Áýelde osy jataqhanalarda stýdentter tura ma deseńizshi?! Semeıdegi qurylys kolledjiniń birinshi jáne besinshi qabattaǵy 33 bólmesinde bul oqý ornyna múlde qatysy joq adamdar turatyn bolyp shyqty. Sóıtsek bul jataqhanalarda aılap emes, jyldap páter jaldaıtyn otbasylar da turady eken. Sonda alys aýyldan bilim izdep kelgen stýdent qaıda baryp turmaq? Atalmysh zańsyz is-áreketter Semeı óńiriniń sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreske arnalǵan monıtorıngtik toby men Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy agenttiktiń Semeı qalasy boıynsha basqarmasynyń birlesken tekserýleri barysynda anyqtalyp otyr. Bul tekserý Qazaqstandaǵy jataqhanalardyń jaǵdaıyn baqylaýǵa arnalǵan aksııaǵa oraı qolǵa alynǵan.
Semeıde jataqhana jetispeıdi. Páter jaldaý tym qymbat. Sondyqtan mektep túlekteri jaıly jataqhana, oqýǵa múmkindik beretin jer izdep, shetel asyp jatady. Semeıde 33 kolledj, 4 iri ýnıversıtet bar. Onda 30 myń stýdent oqıdy. Jataqhanada oryn joq. Sondyqtan da orta arnaýly oqý oryndaryna qarasty jataqhanalardy kózdiń qarashyǵyndaı saqtaý qajet.
Osyǵan baılanysty Sybaılas jemqorlyqpen kúres máselesine oraı arnaıy qurylǵan monıtorıngtik top músheleri Semeıdegi qurylys jáne Semeı kólik kolledjiniń jataqhanalaryn tekserýdi jón kórgen.
– Aldyn ala eskertilmegendikten qurylys kolledjine kirip shyǵý birshama qıyndyq týǵyzdy, – deıdi monıtorıngtik top múshesi Ekaterına Gýlıaeva. Jataqhana meńgerýshisi, dırektordyń sharýashylyq isteri boıynsha orynbasary, kúzetshiler monıtorıngtik topty ishke ótkizbegen. Bir jarym saǵat júrip monıtorıngtik top ishke áreń ótken.
– Kolledj qyzmetkerleri árıne kimdi de bolsyn, ishke ótkizbeıdi, – dep túsindirdi keıinirek qurylys kolledjiniń dırektory Qaırat Tastekeev. Sondaı-aq dırektor bul terrorızmge qarsy is-áreketterdiń oryn almaýy úshin bekitilgen tártip ekendigin aıtady.
E. Gýlıaevanyń aıtýynsha, bir jarym saǵat kútken soń, qurylys kolledjine kirýdiń ońtaıly sáti týǵan. Dırektordyń oqý isi boıynsha orynbasary aldymen jataqhananyń jańa ǵana jóndeýden ótkizilgen birinshi korpýsyn kórsetýge tyrysty. Bul jerde stýdentterge jaǵdaı jasalǵan. 3-4 adamǵa arnalǵan bólmeler, shkaf, oryndyq, turmystyq bólme, ár seksııaǵa ájethana men sýǵa túsetin kabınalar qoıylǵan. Tońazytqyshtar tárbıeshiler bólmesinde ornalastyrylǵan.
– Bul korpýsta balalar úıinen kelgender men qaraýsyz qalǵan balalar tegin turady. «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha alys aýyldan kelip oqıtyndar da osynda turady. Olardyń basym kópshiligi Qazaqstannyń ońtústik óńirlerinen kelgen jastar, sondaı-aq turmysy tómen otbasylar da turyp jatyr,– dedi E.Gýlıaeva. – Birinshi korpýsty kórip, qýanyp qalǵan olardyń ekinshi korpýsty kórgende kóńilderi túsip ketken. «Bul jer sonaý 70-80-inshi jyldardyń belgisi ekendigi kózge birden kórinedi. Uzyn, kúńgirt dálizder, kók túske boıalǵan qabyrǵalar jáne 70-80 jyldardan «estelikke» qalǵan ájethanalar. Bir qabatta eki elektr plıtasy, bir ǵana jýynatyn jer bar. Sondaı-aq ol jer kir jýýǵa da arnalǵan. Ár qabatta on shaqty, jıyrma shaqty bólmeden bolsa esepteı berińiz. Eki plıtaǵa tamaq pisirý úshin qansha adam kezekte tur», deıdi ol.
«Stýdenttik» dep atalǵanymen, tekserý barysynda monıtorıngtik jáne qoǵamdyq keńes músheleri aldynan shýyldaǵan bir top bala atyp shyqqan. Tipti aýlada kishkentaı sábılerdiń jýylǵan kıimderi ilýli turǵany da kózge ersi kóringen. Al stýdenttik hollda baldyrǵandardyń qol arbasy «men mundalap» tur. Stýdent jastar kóriner emes. Onda shý-shurqan bolǵan balalar men ata-analar qaıdan shyqty? Anyqtaı kele jataqhananyń 5-inshi qabaty balaly otbasylarǵa jalǵa berilgeni belgili boldy.
– Bul otbasylar jataqhanada uzaq jyl turyp keledi eken,– deıdi E.Gýlıaeva. – Aıagózden kóship kelgen bir otbasynyń aıtýyna qaraǵanda, olardyń bul jerde turyp jatqanyna 2 jyldan asqan. Aldymen birinshi qabatta aıyna 14 myń 500 teńge tólep turǵan. Ekinshi balasy týǵan soń 5-inshi qabatqa kóterilgen. Onda bólme úlkendeý, aıyna 20 myń teńge tóleıdi. Mundaı otbasylardyń sany 30 eken. Olar jaldamaly bólme aqysyn bank arqyly tóleıdi.
Iá, tórtinshi qabattan tómen qaraı stýdentter turady. Ár bólmede – úsh stýdent. Búkil bir qabattaǵy turǵyndar eki elektr plıtasynda ǵana tamaq pisiredi. О́zin kolledj túlegimin dep tanystyrǵan Almıra esimdi qyzdyń aıtýynsha, stýdentter tamaq pisirýge jetý úshin plıtaǵa 1 saǵattan astam kezekke turýǵa májbúr. Stýdentterdiń №2 jataqhanasyndaǵy jaǵdaıdyń nasharlyǵyn qurylys kolledjiniń dırektory Qaırat Tastekeev te moıyndaǵan. Ol oblystyq bilim basqarmasynan jataqhanalardy túbegeıli jóndeýge qarajat bólgize almaı otyrǵanyn aıtty.
– Maǵan deıin qyzmet etken kolledj dırektory kezinde jataqhana qurylysyna 64 mln teńge bólgizipti, – deıdi Q.Tastekeev, biraq paıdaǵa aspaǵandyqtan, bıýdjetke keri qaıtarylǵan. Úsh jyl ishinde jóndeýge arnalǵan joba-smetalyq qujat eskirip ketti. Endi jańadan smeta jasaý úshin qarajat kerek.
Tekserý tobynyń «Sonda burynǵy dırektor bólingen qarajatty paıdalanbaı, keri ótkizip jiberýine ne sebep boldy, bul jataqhanada 1971 jyldan bastap jóndeý nege ótpegen, otbasylardy nege shyǵarmaısyzdar», degen suraqtaryna Q.Tastekeev bylaı dep jaýap qaıyrdy:
«2017 jyldyń jeltoqsan aıynda dırektor qyzmetine keldim. Biz birneshe ret bul otbasylaryna shyǵyńyzdar dep eskerttik. Kónbeıdi. Kúshtep shyǵarý múmkin emes, kishkene balalary bar» dep jaýap berdi.
Monıtorıngtik jáne qoǵamdyq keńes músheleri kelip teksergen soń da otbasylardyń ókilderi qalalyq ákimdikke kelip, «bizdi qaldyrsyn, tynyshtyq bersin!» degen talap qoıypty.
– Árıne qazir olardy shyǵaryp tastaý múmkin emes, – dedi qala ákiminiń orynbasary Nadejda Sharova. – Barlyǵy derlik turmystary tómen, barar jerleri joq. Olar ıpotekamen úı ala almaıdy. Bul adamdarǵa bankter nesıege qaryz bermeıdi. Biraq problemany sheshý kerek. Bul máseleni oılastyramyz.
Monıtorıngtik jáne qoǵamdyq keńes músheleri Kólik kolledjiniń jataqhanasyn da tekserdi. Komendant Meıramgúl Izembaeva jataqhanany tolyq tanystyrdy. Jataqhana 290 adamǵa arnalǵan. Bizdiń stýdentter bir qanatynda ǵana turady. Bıyl «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha 80 bala ońtústik óńirlerden, 60 stýdent Shyǵys Qazaqstan oblysynan keldi. Qalǵan bólmelerimiz qaladaǵy tórt kolledjge jalǵa berildi. Basqa oqý oryndarynyń stýdentteri munda aıyna 7300 teńge, al osy Kólik kolledjiniń stýdentteri aıyna 4100 teńge tólep turady», dedi ol.
Jataqhanadaǵy jaǵdaı úıdegi aýrany eske salady. Keń bólmelerde 3-4 stýdent turady. Birneshe jyl buryn túbegeıli jóndeý júrgizilgen. Dúnıe-múlik, turmystyq tehnıka jańa talapqa saı. Kir jýý, ashana bólmeleri bar. Keshke jaqyn olar tap-taza tósek oryndarda uıyqtaýǵa daǵdylanǵan. Akti zaly, kitaphana, demalys bólmesi, sabaq qaraıtyn oryndar da bar. Tipti basqa jaqtan kelgen jastarǵa ornalasa turýy úshin qonaq bólmeler de jasalǵan.
– Bizdegi bir kúrdeli másele, ystyq sýdyń joqtyǵy,– deıdi Meıramgúl Izembaeva. – Barlyq jýyný bólmelerinde sý jylytqyshtar ornatylǵan. Sondyqtan balalar arnaıy kestemen aptasyna bir ret qana jýynýǵa májbúr. Stýdentter jazdyń ystyǵy, kúnniń laısań batpaq kezderinde aptasyna eki-úsh ret sýǵa túskisi keledi.
Kólik kolledji jataqhanasynyń tárbıeshisi Jámıla Bagırovanyń aıtýynsha, stýdenttik jataqhanalardy jylyna birneshe ret tekseredi. «Kolledjge kelip túsken balalar, ázirshe stýdent dep te ataýǵa kelmeıtin, 15-16 jas shamasyndaǵy jasóspirimder. Sondyqtan olarǵa úılerindegideı otbasy jylýyn bergimiz keledi. Ekinshi analary bolýǵa tyrysamyz», deıdi ol.
– Eki jataqhanadaǵy jaǵdaı eki túrli, – dedi oblystyq Jastar jáne balalar qaýymdastyǵynyń tóraıymy, monıtorıngtik top múshesi Elzıra Júnisova. Birinde túbegeıli jóndeý júrgizý jáne artyq adamdardy shyǵarý kerek. Sondyqtan da kolledjderdiń ózara tájirıbe almasýy durys dep esepteımin. Sondaı-aq oblystyq bilim basqarmasynan Semeıdiń stýdenttik jataqhanalaryn jóndeýge qarjy bólýin suraý qajet.
Oblystyq tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý jáne mamandardy daıarlaý ortalyǵy mekemeleriniń dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Oralhan Sartaev bolsa, Semeıdegi 14 memlekettik kolledjdiń tek 5-eýi ǵana óz jataqhanalaryn saqtap qalǵandyǵyn tilge tıek etedi. Qalaǵa oblystyń aýdandarynan bólek respýblıkanyń túkpir-túkpirinen stýdentter keledi. «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha ońtústik oblystardan, Shymkent, Qyzylorda, Taldyqorǵan, Jambyl, Almaty jaqtardan jastar keledi. Biraq olardy jataqhanamen qamtı almaı jatyrmyz. Stýdentter jataqhanasynda 2551 oryn jetispeıdi. Sondyqtan Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy aıasynda jańadan jataqhanalar salyp, eskilerin qalypqa keltirý qajet», deıdi O.Sartaev.
Raýshan NUǴMANBEK,
«Egemen Qazaqstan»
