Taldyqorǵan men Qazan qalalarynyń baýyrlastyq baılanysyna buǵan deıin-aq negiz qalanǵan edi. Osydan bir jyldaı ýaqyt buryn Tatarstan prezıdenti Rýstam Mınnıhanov elimizge jasaǵan resmı sapary aıasynda Jetisý óńirin aralap, ekijaqty mádenı, iskerlik qarym-qatynastardyń tereńdeýine yqylas bildirgen bolatyn. Endi A.Batalov bastaǵan jetisýlyqtar sol sapardyń qarymtasymen Qazan qalasyna sapar shegip, ekijaqty kelisimsharttarǵa qol jetkizip qaıtty. Kezdesý barysynda Tatarstan Respýblıkasy men Almaty oblysynyń damýyna serpin beretin aýyl sharýashylyǵy men ónerkásip, bilim men ǵylym, týrızm men sıfrlandyrý jáne mádenıet salasy boıynsha yntymaqtastyq jaıy sóz boldy.
Jetisýlyqtar ne kórdi?
Tatarstan astanasynda ornalasqan «Qazan» agroónerkásiptik parkiniń jumysy jetisýlyq delegasııanyń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzdy. Jalpy aýmaǵy 50 myń sharshy metrdi alyp jatqan parkte bir mezette birneshe baǵytta qyzmet kórsetý jolǵa qoıylǵan eken. Bul jerde ónimdi qoımaǵa jınaý, óńdeý jáne daıyn ónimdi satý sııaqty jumys júıelengen. Bastysy, kásipkerlerge qolaıly bolý úshin barlyq ınfraqurylymdar jasalǵan.
Qazan qalasynyń mańynda «Alabuǵa» atty óndiristik qalashyq bar eken. 4 gektar aýmaqta 56 óndiristik jáne logıstıkalyq kásiporyn jumys isteýde. 7 myńǵa jýyq adam eńbek etedi. Erekshe ekonomıkalyq aımaq statýsyn ıelengen qalashyqqa negizi qalanǵan 12 jyl ishinde 114 mlrd rýbl ınvestısııa quıylǵan.
Eki ǵasyrdan astam tarıhy bar Qazan federaldy ýnıversıteti de jetisýlyqtardy baı murasymen qyzyqtyrdy. Bir kezderi álem ádebıetiniń klassıgi, kórnekti orys jazýshysy Lev Tolstoı, orys matematıgi Nıkolaı Lobachevskıı sııaqty tulǵalar osy ýnıversıtette oqyǵan. Ǵylymı-aǵartýshylyq baǵytyndaǵy jumystardy jandandyrýda kóne bilim ordasynyń tarıhy men tájirıbesi bizge qajet bolatyny sózsiz.
45 379 adam birden syıyp ketetin «Qazan Arena» fýtbol saraıy Tatarstannyń ǵana emes, Reseı stadıondarynyń ishindegi maqtaýlysy. Bıylǵy fýtboldan álem chempıonaty kezinde buǵan jankúıerler kýá bolǵan. Oblys mamandary fýtbol stadıonynyń ınfraqurylymymen tanysty.
Qazandaǵy IT-park pen Innopolıstegi smart city qalashyǵyna atbasyn tiregen Almaty oblysynyń delegasııasy tatar topyraǵyndaǵy joǵary tehnologııalar men sıfrlandyrý baǵytyndaǵy jumystardyń barysyna kýá boldy. IT-parktegi joǵary tehnologııamen tanysqan jetisýlyqtar odan ári «Eıdos-robototehnıka» men «Eıdos-Medısına» ortalyǵynyń qyzmetimen tanysty.
Ortalyq mamandary robottandyrylǵan óndiristiń artyqshylyqtary, jumysqa arnalǵan robot-manıpýlıatorlardy daıyndaý ádisteri týraly baıandap, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý uıymdarynda mamandardy tájirıbemen ushtastyra otyryp oqytý úshin robot-pasıentterdi qalaı jasaıtynyn kórsetti. Sondaı-aq qonaqtardyń nazaryna stýdentterge de, kóp jyldyq tájirıbesi bar dárigerlerge de qolaıly teńdessiz medısınalyq sımýlıatorlar usynyldy. Mamandardyń aıtýynsha, sımýlıatorlar úshin arnaıy baǵdarlamalyq jasaqtama ázirlengen. Onyń quramyna túrli jattyǵýlar kesheni, avtomatty túrde baqylaý men oqytý prosesin baǵalaý engizilgen. Bul óz kezeginde úırengen mashyqtardy ornyqtyryp qana qoımaı, ony odan ári damytýǵa múmkindik beredi eken.
Tatar tarapyn ne qyzyqtyrady?
Tatarstan Respýblıkasynyń prezıdenti Rýstam Mınnıhanov Qazaqstan aýmaǵyndaǵy «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń jumysyna qyzyǵýshylyq tanytatynyn aıtady.
− «Qorǵas» jobasy úlken qyzyǵýshylyq týǵyzatyn jáne zor áleýeti bar joba. Ony biz álemdik deńgeıdegi iri kólik-logıstıkalyq hab retinde kórdik. Biz óz tarapymyzdan osy baǵytta áriptestik baılanys ornatsaq, bıznes-baılanystarymyzdyń aýqymyn keńeıtsek degen usynysymyz bar, − dedi ol ekijaqty kezdesýde.
Tatar halqynyń nazary Jetisý óńiriniń týrıstik áleýeti jaıynda, onyń ishinde Alakól jaǵalaýyndaǵy demalys oryndary týraly habarǵa eleńdeıdi eken. Osy sapar barysynda da Almaty oblysynyń delegasııasy tarapynan Alakóldiń shıpaly sýy men jaǵajaıdaǵy demalys oryndary jaıly maǵlumattar aıtyldy. О́z kezeginde Tatarstan Prezıdenti Rýstam Mınnıhanov Alakól jaǵalaýyndaǵy týrızmniń damýynan habardar ekenin, jalpy eldegi týrıstik salany damytýǵa Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń aıryqsha nazar aýdaryp otyrǵandyǵynan úlgi alatyndyǵyn aıtty.
Oblys ákimi Amandyq Batalov tatarstandyq bılik nazaryn demalys oryndary jáne bilim men ǵylym, zertteý ortalyqtary arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýǵa aýdaryp, zamanaýı tehnologııalardy damytý salalaryndaǵy tájirıbe almasýǵa shaqyrdy. Buıyrsa, tatar balalary Almaty oblysyndaǵy saýyqtyrý lagerlerine, sonyń ishinde Alakólge kelip demalmaq. Aımaqtardyń joǵary oqý oryndary arasynda da bilimgerler almasý jaıy sheshilgendeı boldy. Almaty oblysyndaǵy I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıteti men S. Demırel ýnıversıtetinen bilim alýǵa beıili bar tatar jastarynyń qatary kóp eken.
Túıin
Osylaısha Almaty oblysy men Tatarstan Respýblıkasynyń arasyndaǵy yntymaqtastyq baılanystar jetisýlyq delegasııanyń Qazan qalasyna jasaǵan sapary barysynda bekemdene túsip, naqty josparlar aıqyndaldy. Tıimdi kelisimsharttarǵa qol qoıyldy.
− Almaty oblysy Qazaqstandaǵy eń iri aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshi aımaqtyń biri. Osy oraıda biz Tatarstan Respýblıkasynyń aýyl sharýashylyǵy salasyna qyzyǵýshylyq tanytyp otyrmyz. «Qazan» agroparkiniń jobasy óte unady. Onda ústeme baǵasyz óz ónimderin tikeleı tutynýshyǵa jetkizý múmkindikteri qolaıly qarastyrylǵan eken. Sol sııaqty óndiristik alańdardy damytýdaǵy tatarstandyqtardyń tájirıbesi de biz úshin mańyzdy. IT-tehnologııa salasyna, sıfrlandyrýǵa baılanysty paıdaly jobalardy kórdik. Bul saparymyzdyń nátıjeli bolýyna kepildik beredi. Tatarstannyń damý tájirıbesindegi IT-tehnologııa salasyn, startaptar men bıznes-ınkýbatorlardy damytýdaǵy, sol sııaqty ınvestorlar tartýdaǵy ozyq úlgilerge den qoımaqpyz, − dedi resmı saparyn túıindegen sózinde Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
