Osy turǵydan alǵanda, jeke sharýalardyń qalalardaǵy saýda oryndarymen, sýpermarkettermen aldyn ala mámilege kelý fermerlerge ǵana emes, úshinshi tarap sapaly, tabıǵı otandyq taýardy tutynǵysy keletin halyqqa da tıimdi. Osy oraıda birqatar jumystar sheshilýi tıis. Birinshiden, logıstıka, ónimder qaptamasy jolǵa qoıylmaǵan. Ekinshiden, sharýalar egistiktiń, baý-baqshanyń basynan shyǵa almaıtyndyqtan ónimnen tabatyn tabysyn da aldyn ala boljaı almaıdy. Qaıda ótkizetindigin de josparlaı almaıdy.
Sondyqtan bıyldan bastap Almaty oblysyndaǵy Eńbekshiqazaq aýdanynyń dıqandary respýblıkalyq sýpermarketter jelilerine kókónisterin ótkizýge qol jetkizýin jaqsy jańalyqtar qataryna jatqyzýǵa bolady. Bul jerde dıqandar men sýpermarketter arasynda deldaldar joq. Sondyqtan fermerler óz ónimderin tıimdi baǵaǵa ótkize alady jáne kókónisterdiń de barlyq kezde balǵyn bolýyn qadaǵalaýǵa múmkindik bar. Endigi jerde «Shelek fermerleri» aýylsharýashylyq óndiristik kooperatıvi ónimderiniń Almatydaǵy «Arzan» sýpermarketter jelisinde ǵana emes, sondaı-aq Almaty, Astana, Pavlodar jáne О́skemen qalalaryndaǵy METRO-ǵa qoljetimdiligi qamtamasyz etildi. Bul bólshek jáne iri kólemde taýar satatyn iri halyqaralyq operator. Osy maýsymda «Shelek fermerleri» 212 tonna kókónis jetkizýdi, sonyń ishinde MetroCash&Carry saýda jelisine 52 tonna qyzanaqtyń qyzǵylt jańa, qyzyl jańa jáne cherrı surybyn, 50 tonna qarlyǵash, mazýrka, red djet, baǵdarsham, bolgar buryshtaryn, jartylaı ashy, ashy chılı, 44 tonna qııar, sonyń ishinde kornıshon, 36 tonna eki surypty baıaldy, 30 tonna kartop pen alma, qarbyz ben qulpynaı sekildi basqa da aýylsharýashylyq ónimderin jetkizýdi josparlap otyr.
Eń bastysy, joǵarydaǵy sýpermarketterdiń arnaýly qyzmetkerleri baý-baqsha alqaptaryna kelip, kókónisterdiń qaptalýyn, suryptalýyn, tasymalyn qamtamasyz etedi. Al sharýalar burynǵydaı kúz bolsa shala jınalǵan ónimderin qalaǵa tasyp, qaıda ótkizerin bilmeı sandalyp júrmeıdi. О́z kezeginde sapaly ónim satýdy kózdeıtin sýpermarketter úshin de kókónisterdi alys elderden arbalaǵannan góri, jaqyn aýdandardan dorbalap bolsa da tasyǵan óte tıimdi. Endigi másele, fermerler jaz aılarynda ǵana emes, jyldyń tórt mezgilinde saýda jelilerin turaqty qamtamasyz etip otyrýy tıis.
– Biz úshin METRO qyzmet etetin barlyq 25 eldegi shaǵyn jáne orta bıznes ókilderine, atap aıtqanda, eldiń ekonomıkalyq damýynyń negizgi qozǵaýshy kúshi bolyp tabylatyn jergilikti taýar óndirýshilerge qoldaý kórsetý – bızneste úzdik áriptes bolýdyń basty sharty. Fermerlik sharýashylyqtarmen qoıan-qoltyq jumys isteý saýda jelileri sórelerindegi qazaqstandyq ónimniń kólemin ulǵaıtyp qoımaı, elimizde paıdaly taǵamdarmen tamaqtaný mádenıetin ilgeri jyljytýǵa kómektesedi, – dedi operasııalyq qyzmet bóliminiń bastyǵy Artýr Iаnýshevskıı.
Bul jerde attap kete almaıtyn taǵy bir jaıt bar. Aýdanda otyrǵan sharýalardyń óz betinshe úlken halyqaralyq sýpermarketterge shyǵýy neǵaıbyl. Onyń tolyp jatqan tártipteri men talaptary bar. Aýylsharýashylyq kooperatıvi men bıznes arasyndaǵy kooperasııa iri bıznestiń shaǵyn bızneske kómek kórsetýiniń bir mysaly. Bul jumys «Eńbekshiqazaq aýdanynyń jergilikti qaýymdastyǵy» qory men «Fılıpp Morrıs Qazaqstan» kompanııasynyń qoldaýymen júzege asyp otyr. Iаǵnı bıyldan bastap fermerlik ónimderdi satý úshin joǵaryda atalǵan iri saýda jelisi óz saýda alańdaryn tegin usynýda. Rıteılge irileý ári turaqty jetkizilimder kólemin qamtamasyz etý úshin óndiristik kooperatıvke birikken fermerler ónimderin Astana, Semeı, Pavlodar jáne О́skemen qalalaryn qosa alǵanda, Qazaqstannyń barlyq aýmaǵynda satý múmkindigine ıe boldy.
FMQ kompanııasynyń korporatıvtik baılanys qyzmetiniń jetekshisi Rınat Zaıtovtyń aıtýynsha, 2014 jyly joba retinde bastalǵan is búginde naǵyz bızneske aınalǵan. Fermerler endi kooperatıvke birigip, bıznesti keńeıtýdi jalǵastyrýda.
Bul jerdegi taǵy bir másele baý-baqsha piskende sýpermarketterdegi jergilikti kókónister kólemi 80 prosentke deıin kóbeıedi de, kún sýyǵanda kúrt azaıady. Osy máseleni sheshý úshin FMQ fermerlerge jylyjaı salýǵa qarjylaı kómek berip, onyń qyr-syryn úıretip otyr.
Atap aıtqanda Almaty oblysynyń Eńbekshiqazaq aýdanynda Agrobıznes ortalyǵy uıymdastyrylyp, jergilikti fermerler qazirgi zamanǵy agrotehnologııalardy, aýyl sharýashylyǵyndaǵy menedjment pen marketıngti oqyp úırenýde. Dıqandar tamshylatyp sýarý, qyzanaqty aspalarda ósirý ádisin, mýlcha taspasyn paıdalanýdy jáne ózge de aldyńǵy qatarly tehnologııalardy ıgerýde.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
