Dáliz sheńberinde
«Qazaqstan Respýblıkasy aqsha-kredıt saıasatynyń 2018 jylǵa arnalǵan negizgi baǵyttarynda» Ulttyq Banktiń zańnamalyq turǵydan bekitilgen negizgi maqsaty elde baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etý bolyp tabylady delingen. Retteýshi tómen ári boljam jasaýǵa bolatyn ınflıasııany qamtamasyz ete otyryp, ol ekonomıkadaǵy resýrstardy tıimdi bólýge jáne ekonomıkanyń ósýiniń ornyqty qarqynyn qamtamasyz etýge yqpal etedi dep sanaıdy. Baǵalar turaqtylyǵy azamattardyń ál-aýqatyna qoldaý kórsetýge, úı sharýashylyqtary men kásiporyndarǵa jınaq aqsha men ınvestısııalaý týraly sheshimderdi josparly túrde uzaq merzimge qabyldaýǵa múmkindik bere otyryp, belgisizdikti tómendetetindigi belgili.
Inflıasııa qarqyny tómen bolǵan kezde kásipkerlerdiń bolashaqqa degen senimdiligi arta túsedi, shyǵasylary azaıady jáne tıisinshe, bıznesti damytý jáne óndiristik múmkindikterdi keńeıtý týraly basqarý sheshimderi qabyldanady, bul, nátıjesinde, uzaq merzimdi ınvestısııalardyń ulǵaıýyna jáne ekonomıkanyń teńgerimdi damýyna yqpal etedi. Mine, sondyqtan da Ulttyq Bank birinshi dárejeli mindet retinde óz aldyna ınflıasııany tómen deńgeıde ustap turý, sondaı-aq onyń qubylmalylyǵyn azaıtý mindetin qoıady.
Joǵaryda jazylǵandardyń negizinde, retteýshi jumysynyń tıimdiligin taldaýdy ekonomıkadaǵy baǵa deńgeıin qarastyrýdan bastaý qajet. Buǵan deıin habarlanǵandaı, 2018 jyldan bastap Ulttyq Bank ınflıasııany damý deńgeıi salystyrylatyn elderdegi kórsetkishterge deıin jetkizý maqsatynda ol boıynsha nysanaly baǵdarlardy kezeń-kezeńimen tómendete bastady. Máselen, 2018 jylǵa ınflıasııa boıynsha nysanaly dáliz 5-7%, 2019 jylǵy – 4-6% sheginde aıqyndalǵan, 2020 jyldan bastap jáne odan keıingi jyldary ınflıasııa boıynsha baǵdar tómen, biraq 4%-ǵa jaqyn deńgeıde aıqyndalǵan.
Kórip otyrǵanymyzdaı, jyldyń basynan beri jyldyq ınflıasııa Ulttyq Banktiń nysanaly dáliziniń sheginde bola otyryp, birtindep tómendeýde. Eger 2017 jylǵy jeltoqsanda jyldyq ınflıasııa deńgeıi 7,1% bolsa, maýsymnyń qorytyndysy boıynsha 5,9%-ǵa deıin tómendedi. Osylaısha, ınflıasııa 2015 jylǵy qazannan bergi eń tómengi mánine jetti.
Sonymen birge retteýshiniń esepterine sáıkes ınflıasııalyq kútýlerdiń turaqty serpini jáne halyqtyń ınflıasııany qabyldaýy jaqsarýy baıqalady. Ulttyq Bankte devalvasııalyq kútýlerdiń tómendeýi jáne jınaqtaý valıýtasyn tańdaý kezindegi aıqyndaýshy faktor retinde aıyrbastaý baǵamy róliniń azaıǵanyn atap ótedi. Muny ekonomıkany dollarsyzdandyrý prosesiniń jalǵasqany kórsetip otyr – teńgemen depozıtter kólemi aǵymdaǵy jylǵy birinshi jartyjyldyqta 8,1%ǵa ulǵaıdy, al shetel valıýtasynda 5%-ǵa tómendedi. Inflıasııalyq prosesterdiń baıaýlaýy jáne syrtqy naryqtardaǵy jáne saýda áriptes elderdegi jaǵymdy úrdister aıasynda Ulttyq Bank bazalyq mólsherlemeni jarty jyldyń ishinde 10,25%-dan 9%-ǵa deıin tórt ret tómendetti. О́z kezeginde Ulttyq Banktiń aqsha naryǵyndaǵy operasııalary targetteletin TONIA mólsherlemesin paıyzdyq dáliz sheginiń ishinde saqtaýǵa múmkindik beredi.
Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵynyń (QQQ) Basqarýshy dırektory Pavel Afanasev bazalyq mólsherleme burynǵy deńgeıde saqtalyp, aqsha-kredıt saıasaty qatańyraq bolǵan jaǵdaıda ınflıasııa odan ári kúshtirek tómendegen, biraq eldegi kredıttik resýrstyń naqty quny birtindep ósken bolar edi dep sanaıdy.
«Ekonomıka sýbektileri aktıvteri men kapıtalynyń rentabeldiligi tómen ne ornyqsyz bolǵan jaǵdaıda bul kásiporyndardyń qarjylyq jaı-kúıine qosymsha qysym kórsetken bolar edi. Osylaısha, ortalyq bank óz quzyretiniń sheginde maqsattaryn aıtarlyqtaı senimdi ustap otyr», dep túsindirdi «Egemen Qazaqstannyń» ótinishi boıynsha retteýshiniń birinshi jartyjyldyqtaǵy jumysyn Pavel Afanasev.
О́z kezeginde qarjy konsýltanty Rasýl Rysmambetov Ulttyq Banktiń birinshi jartyjyldyqta aqsha-kredıt saıasatynda málimdelgen basymdyqtardy ustanǵanyn jáne «ınflıasııany maýsymnyń qorytyndysy boıynsha 5,9%-ǵa deıin jetkize otyryp, ózin tolyǵymen boljanǵandaı ustaǵanyn» atap ótti.
Ulttyq Banktiń boljamy boıynsha, Brent markaly munaı baǵasy bir barrel úshin 60 AQSh dollary bolatyn bazalyq ssenarıı jaǵdaıynda Qazaqstanda ınflıasııa 2018 jyly nysanaly 5-7% dáliz aralyǵynda bolady, al 2019 jyly 4-6%-dyq jańa nysanaly dálizge birtindep kiredi.
Ulttyq Banktiń Zertteýler jáne statıstıka departamentiniń dırektory Vıtalıı Týtýshkınniń aqparaty boıynsha ınflıasııa úshin qysqa merzimdi sıpattaǵy táýekelder AQSh dollary baǵamynyń serpinimen, azyq-túliktiń álemdik baǵasynyń ósýimen, 2018 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda baıqalǵan óńdeýshi ónerkásiptegi baǵalardyń jyldyq ósýimen, óńdeýshi ónerkásiptegi baǵalardyń salystyrmaly túrde joǵary ósý qarqynynyń saqtalýymen, Reseı Federasııasyndaǵy ınflıasııalyq prosesterdiń yqtımal jyldamdaýymen baılanysty syrtqy ınflıasııalyq aıanyń nasharlaýymen, sondaı-aq syrtqy monetarlyq jaǵdaılardyń qatańdanýymen baılanysty. Orta merzimdi perspektıvada ishki bıýdjet shyǵystarynyń artýy, usynys naryǵyndaǵy yqtımal kúızelister, sondaı-aq ekonomıkanyń syrtqy kúızelisterge ushyraýyna negiz bolatyn onyń ártaraptanýynyń tómendigi ınflıasııanyń táýekelderi bolady.
«Mundaı kúızelisterdiń jınalyp ne jeke-jeke iske asýy, sondaı-aq álemdik baǵalardyń bazalyq ssenarııde aıqyndalǵan deńgeıden aıtarlyqtaı tómendeýi ınflıasııanyń nysanaly dálizden shyǵyp ketýine ákep soǵýy múmkin. Alaıda mundaı damý ssenarııiniń iske asyrylý yqtımaldyǵy tómen», dep atap ótti «Egemen Qazaqstanǵa» bergen túsiniktemesinde Vıtalıı Týtýshkın.
Pavel Afanasev syrtqy talaptarmen salystyrǵanda eldiń tikeleı yqpal etý aımaǵyndaǵy faktor retinde ishki ekonomıkany damytý qajettiligi týraly pikirmen kelisedi.
«Táýekel-faktorlary burynǵysynsha qalýda. Qazaqstan kóbine syrtqy konıýnktýranyń talaptaryn qabyldaıdy. Áńgime, árıne, munaı baǵasy, jaqyn áriptesterdiń ulttyq valıýtalary, saýda balansy jaıynda. Eger biz osy ekzogendi faktorlarǵa yqpal ete almaıtyn bolsaq, ishki ekonomıkamyzdy, bıýdjetti, salyqtardy, mólsherlemelerdi teńgerip, damytýymyz, elimiz kez kelgen syrtqy kúızelisterge qarsy tura alýy úshin bızneske qoldaý kórsetýimiz qajet», dep atap ótti ol.
Rasýl Rysmambetov áleýetti turǵydan ınflıasııa deńgeıin belgilengen dáliz sheginen shyǵaratyn faktorlar týraly aıta kelip, elimiz eksporttaıtyn shıkizat baǵasynyń yqtımal quldyraýymen, sondaı-aq áriptes elder ekonomıkasyndaǵy qıyndyqtarmen qatar memlekettik shyǵystardyń ulǵaıýymen baılanysty táýekelderge de kóńil aýdarady.
«Demek eger úkimet shyǵystardy belsendi túrde ulǵaıtatyn bolsa, Ulttyq Bank ınflıasııany dáliz sheginde ustap tura almaıdy», deıdi sarapshy.
Sonymen qatar «Aspandaý» ǵylymı-bilim berý qorynyń prezıdenti Qanat Nurov bizdiń basylymymyzǵa bergen túsiniktemesinde ınflıasııanyń dáliz sheginen shyǵý táýekelderi joq dep atap ótti, sebebi «Ulttyq Bank ázirge óz nottary boıynsha «aqsha qalqanyn», ózge ınflıasııalyq faktorlardyń barlyǵy da baqylaýynda bolmasa da tolyqtaı baqylaýynda ustap otyr».
«Meniń ekonomıkalyq kózqarasym konservatıvti bolýy da múmkin, biraq men qandaı da bolmasyn sebeppen shyǵarylǵanyna qaramastan, IJО́-niń ulttyq valıýta emıssııasynan ósimimen qamtamasyz etilmegen faktorlardan basqa ınflıasııalyq faktorlardy kórip otyrǵanym joq. IJM nemese azyq-túlik baǵasy ósýi de, aýytqýy da múmkin, biraq halyq sharýashylyǵynyń naqty salalaryndaǵy baǵalardyń ósýi jalpy alǵanda teńgeniń satyp alý qabiletiniń tómendeýine emes, olardyń teńgerimsizdigine ákep soǵýy múmkin. Inflıasııa úshin teńgeniń ádeıi, saıası deńgeıde áleýmettik jáne ózge kommersııalyq emes qajettilikterge, sondaı-aq teńgeniń aıyrbastaý baǵamynyń nyǵaıýyna shamadan tys qoldaý kórsetýge shyǵarylýy qajet. Bul jaǵynan alǵanda shetel valıýtasyn eldiń ishinde jumsaǵannan góri memleket ekonomıkasy úshin ony Ulttyq qorda jınaqtaý aıtarlyqtaı jaqsy», dep atap ótti ol.
Pavel Afanasev Ulttyq Bank jumysynyń tıimdiligi fıskaldyq saıasatqa da, Úkimettiń is-qımyldaryna da óte táýeldi ekenin eske túsiredi.
«Máselen, eger eldiń bıýdjeti aıaq astynan tómendeý turǵysynan qysym kóre bastasa ne salyqtyq túsimderdiń baıaýlaýy baıqalsa, shyǵystardy (al bul ekonomıkaǵa tikeleı áser etetin áleýmettik qamsyzdandyrý, densaýlyq saqtaý, bilim berý, qorǵanys salalary jáne t.b.) ne kiristerdi (salyqtar, transfertter) ońtaılandyrý máselesi týyndaıdy. Qatelerdiń nátıjesi aýyr bolýy múmkin, sondyqtan da monetarlyq jáne fıskaldyq organdardyń jumysy óte teńgerimdi ári úılesimdi bolýǵa tıis», deıdi taldaýshy.
Qanat Nurov Ulttyq Banktiń aqsha-kredıt saıasatyn úkimettiń jáne ekonomıkalyq blok mınıstrlikteriniń bıýdjettik-fıskaldyq jáne ózge ekonomıkalyq saıasattarymen úılestirýdegi qıyndyqty qarjy naryǵyn retteýshi aldyndaǵy negizgi qaterler retinde atap ótti.
«Ulttyq Bank óziniń menshikti nottaryn shyǵarý arqyly bir jaǵynan aqsha naryǵynan bankterge ekinshi jaǵynan Ulttyq qordan «Samuryq-Qazyna» AQ kásiporyndary jáne kvazısektordyń ózge uıymdary arqyly túsetin búkil qysqa merzimdi ótimdilikti únemi alyp otyrýǵa májbúr bolady», dep atap ótti ol, sondaı-aq sonyń nátıjesinde «bul aqsha naqty ekonomıkaǵa kredıtter arqyly túspeıtindigin» aıtty.
Qor basshysy Ulttyq Banktiń nottardy emes, aqshany shyǵarýǵa, ony memlekettik baǵaly qaǵazdarǵa, mysaly, Qarjy mınıstrliginiń nemese basqa úkimettik uıymdardyń qazynashylyq jáne ózge oblıgasııalaryna ǵana aıyrbastaý qajet dep sanaıdy.
«Ulttyq valıýtanyń shyǵarylýy ınflıasııalyq emes, ınvestısııalyq bolýǵa tıis. Ulttyq Bank jaqyn ýaqytta osy standartty jaǵdaıǵa ótip, óziniń rólin tutastaı alǵanda ekonomıkanyń ósýinen tys ulttyq valıýtanyń turaqtylyǵymen ǵana shekteı ala ma, joq pa, ony ýaqyt kórsetedi. Inflıasııany aqsha massasynyń ósimine barabar teńbe-teń IJО́-niń ósiminiń arqasynda ǵana ustap turýǵa bolady. Ulttyq Bank muny túsinedi, sondyqtan da Ulttyq Bank nottaryn shyǵarý praktıkasy jaqyn jyldary odan da az, tipti bolmaýy da múmkin», dep atap ótti sarapshy.
Táýekelderden tartyna otyryp
Ulttyq Banktiń aqparaty boıynsha qazirgi ýaqytta paıyzdyq saıasaty ınflıasııalyq prosesterdi retteý bóliginde aqylǵa qonymdy teńgerimdi jáne kredıttik resýrstardyń qoljetimdiligin qamtamasyz etý maqsatynda naqty kórsetkish boıynsha bazalyq mólsherlemeni ekonomıkanyń uzaq merzimdi ósý qarqynynan aspaıtyn deńgeıde ustap turýǵa baǵyttalǵan. Alaıda bul jaǵdaı yqtımal proınflıasııalyq táýekelder iske asyrylǵan jaǵdaıda ózgerýi múmkin.
«Yqtımal qatańdatý kórsetkish boıynsha bazalyq mólsherlemeni neǵurlym joǵary mániniń esebinen qalypty túrdegi qatań aqsha-kredıt saıasatyna oralýdy bildiredi. Bul onyń nomınaldyq kórsetkishi boıynsha óskenin bildiredi degen sóz emes. Máselen, ınflıasııa deńgeıi tómendegen kezde bazalyq mólsherlemeni burynǵy deńgeıde saqtaý jetkilikti shara bolyp tabylady», dep túsindirdi Vıtalıı Týtýshkın. Ol retteýshiniń ınflıasııa deńgeıi turaqsyz bolǵan 2016 jylǵy jáne 2017 jyldyń birinshi jartysyndaǵy kezeńde qalypty túrdegi qatań aqsha-kredıt saıasatyn júrgizgenin eske túsirdi. Sol kezde ol jyldyq ınflıasııa deńgeıin aıtarlyqtaı tómendetip, qarjy naryǵyn turaqtandyrýǵa múmkindik berdi.
«Biz ekonomıkany únemi nazarda ustap otyramyz. Bizdiń negizgi maqsatymyz – ınflıasııany qabyldanǵan nysanaly baǵdarlarǵa sáıkes tómendetý. Osyǵan baılanysty bazalyq mólsherlemeniń deńgeıi naryqtarda qalyptasatyn jaǵdaılarǵa, makrokórsetkishterdiń, onyń ishinde ınflıasııanyń naqty jáne boljamdy serpinine, sondaı-aq halyq pen bıznestiń ınflıasııalyq jáne devalvasııalyq kútýlerine baılanysty belgilenetin bolady», deıdi Ulttyq Bank ókili.
QQQ ókili Pavel Afanasev qatań aqsha-kredıt saıasatynyń opponentteriniń de, proponentteriniń de bar ekenin eske salady. Opponentter kredıttik resýrstardyń qunyn jáne ekonomıkany aqshamen yntalandyrýdy tómendetýdi qoldaıdy. Al proponentter bul qaıtadan ınflıasııaǵa, aqsha agregattarynyń ósýine, valıýtanyń qunsyzdanýyna jáne t.b. ákep soǵady dep boljaıdy.
«Aıtpaqshy, azdaǵan úshinshi tarap – memlekettiń ekonomıkaǵa múldem qatyspaýyn, ıaǵnı «mólsherlemeni de, baǵamdy da jáne t.b. naryq ózi belgilesin» deıtinder bar, bul qysqa merzimde kúızeliske ákep soǵady, biraq ekonomıkany memlekettiń qatysýynan bolatyn tıimsizdik pen burmalaýdan «tazartady». Bul, árıne, radıkaldy pikir, biraq onyń óz dáleli bar», dep atap ótti sarapshy.
Rasýl Rysmambetovtiń pikirinshe, kúrdeli ekonomıkalyq ahýal Ulttyq Bank úshin eń úlken syn bolady.
«Respýblıka Úkimeti júzege asyrǵysy keletin qurylymdyq reformalar barlyq kezde birdeı sátti bola bermeıdi, sondyqtan da Ulttyq Bank ekonomıkanyń ósýine ishinara senim artady. Iаǵnı Ulttyq Bankten bank júıesindegi daǵdarys kezinde ekonomıkany uzaq arzan aqshamen qamtamasyz etý kútiledi. Bul QRUB-nyń baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etý jónindegi mandatyna qaıshy keledi, sebebi júıedegi arzan aqsha qandaı kólemde bolmasyn kóp uzamaı teńgeniń shetel valıýtalaryna qatysty baǵamynyń quldyraýyna jáne baǵanyń ósýine ákep soǵady», deıdi ol.
Erkin stılde ózgerý
2015 jyldyń tamyzynan beri Ulttyq Banktiń aıyrbastaý baǵamyn targetteýden bas tartý týraly jarııalaǵanyna jáne teńgeni erkin ózgerýge jibergenine qaramastan, retteýshi obektıvti faktorlarǵa qatysty bolmaıtyn kúrt qubylmalylyqqa jol bermeý maqsatynda naqty óktemdikter júrgizý quqyǵyn saqtap qaldy. Ulttyq Bank basshysy Danııar Aqyshev ózi basqaratyn vedomstvo buryn bolǵandaı, ekonomıkadaǵy teńgerimsizdik jınaqtalyp qalmas úshin teńgeniń nyǵaıýynyń nemese álsireýiniń irgeli faktorlaryna kedergi keltirmeıtinin birneshe ret málimdegen bolatyn.
Birinshi jartyjyldyqtyń sońynda baıqalǵan teńgeniń álsireýi respýblıkanyń monetarlyq bılikteriniń qoly jetpeıtin jahandyq úrdisine jaýap qatýdyń mysaly boldy.
«Teńgeniń álsireýiniń negizgi faktory Amerıkanyń AQSh dollarynyń damýshy elder valıýtalaryna qatysty jalpy nyǵaıýy jáne AQSh FRJ paıyzdyq mólsherlemesiniń ulǵaıýy aıasynda damýshy naryqtardan kapıtaldyń áketilýi boldy. Damýshy naryqtardaǵy jalpy úrdis Qazaqstanǵa da áserin tıgizbeı qoımady. Ulttyq Banktiń beırezıdentterdegi nottarynyń kólemi naýryzdaǵy eń joǵary deńgeı 454 mlrd. teńgeden maýsymda 241 mlrd. teńgege deıin tómendedi. Beırezıdentter paıdasyn belgileý valıýta naryǵyna tikeleı yqpal etti, bul teńgeniń álsireý faktorlarynyń biri boldy», dep túsindirdi Vıtalıı Týtýshkın. Reseı rýbliniń serpini de teńgeniń álsireýiniń taǵy bir faktory boldy. AQSh-tyń Reseıge qatysty engizgen sanksııalary Reseıden kapıtaldyń áketilýin kúsheıtti, bul Reseı valıýtasy baǵamynyń álsireýine ákep soqty, bul da teńge baǵamyn qalyptastyrý faktorlarynyń biri bolyp tabylady. Sonymen birge munaı baǵasynyń bir barrel úshin 70 AQSh dollary deńgeıinen joǵary deńgeıde saqtalýy teńgeniń aıyrbastaý baǵamy úshin qolaıly faktor bolyp tabylady.
«Aspandaý» qorynyń basshysy ulttyq valıýtanyń aıyrbastaý baǵamynyń sońǵy bir jarym toqsanda bir dollar úshin 320 teńgeden 345 dollarǵa deıin, ıaǵnı 8%-ǵa derlik quldyraýyna da kóńil bóledi. Sonymen birge ol «eger FRJ esepke alý mólsherlemesiniń ósýine baılanysty damýshy elderdiń barlyq valıýtalary qunsyzdanǵanyn eskersek, munyń onshalyqty kóp emes ekenin» atap ótedi.
«Bul jaǵynan alǵanda teńge tipti rýblden de azdap turaqty bolyp otyr. Sonymen qatar, eger Ulttyq Bank basqarmasynyń jańa tóraǵasy laýazymyna taǵaıyndalǵannan keıingi kezeńniń basynda teńgeniń 310-nan 355-ke deıin dálelsiz quldyraǵanyn eske alsaq, teńgeniń sońǵy quldyraýyn kólemdi dep te aıtýǵa bolmaıdy. Jaqyn aılarda ekonomıkanyń qazirgi qalypty jaǵdaılarynda ol 320-300 teńge bolyp tómendeýi tıis, ol kezde teńgeniń «erkin ózgermeli aıyrbastaý baǵamyn» (EО́AB) yqpal etýdiń basqa odan da tikeleı quraldarymen emes, aqsha-kredıt saıasaty arqyly retteý bóliginde Ulttyq Banktiń durys sheshim qabyldaǵanyn moıyndaý qajet», dep talqylaıdy ekonomıst.
Rasýl Rysmambetov Ulttyq Banktiń 2015 jyly teńgeniń erkin ózgermeli aıyrbastaý baǵamyna kóshý týraly sheshiminiń «óte sátsiz bolǵanyn, sebebi tolyq basqarylatyn jáne boljanatyn baǵam óte qubylmaly baǵamǵa aýysqanyn» eske túsiredi. Alaıda, onyń aıtýynsha, baǵam belgili bir dálizde belgilengen kezde jáne Ulttyq Bank bırjada usaq, biraq tıimdi óktemdikter júrgizgen kezde bul qarjylyq josparlaýdy neǵurlym boljamdy etip jasaýǵa kómektesti.
«Inflıasııanyń birtindep tómendeý faktisiniń ózi Ulttyq Bankte josparynyń bar ekenin jáne ol qısyndy túrde júzege asyrylyp jatqanyn dáleldeıdi. Iri makroekonomıkalyq ózgeristerdi Ulttyq Bank oqshaýlaı almaıdy, alaıda ázirge baǵam men ınflıasııa boljam jasaýǵa bolatyn ólshemder sheginde. Árıne, ımport úlesiniń joǵary bolýy, baǵamnyń azdaǵan osylaı qubylýynyń ózi birqatar bıznes-segmentter úshin aýyr bolady, biraq Ulttyq Bank baǵam men ınflıasııany boljamdy bolý úshin óziniń quraldary men mandatyn barynsha paıdalanýda dep oılaımyn», dep atap ótedi qarjy konsýltanty.
О́z kezeginde Pavel Afanasev 2015 jyly Qazaqstan óz tarıhynda tórtinshi ret «shartty túrdegi erkin ózgermeli valıýta naryǵy» rejimine ótkendigin eske túsirdi.
«Nege shartty túrde? Sebebi ortalyq bank qubylmalylyq joǵary bolǵan kezde óktemdikti báribir júzege asyra alady. Mundaı retteý qısyndy, sebebi QR UB retteýshi bolyp tabylady jáne óziniń ekonomıkada baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etý jónindegi mandaty sheginde jumys isteıdi. Bul rejımniń negizgi ereksheligi QR UB-nyń aıyrbastaý baǵamyn emes, ınflıasııany targetteýinde, sondaı-aq ótimdilikti retteý úshin qysqa merzimdi nottardan, aqsha naryǵynda qamtamasyz etý retinde memlekettik baǵaly qaǵazdardy ne AQSh dollaryn paıdalana otyryp júrgiziletin operasııalardan turatyn quraldardy keńinen paıdalanady», deıdi QQQ ókili. Onyń aıtýynsha, bazalyq mólsherlemeni jáne tıisti dálizdi belgileý joǵaryda atalǵan quraldar boıynsha mólsherlemeler ózgeretin jáne ortalyq bank óz maqsattaryna jetý úshin jetkilikti dep sanaıtyn dıapazondy aıqyndaıdy.
«Aspandaý» qorynyń basshysy Ulttyq Bank jumysynyń odan ári ashyq bola bastaǵanyna toqtaldy, alaıda retteýshi bul baǵytta budan da ári jumys isteýine bolady dep sanaıdy.
«Ulttyq Bank qazir burynǵydan ashyǵyraq bola tústi, biraq ol óziniń aqsha-kredıt jáne valıýtalyq-qarjy saıasattarynyń negizgi elementterin budan da erterek málimdegende, mysaly, teńgeniń aıyrbastaý baǵamynyń nege jáne ne arqyly táýeldi ekendigin jáne t.b. aıtqanda, otandyq kásipkerler óz ınvestısııalaryn ulttyq ekonomıkaǵa josparlaýy, bankterdiń olardy kredıtteýi aıtarlyqtaı jeńil bolǵan bolar edi. Ulttyq Bank ázirge mundaı qandaı da bir uzaq merzimdi málimdemeler jasaǵysy jáne sol arqyly óziniń ekonomıkaǵa qatysty bılik etý ókilettikterin shektegisi kelmeıdi», deıdi Qanat Nurov.
Sonymen birge retteýshiniń saıasaty týraly tolyq aqparattyń bolmaýyna qaramastan, sarapshy onyń jumys nátıjesiniń kórinip otyrǵanyn atap ótedi.
«Ulttyq Banktiń bazalyq mólsherlemesi 9%-ǵa deıin tómendetilgen, ınflıasııa 6%-dan tómen, EDB depozıttik bazasy, ıaǵnı olardyń kredıttik áleýeti – jartysy derlik dollarsyzdandyrylǵan. Jalpy alǵanda, Ulttyq Banktiń jańa basshylyǵy úshin bul jaman nátıje emes. Árıne qateleri de bar, mysaly – valıýtalyq depozıtter boıynsha paıyzdyq mólsherlemelerdiń syrtqy naryqtan tómen bolýy, bul kapıtaldyń áketilýiniń ulǵaıýyna ákep soqty, degenmen jumys istemegen adam ǵana qatelespeıdi», dep sanaıdy qor basshysy.
Sonymen birge ol Ulttyq Bank mandatynda kózdelgen belgili bir óktemdikterdi júzege asyra otyryp retteýshiniń teńgege kóbirek qoldaý kórsete alatyndyǵy týraly pikir bildirdi.
«Ulttyq Banktiń valıýta naryǵyndaǵy alypsatarlyqtyń áserinen bolatyn kúrt aýytqýlardy retteýge baǵyttalǵan, sırek júrgizetin óktemdikteri, eger basqa da teń jaǵdaıda, alypsatarlyq ulttyq valıýtaǵa degen senimniń paıdasyna baǵyttalatyndaı etip, teńgeniń álsireýinen góri jıi ári kóbirek nyǵaıýyna áser etetindeı nátıje berse, onda aqsha naryǵynyń «uzaq aqshanyń» bolatynyna degen senimdiligi bolar edi dep sanaımyn. Ol kezde «talap etkenge deıingi» dep atalatyn depozıtter de uzaq merzimdi bolyp, tabysty kásipkerler de kóbirek bolǵan bolar edi jáne kredıt beriletinder, onyń ishinde Ulttyq qordyń qarajaty esebinen kredıtteletinder de tabylar edi», dep sanaıdy sarapshy.
Tipti osyndaı durys nıetpen de teńgege qoldaý kórsetýge qarsy Ulttyq Bank jahandyq úrdisterge moıynsunbaý týraly málimdeýin jalǵastyrýda. Qazirgi ýaqytta retteýshiniń túsindirýinshe, aıyrbastaý baǵamy ishki, sol sııaqty syrtqy sıpattaǵy, túrli baǵyttaǵy birqatar faktorlardyń yqpalymen qalyptasýda, onyń qaısysy basym bolatyndyǵyn ýaqyt qana kórsetedi.
Investısııalarǵa arnalǵan tereze
Qorytyndylaı kele shildeniń sońynda kelgen jaqsy habardy atap ótkimiz keledi. Ulttyq Bank Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik baǵaly qaǵazdaryn (MBQ) Clearstream halyqaralyq esep aıyrysý júıesinde esepke alynatyn baǵaly qaǵazdar tizimine engizý jónindegi jobanyń sátti iske asyrylǵanyn habarlady. Basqasha aıtqanda, Qazaqstannyń MBQ halyqaralyq ınvestorlardyń keń toby úshin qoljetimdi bolady, bul óz kezeginde qosymsha portfeldik ınvestısııalardyń kelýin qamtamasyz etedi.
«Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik baǵaly qaǵazdary boıynsha esep aıyrysýdy Clearstream júıesi arqyly júzege asyrý múmkindigi halyqaralyq ınvestorlardyń Qazaqstan qor naryǵyna kelýin aıtarlyqtaı jeńildetedi. Jobany iske asyrý Qazaqstandaǵy qarjy naryǵyn damytýdaǵy jańa kezeń bolyp tabylady», dep túsinikteme berdi Qazaqstan Ulttyq Banki Monetarlyq operasııalar departamentiniń dırektory Álııa Moldabekova.
Kópten kútken oqıǵany sarapshylar qoǵamdastyǵy da qýana qarsy aldy. Máselen, ekonomıst Almas Chýkın áleýmettik jelilerdegi óz túsiniktemesinde muny «azdaǵan revolıýsııa nemese teńgeniń qaıta dúnıege kelýi» dep atady. «(…) endi Qazaqstannyń barlyq baǵaly qaǵazdary halyqaralyq taýar boldy. Álemdegi kez kelgen broker kez kelgen klıentke el úkimetiniń, Ulttyq Banktiń, Samuryqtyń, Qazaqtelekomnyń nemese KASE-de lıstıng shyǵarǵan kez kelgen Snabsbyttrestiń oblıgasııalaryn tez arada satyp ala alady nemese satady. Bul óte tamasha. Bul halyqaralyq kapıtaldy tartý úshin keremet jol ashady», dep jazady ol. Sarapshynyń pikirinshe, qazaqstandyq emıtentterdiń boryshtyq quraldary kóleminiń kóp, kiristiliginiń joǵary bolýyna jáne elder boıynsha reıtıngileriniń joǵary bolýyna baılanysty olarǵa sheteldik ınvestorlar kóbirek qyzyǵýshylyq tanytýy múmkin.
«Endi men elimizge ınvestısııalar men boryshtyq baǵaly qaǵazdar túrindegi valıýtalardyń aıtarlyqtaı kóp kólemi keledi dep senemin. Bul óte jaqsy. Baǵam retteledi, qaryz alý quny odan ári tómendeıdi. Biraq onymen de jumys isteı bilý qajet. Ketkeninen kelgeni kóp bolý kerek jáne eń bastysy ol basqarylatyn rejimde bolýy tıis. Kóp bolsa, túk shyqpaıtynyn 2002-2008 jyldary biz eýrobondtar túrinde bastan keshirdik», dep atap ótti ol.
Almas Chýkınniń pikirinshe, álemdik ekonomıkanyń ósýi, elimizdiń saýda balansy profısıtiniń ósýi jáne basqa da jaǵymdy faktorlardyń aıasynda eger Qazaqstan valıýtasy úshin álsizdik faktory bolyp tabylatyn Reseı rýbli álsiremese, teńgeniń nyǵaıý áleýeti bar.
Mıhaıl Maksımov
