder nege qalyp­tas­tyr­maqqa?

Ońtústik týrıster tartý­ǵa eń qolaıly aımaq deımi­z. Maq­tan­ǵanda aspanǵa laqtyratyn bór­kimiz qaıta túspeıdi. Sonda deı­miz-aý, únemi shekesinen qara­ı-
­tyn sheteldikterdiń ózi «e, qazaqtarda mynadaı tamaqtar bar eken ǵoı» dep tań qalatyn ult­tyq tamaǵymyz qaısy? «Bes­bar­maq» deımisiz. Kelisemiz. Bi­raq onyń jaımasy, tuzdyǵy qan­daı? Qamyry qalyń, betinde keý­ip ketken birer túıir sıyr ne qoı eti bar taǵamdy «mynaý biz­diń maqtanyshymyz» dep qo­naq­tar­ǵa kórsete alamyz ba? Álde olar­dyń aldyna quda re­tinde bas qoıamyz ba?

Qalyń qazaq shoǵyrlanǵan Shym­kentińizde ulttyq ashana nege az? Tolyp jatqan «Palaý ortalyqtarǵa», «Gambýrger», «Lavash­tarǵa» «Adana kebab­tar­ǵa», «Túrik meıramhanalaryna» qa­shanǵy bara bermekpiz? Uly uıaty­myz qaıda qalady sonda?

Rýhanı jańǵyramyz dep ja­tyr­myz. Qoǵamdyq sanany óz­ger­tpekpiz. Ol ulttyq qun­dy­lyq­tarynan birte-birte ajyrap jat­sa, qalaı jańǵyramyz?

Mine, gáp qaıda?!.

Sabyrbek OLJABAI