Dýaldy oqytýdyń artyqshylyǵy nede?

Dýaldy oqytý júıesi – teorııany óndirispen ushtastyra oqytý tehnologııasy. Bul alǵash Almanııada paıda bolyp, negizi qalandy. Ásirese onyń kásiptik-tehnıkalyq bilim be­rý­­degi alatyn orny erekshe. Munda oqý­shylar ýaqytynyń úshten eki bóli­ginde eńbek ete júrip óndiristen qol úzbeı oqıdy, tek ýaqytynyń úshinshi bóligin teorııalyq oqýǵa, bilimdi uıym­das­tyrýǵa arnaıdy.

Oqý oryndary jumys berýshi jeke sharýashylyq mekemelerimen serik­testik retinde birlese otyryp, naryq zamanynda básekelestikke tótep bere alatyn, jańa zamanaýı tehnologııalardy, ınnovasııalyq tehnologııalyq baǵdarlamalardy meńgere alatyn da­ıyn bilikti mamandar daıarlaıdy. Osy maqsatta bolashaq maman ıeleri ózderi tań­daǵan mamandyqtardy kásibı tur­ǵy­dan jan-jaqty ıgerip, qazirgi zamanaýı ozyq tehnologııany meńgerip ári qaraı damytýy kerek. Sondyqtan eli­mizdegi óndiriske qajetti mamandar ázirleý deńgeıin kóterý mindetin áleý­mettik seriktestik jáne teorııa men tájirıbeniń úılesimdi bolýy úshin dýal­dy bilim berý júıesin engizý qajet.

Dýaldy júıemen oqytýdyń tómen­degideı artyqshylyqtary bar. Birinshiden, túlekterdiń jumysqa or­nalasý kórsetkishi joǵary bolady, sebebi oqý barysynda óndirispen tyǵyz baılanysta bolǵan oqýshy jumys berýshiniń aıtqan talaptaryn ıgerip, meńgergen tájirıbesi bar maman bolady.

Ekinshiden, jaqsy bilimdi, bolashaq maman psıhologııalyq jaǵy­nan jańa ortaǵa beıimdelgen daıyn maman bolyp shyǵady. О́ndiriste ózdiginen sheshim qabyldaı alady. Teorııa men tájirıbeni meńgerip, beki­tilgen jumysqa degen jaýapker­shilik sezimi joǵarylaıdy. О́ndiris­te bolǵandyqtan ujymmen jumys­ júrgizýge jáne óndiristegi jumystar­dy alyp ketýge qabiletti.

Úshinshiden, «tájirıbeden teorııaǵa» prınsıpimen jumys júredi, stýdent teorııalyq, ıaǵnı mátinmen aıtýdan góri, óndiristegi jaǵdaıat­tarǵa sáıkes jumys júrgizedi. Teorııada qıyndaý keletin termınder men esepterdi tájirıbe júzinde sheshedi. Tórtinshiden, stýdent tek teorııany ǵana meńgermeı, óndiristegi sońǵy jańalyqtardy bilip, zamanaýı talaptardy meńgeredi.

Joǵaryda atalǵan máselelerdiń barlyǵy dýaldy oqytý tehnologııasy engizilip, júzege asqan kezde qol jetkizetin nátıjeler. Qazirgi kezde elimizdegi eńbek naryǵynda bilikti mamandar tapshylyǵy baıqalyp otyr. Sonyń ishinde mal sharýashylyǵy salasynda bilikti mamandar tapshy. Sondyqtan qalyptasqan jaǵ­daıda bilim berýdi tek teorııalyq turǵydan uıymdastyrý jetkiliksiz, ıaǵnı jas mamannyń óndiristik ma­shyq­tanýdan tolyq kásiptik deńgeıge shyǵýyna jaǵdaı jasaý ózekti máse­le.

Osy maqsatty oryndaýda bizdiń mal sharýashylyǵy ónimderin ón­di­rý jáne óńdeý tehnologııasy­ ka­fe­drasy qazirgi tańda «Mal sharýa­shylyǵy ónimin óndirý tehnologııasy» mamandyǵy bo­ıynsha «Sapital Projects LTD» JShS jáne «Astana-О́nim» JShS-niń «Altyn Tulpar» seriktestigimen oqy­tý­dyń dýaldy júıesin engizý maq­satynda kelisimshartqa otyrdyq. Eki sharýashylyq ta Astana irgesin­degi Selınograd aýdanynda orna­las­qan. Basqa mekemeler boıynsha da kelisimsharttar jasaldy.

Atal­ǵan óndiris oryndarynyń maman­dary «Qus sharýashylyǵy» jáne «Jylqy sharýashylyǵy» pánde­riniń oqý baǵdarlamalarynda beril­gen prak­tıkalyq sabaqtardyń taqyryp­ta­rymen tanysyp, óndiriske beıim ár pán­nen 15 taqyryp tańdaldy. Má­se­len, jylqynyń dene bitimi bo­ıynsha baǵalaý, tirileı salmaqtaryn ólsheý, dene ólshemderin alý, táýlik­tik ósimderin anyqtaý, baǵyp-kútý, azyqtandyrý tehnologııasyn ıgerý, kóbeıý qabilettiligin baǵalaý, tu­qym­dylyq jáne ónimdilik qasıetin anyq­taý, atalyq aıǵyrlardy jeke ónimdilik jáne urpaǵynyń sapasy boıyn­sha baǵalaý, taýyq jumyrtqasynyń sapasy, ınkýbasııalyq kezeńderi, qusty azyqtandyrý jáne soıý tehnologııasyn ıgerý sııaqty ózekti máseleler tańdaldy.

Dýaldy oqytý júıesine kóshý úshin mal sharýashylyǵy ónimderin ón­dirý jáne óńdeý tehnologııasy kafedrasy kelesideı úsh kezeńder boıyn­sha jumystardy uıymdastyrdy:

Daıyndyq kezeńinde bilim berý meke­meleri men kásiporyndarynyń áreket etý baǵdarlamalary men jos­par­laryn biriktirý jaǵdaılarynda dýal­dy bilim berý júıesin ázirleý jáne engizý: normatıvtik-quqyqtyq bazany daıyndaý (ekijaqty kelisim-shart, oqý aýdıtorııalaryn tańdaý); oqý qujattamasyn (oqý josparla­ry, baǵdarlamalary) ázirleý jáne beıimdeý; shtattyq normatıvter,­ tarı­fıkasııalaý mehanızmi, oqý kes­tesin ázirleý; ǵylymı-ádistemelik, kadr­lyq, tehnıkalyq, jobany aqparattyq qamtamasyz etý mehanızmderin anyq­taý jáne ázirleý.

Engizý kezeńinde dýaldy bilim berý­di júzege asyratyn mekemelerdi resýrs­tyq qamtamasyz etý, eksperı­mentaldyq modýlderdi júzege asyrý qajet. Aıtalyq, kásibı-baǵdarlyq qyz­met, oqý-teorııalyq qyzmet; kásibı- tájirıbelik qyzmet. Qorytyndy kezeńde dýaldy oqytý júıesin engizý boıynsha jumystar nátıjelerin taldaý jáne jalpylaý qaralady.

Oqý úrdisine dýaldy bilim be­rý­ júıe­sin sátti engizý kelesi máse­le­lerdi sheshýge múmkindik berdi. Bul stýdentterdiń qyzyǵýshy­ly­ǵy­ men suranysyna qaraı baǵdar­la­malar, elektıvti (ıkemdi) kýrs­tar baǵ­darlamalaryn ázirleýge, maman­dyqty tereńirek oılanyp jetik tú­si­nýge, óndiriske beıimdeıtin bilikti­liktiń damýyna, dýaldy júıe bo­ıynsha oqytylatyn tulǵanyń qajetti biliktilik pen eńbek daǵdylaryna, kásibı bilimge ıe bolyp eńbek na­ryǵynda suranys deńgeıiniń joǵary­laýyna, bitirýshilerdi odan ári ju­mys­qa ornalastyrý múmkindiginiń mola­ıyp, jumyssyzdyqtyń qysqa­rýyna, bitirýshilerdiń áleýmettik beıim­de­lýine, bilim berý mekemeleriniń joba­lardy júzege asyrý kezeńderinde qo­sý arqyly kásiporyndarmen ózara áreket­tesý aıasyn keńeıtýge, bilim berý­ mekemeleriniń básekelestikke qabilet­tiligin joǵarylatýǵa kómektesedi.

Sonymen birge dýaldy oqytý barysynda kezdesken qıynshylyqtar men usynystar da bar. Máselen, ár topta stýdent sanynyń kóptigi (1 topta 25 stýdent), sharýashylyqta ár stýdentke jeke-jeke óz betimen zertteý jumystaryn júrgizýdiń tolyq múmkindiginiń bolmaýy, mal ólsheıtin tarazy bireý, raskol bireý, mıkroskoptar 5 jáne basqa jabdyqtardyń jetkiliksizdigi.

Osyǵan oraı jańa 2018-2019 oqý jylynda dýaldy oqytý júıesin sapaly joǵary deńgeıde ótkizý úshin sabaq kestesinde aptasyna 2 kún óndiriske 5 saǵattan eki topty qoıýdy, dýaldy­ oqytý pánderinen toptardy eki shaǵyn topqa bólip oqytýdy usynamyz.

Qoryta kelgende, dýaldy júıe boıyn­sha oqytý mal sharýashylyǵy sala­sy stýdentteriniń boıyndaǵy kási­bı biliktilik, daǵdy men isker­likterdi tikeleı jumys ornynda meń­gerip, jan-jaqty kásibı damýyna múm­kindik berip, túrli júıelerdiń – bilim, ǵylym, óndiristiń ózara baılanysyn, qarym-qatynasyn, áseri men kirigýin qamtamasyz etý arqyly joǵary bilim berý júıesiniń sapasyn arttyratyndyǵyna senimdimiz.

Nurlybaı QAJǴALIEV,

S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń mal sharýashylyǵy ónimderin óndirý jáne óńdeý kafedrasynyń meńgerýshisi, dosent