Kúıeýi – kúzetshi, kelini – aspaz, al uly...
«Qoǵamdyq baqylaý», «Jasyryn tutynýshy» jobalary aıasynda kóz taısa boldy zańdy belinen basyp, el múddesin emes, aldymen týǵan-týystarynyń qamyn kúıtteıtin talaılar zar ılep, jalǵannyń jalpaǵyna shyǵyp jatyr. Solardyń biri Tımırıazev aýdanynda aımandaı bolyp áshkerelendi. Ol jóninde oblystyq memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl departamenti basshysynyń mindetin atqarýshy Elena Stepanenko málimdedi.
Onyń sózine qaraǵanda osy aýdandaǵy Ishım aýylynyń turǵyndary mektepte oryn alǵan keleńsiz jaıttardyń toqtatylýyn talap etip, senim telefony arqyly habarlaǵan. Jumyspen qamtamasyz etetin oryn – bilim úıi ǵana. Al onyń basshysy bolsa kúıeýin – kúzetshi, kelinin – aspaz, ulyn – pesh jaǵýshy etip qyzmetke alyp, ózgelerge shekesinen shekireıe qarap kelgen. Aryz-shaǵym boıynsha tekseris júrgizilip, barlyq faktiler rastalǵan. Týǵan-týystaryna búıregi burǵan basshyǵa sógis jarııalanyp, eki taraptyq kelisimsharttar kúshin joıǵan.
Jyl basynan beri 425 memlekettik qyzmetshige túrli tártiptik jaza qoldanýyna, jarty myńǵa jýyq zań buzýshylyq oryn alǵanyna qaraǵanda qolynan kelse qonyshynan basýǵa umtylatyn sheneýnikter qatary jýyq arada azaıady degenge sený qıyn.
Jemqorlyqty áshkerelep, syıaqy aldy
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi ulttyq bıýrosynyń oblystyq departamenti alty aıda 68 qylmystyń anyqtalǵanyn, onyń 34-i aýyr qylmys ekenin jaıyp saldy. О́tken jylǵa qaraǵanda sybaılas jemqorlyqqa qatysty quqyq buzýshylyq sany 2,6 esege kóbeıgeni, oǵan negizinen memlekettik qyzmetshiler beıim ekeni baıqalady. Atap aıtqanda, laýazym ıeleriniń qyzmet babyn asyra paıdalanýy jáne bıýdjet qarajatyn qymqyrýy saldarynan 21 paraqorlyq oqıǵasy tirkelgen. Qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan 19 adamnyń 7-ýi basshylyq qyzmettegi tulǵalar. Olardyń qatarynda densaýlyq saqtaý basqarmasynyń burynǵy jetekshisi V.Bezler, taǵy basqalary bar. Onyń orynbasary sottalyp, túrmege toǵytylǵan. 43 qylmystyq is sotqa joldanyp, byltyrǵy jylmen salystyrǵanda kórsetkish 7 esedeı ósken. Túıeni túgimen, bıeni búgimen talǵaýsyz juta beretin toıymsyz óńeshterge ketken qarajattyń 217 mıllıon teńgesi bıýdjetke qaıtarylyp, jegenderi jelkesinen shyqqan. Sybaılas jemqorlyq faktileri jaıly habarlaǵan úsh adamǵa jarty mıllıon teńge syıaqy tólengen.
Iri qylmystyq isterdiń biri Petropavl qalalyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bólimine qatysty qozǵalǵan. Onyń laýazymdy tulǵalary 200 mıllıon teńgeni jymqyrýdyń amal-ádisterin kúni buryn oılastyryp, aldyn ala kelisken tárizdi.
Qyrýar qarjy maqsatsyz jumsalǵan
Aıyrtaý aýdanynda ortalyq qazandyqtyń jylý jelilerin qalpyna keltirýge bıýdjetten bólingen 83 mıllıon teńge «Aıyrtaý sý» JShS-i qyzmetkerleriniń jalaqysyn óteýge, qazandyq pen kómir otynyn satyp alýǵa, salyqtarmen eseptesýge jumsalǵan. Osy quqyq buzýshylyq úshin kásiporynǵa 20 mıllıon teńge aıyppul salynǵan. Bul – oblystyq ishki memlekettik aýdıt departamenti tekserisinen keltirilgen mysqaldaı bir mysal ǵana. Sıfrlardy odan ári «sóıletsek» qomaqtylana túsedi. Máselen, saýsaq tıgizbegen qurylys jumystary úshin «Eńbek-Astana» mekemesi 13 mıllıon teńgeni ıelengen. Budan bólek shaǵyn sáýlet músinderin ornatýǵa qarastyrylǵan 9,5 mıllıon teńgeni eskilerin jóndeýge ǵana jumsaǵan. Qalalyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bóliminde 24 mıllıon teńgege satyp alynǵan negizgi qorlar basqa operasııalyq shyǵyndarǵa kirgizilgen, 2,2 mıllıon teńge ótelim eseptelmegen. Ǵ.Músirepov aýdanynda turǵyn úı qoryndaǵy páterler zańsyz jekeshelendirilgen. Osyndaı qıturqy áreketter úshin jaýapty qyzmetkerlerden 96,2 mıllıon teńge aıyppul óndirilgen.
Kameraldyq baqylaý qorytyndylary boıynsha 24,5 mıllıard teńgeniń 1242 memlekettik satyp alý rásimderi toqtatylǵan. Tutastaı alǵanda, 54 memlekettik aýdıt nysanynda 63 tekserý is-sharasy júrgizilip, nátıjesinde 8,3 mıllıard teńge qarjy maqsatsyz jumsalǵany anyqtalǵan.
Jalaqysyn bermeı otyr
Eńbek Kodeksi talaptaryn bura tartýshylyq ta óńirde jıi kezdesedi. Eńbek ınspektorlary 146 mekemeni tekserip, 364 zań buzýshylyqty tirkegen. Olardyń 38-i eńbek qaýipsizdik sharalaryn saqtamaýǵa qatysty bolsa, 21 jaǵdaıda eńbek kelisimsharttary óreskel túrde burmalanǵan. 9 jumys berýshi azamattardy eshbir qujatsyz qabyldaǵan. Jaldanýshylardyń jumys ýaqyty normasyn buzý, arnaıy qorǵanys quraldaryn bermeý, nusqaýlyqtar júrgizbeý sııaqty kemshin tustar da az emes. Áli kúnge deıin eki júzge jýyq adam taban aqy, mańdaı ter jalaqasyn daýlap, esik tozdyryp júr. Bul rette «Aıyrtaý sý» jáne «Qaırankól astyq» kásiporyndary ozyp tur. Aldyńǵysy 137 jumysshyǵa 15 mıllıon teńge bereshek.
Jyl basynan beri 41 keleńsiz oqıǵa tirkelip, 2 adam qaza tapqan. 18 adam aýyr jaraqat alyp, shuǵyl túrde aýrýhanaǵa jatqyzylǵan. Komıssııa kisi ólimine soqtyrǵan eki jaǵdaıda da jumys berýshiler kináli degen sheshimge kelgen. Taldaý barysy kórsetkendeı, oqys oqıǵalardyń úshten biri jumys berýshiler tarapynan oryn alǵan. 59 jumys berýshi ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, 8,9 mıllıon teńge aıyppul tóleýge mindettelgen.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
