Bir qudaıdyń ózi jaratqan on segiz myń ǵalamda birde-bir tirshilik ıesi artyq jaratylmaǵanyn búginde ǵalymdar da joqqa shyǵarmaıdy. Sonyń biri – kádimgi jylandar. Onyń ýy medısınada dárilik maqsatta paıdalanylatyny belgili. Adam balasynyń psıhologııasy qyzyq-aq. Jylandardy kóre qalsa, ózinen-ózi titirkenip, boıyn qorqynysh sezimi bılep qasha jóneledi. Nemese oǵan tas atyp, óltirýge áreket jasaıdy. Jylan da tirshilik ıesi bolǵandyqtan jan berý ońaı ma, sodan soń qarsy áreketke kóship, «jaýyn» shaǵyp alýǵa umtylady.
Eger adamdar ózdiginen urynbasa, jylandar olarǵa tıispeıdi dep tujyrymdaıdy jaratylystanýshylar. Tabıǵatta jylandardyń túrleri de meılinshe kóp. Mysaly, sarybas jylandar. Ataýy aıtyp turǵanyndaı bastary sary jylandardyń negizgi tirshilik etetin mekeni – ózender men kólder. Onyń jaǵalaýyndaǵy quraqtar men qamystar. Qoǵalar men ártúrli sý ósimdikterin panalaıdy.
Taıaýda elge baryp, bala kezden qulyn-taıdaı tebisip birge ósken qurdastarym Qanatpen jáne Naýshamen birge aýyldyń irgesindegi Saryózenge baryp shomyldyq. О́zenniń erneýindegi quraqty maıystyra sýǵa sekire bergenim sol edi, dál aıaǵymnyń astynan eki-úsh sarybas jylan ytyrylyp, aıdynnyń ústimen basyn tik kóterip jorǵalap ala jónelgeni. Denem dir ete tústi. Munda jylandar tolyp júr eken dedim qasymdaǵy serikterime.
Qanat pen Naýsha da bárin kórip tur eken: «á, sarybas jylandar ma, olar shaqpaıdy ǵoı», desti jaıbaraqat. Sodan soń ekeýi de sýǵa sekirip, jylandarmen jarysa júzip ketti. Osy sózderdi bala kezimde de talaı ret estigenim bar edi. Sonyń bári eske tústi de boıdaǵy bir sáttik titirkený seziminiń bári sap ty-
ıyldy. Jylandar tek aǵysy mol taza sý aıdyndarynda júretini de belgili jaıt. Bulardyń negizgi ordasy radıasııadan ada, ekologııasy taza tabıǵat qoınaýlary emes pe edi. Endeshe buzylmaǵan tumsa tabıǵatta ózimen ózi júrgen sarybas jylandarǵa tıispeıik demekpin!
Temir Qusaıyn,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy,
Qaztalov aýdany
