Eń bastysy búgingi ýaqyt egemen elimizdiń múddesi men táýelsizdiktiń aalaptar tolyqqandy ornyǵýyna qyzmet jasap keledi. О́tken jyly qabyldanǵan rýhanı jańǵyrý baǵdarlamasy tarıhı ádilettilikti qalpyna keltirý isine tyń ári jańasha serpin bergeniniń ózi bir mereı. Sonyń arqasynda respýblıka óńirlerinde eldi-mekenderdiń tarıhı ataýlaryn qaıtarý isine de sony sıpat berildi. Osy oraıda Aqtóbe oblysynda onomastıka salasynda atqarylyp kelgen jumystar óz arnasyn odan ári tereńdete tústi. Buǵan jergilikti jurtshylyq ókilderi men ólketanýshylardyń jáne qoǵamdyq uıymdardyń qosqan úlesteri qomaqty. Sóıtip óz kesheginde óńirdegi onomastıkalyq komıssııalar ulttyq tanym-túsinikke qaraı laıyqty bet-burys jasaı bildi. О́ńirge kelgen issapary barysynda mundaı oń qadamdardy Qazaqstan halqy Assambleıasy ǵylymı-saraptama keńesiniń múshesi, belgili saıasatker Dos Kóshim men onyń áriptesi saıasatker Rasýl Jumaly atap kórsetti.
Olardyń aıtýynsha eldi-mekender men jer, sý, kóshe ataýlary –jaı ǵana ataý emes, eldiktiń belgisin tanyta alatyn mańyzdy másele. Túpteı kelgende munyń ózi –bul haı halyqtyń, qaı eldiń jeri, qaı eldiń memleketi degen saýalǵa qaıtarylǵan naqty jaýap bolyp shyǵady. Joǵaryda atalǵandaı respýblıkamyzda sonaý jaýgershilik zamandarmen patshalyq reseı tusynda jáne totalıtarlyq rejım kezeńinde japaı ózgeriske ushyraǵan jer-sý ataýlary qanshama. Ony sanaýǵa on saýsaq jetpeıdi. Sondaı-aq keńestik saıasattyń yqpalynan elimizdiń úlkendi-kishili qalalarynda qaptap ketken komýnıstik ıdeıalardy dáripteıtin kóshe ataýlary da kóp edi. Búginde sonyń bári ulttyq tanym men múdde turǵysyna saı qaıtaan jańǵyrtylǵany –elimizdegi onomastıka salasynyń súbeli eńbeginiń biri qala bermek.
Osy arqyly táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda jáne odan keıingi kezeńde ózimizdi Qazaqstandy mekendeıtin etnos ókilderi men ózgelerge tanyta bilýdiń jańasha bir modeli jasaldy deýge tolyq negiz bar. Onyń paıdasy men tıimdiligi jáne artyqshylyǵy nede degen saýalǵa jaýap berer bolsaq máseleniń mánisine mundaı ulttyq tarıhı tanymdyq turǵydan kele bilý arqyly –otandastarymyzdyń kókeıinde júrgen keıbir túsinbestikter men kıkiljińderdi tarqata alǵanymyz anyq. Bul arada basty rýhanı qundylyq ózimizdiń ózgelerge tanyta bilý arqyly Qazaqstandy óz otanym dep sanaıtyn birde bir ult pen ulys ókiline basybaılyq kórsetpegenimiz. Ashyǵyn aıtqanda mundı ómirsheń kózqaras Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev júrgizip kele jatqan salıqaly saıasattyń jarqyn bir kórinisi bolyp tabylady. Buǵan táýelsiz elimizdiń jańa tarıhy tolyq kýá.
Búgingi kóterilgen taqyrypqa qaraı taǵy bir taban jaqyndaı túser bolsaq, Aqtóbe oblystyq tilderdi damytý basqarmasynyń basshysy Gúlaıym Tólebaevanyń málimdeýine qaraǵanda oblystaǵy aýyldar men eldi-mekenderdiń 93-95 paıyzy búgingi táýelsizdik talaptarymen jáne ulttyq uǵymdarmen úılesim taba alady. Al kóshe ataýlaryna qatysty alǵanda bul kórsetkish 91 paıyz tóńireginde. Onyń aıtýynsha táýelsizdikten bergi keń aralyǵynda óńirde 146 eldi-mekenniń ejelgi tarıhı ataýlary qaıtarylǵan.
Bul derektiń ózi óńirde onomastıka salasynda qyzmet jasap kelgen janashyr jandardyń nátıjeli de jemisti jumys jasap kelgenin ańǵarta alady degen oıdamyz. Tutastaı alǵanda turǵyndaryń 90 paıyzǵa jýyǵy óńirde onomastıka salasynda tyndyrylǵan ister men jumystar nátıjelerine oń baǵa bergeni de aldyńǵy pikirimizdiń bir aıǵaǵy ispettes.
Árıne buǵan qarap oblys aýmaǵyndaǵy eldi- mekenderdiń bári birdeı ulttyq tanym men túsinikke saı ataýlarǵa ıe bolǵan eken dep uǵynsaq ushqarlyqqa urynar edik. Shyntýaıtyna kelgende Kalınovka, Voznesenovka, Pokrovka, Bogdarka, Ilınka, Rodnıkovka, Iýbıleınoe jáne Pogranıchnye degen jer-sý ataýlary táýelsizdik talaptarymen syıysa almasy anyq. Osy oraıda bulardyń ejelgi ataýlaryn qaıtadan ornyqtyrýǵa qatysty júrgiziletin tanymdyq turpattaǵy jumystardy odan ári tereńdete túsý qajettigi de aıqyn kórinýde. Burmalanǵan eldi-mekender tizbegi negizinen oblystyń Mártók jáne Qarǵaly aýdandarynda jıirek kórinis tabady.
Tipti ózgesin aıtpaǵanda Mártók degen aýdan ataýynyń ózi asa bir kelisip turmaǵan sekildi. Bul qandaı mán men maǵynany bildiredi. Ony ázirge óńirde eshkim dál tarıhı jáne tanymdyq turǵydan dáleldep aıta almaı júr. Qysqasy qazirgi kúni óńirde onomastıka salasyndaǵy izdenister men ózgerister óziniń ońdy áseri men yqpalyn tıgizgenin eshkim de joqqa shyǵara almaıdy. Aldaǵy maqsat osy isti odan ári shırata túsýge baǵyttalǵan.
Temir Qusaıyn,
«Egemen Qazaqstan»
Aqtóbe
