Aıshylyq alys jerlerden jyldam habar alǵyzǵan» qazirgi zamanda eńbektegen baladan, eńkeıgen qarııaǵa deıin ınternettiń ıgiligin kórip otyrǵany ras. Adamzat balasy búginde túrli qurylǵylardyń kómegimen san sıpattaǵy baılanystyń, san qyrly qarym-qatynastyń, mol múmkindikterdiń jemisin kórip júr. Iá, qaryshtap damyǵan aqparattyq tehnologııa ǵasyrynyń ǵajaıyby kóp-aq. Al sol ǵajaıyptardy qoldanýdyń amaldary ınternet arqyly júzege asatyn bolsa, endigisi sol ınternettiń de túrli deńgeıdegi satysy zaman qýyp joǵarylaı túsýi tıis.
Sebebi qazirgi tehnologııalardyń tyń, zamanaýı jetistikterin ıgerip, múmkindigin júzege asyrý úshin eski standarttyń áli jete bermeıdi. Qarapaıym ǵana mysal, uıaly telefondar alǵash shyqqan kezderi ony tek sóılesý quraly retinde ǵana paıdalandyq, eshbir symǵa qosylmaı-aq álgi qurylǵynyń kómegimen san myńdaǵan qashyqta turǵan adamnyń daýysyn estý keremet jańalyq edi. Odan soń sýretti habarlamalar, ıaǵnı sms-tiń ornyn mms-habarlamalar basty.
Budan ári jetistik tizbegi jyl sanap jyldamdaı berdi. Uıaly telefondardyń ornyn smartfondar almastyrdy. Sýret túgili, beıne baılanysqa deıin shyǵýǵa múmkindik týdy. Osylaısha uıaly baılanys jelisi paıda bolǵannan bastap qazirgi kúnge deıin jedel damý jolynan ótken bul salada, paıdalanýshy qurylǵylardyń jańa túrleri – smartfondar men planshetter paıda boldy. Al onyń jetilýi oǵan qosylatyn ınternettiń de jyldamdyq múmkindigin arttyrýdy talap etedi.
Bul rette, álemdik tájirıbe kórsetkendeı, uıaly baılanys standarttarynyń jańa býyny ár 10 jyl saıyn ázirlenip otyrady. Mysaly, 1981 jyly birinshi standart – 1G paıda bolyp, álemdi tamsandyrsa, 1992 jyly 2G jelisi iske qosylyp, adamzat aqylynyń odan ári artqandyǵyn kórsetti. Al 2001 jyly ol da eskirip, 3G formatyna kóshti. 2010 jyldyń aıaǵynda sol kez úshin úlken múmkindikterdi júzege asyratyn 4G standarty engizildi. Al qazir qoldanystaǵy 3G/4G sheshe almaıtyn jańa tehnologııalar paıda bola bastady. Endeshe 5G standartynyń da aýyly alys emes. Bul 2020 jylǵa qaraı engiziledi dep kútilýde.
Negizinen atalǵan trendterden tys qalmaýǵa talpyný – ár eldiń maqsaty, alǵa ilgerileýiniń kórsetkishi. Sondyqtan osy bastan sol deńgeıdi ýaqtyly ıgerýdi oılap, júıeli jumystar júrgizilýi tıis. Bul turǵyda elimiz «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy júzege asyrylyp jatqany belgili.
Búginniń ózinde 4G formatyn ıgerip otyrǵan elimiz kelesi satyǵa da ýaqytynda kóshýge daıyn. Muny Úkimet otyrysynda Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev málimdedi. Mınıstrdiń aıtýynsha, 5G uıaly baılanysyn Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyna engizý Halyqaralyq elektr baılanysy odaǵy 5G standartyn qabyldaǵannan keıin múmkin bolmaq. Al bul sheshimdi 2019 jyly Egıpettiń Sharm-esh-Sheıh qalasynda ótetin Dúnıejúzilik radıobaılanys konferensııasynda qabyldaý josparlanǵan.
Aǵymdaǵy jyly mınıstrlik Ońtústik Afrıka Respýblıkasynyń Dýrban qalasynda ótetin ITU Telecom-2018 Dúnıejúzilik sharasyna, sondaı-aq bıyl Birikken Arab Ámirlikteriniń Dýbaı qalasynda ótetin Halyqaralyq elektr baılanysy odaǵynyń konferensııasyna qatysýdy josparlap otyr. Atalǵan sharalarda álem boıynsha aqparattyq kommýnıkasııalyq salasyndaǵy ınnovasııalyq sheshimder, sonyń ishinde 5G tehnologııasyn jedeldetýge baǵyttalǵan yqpaldy platforma qamtylady. Halyqaralyq elektrobaılanysy odaǵy 5G standartyn qabyldaǵannan keıin ǵana telekommýnıkasııalyq jabdyqtardy óndirýshiler qabyldanǵan standart boıynsha jumys isteıtin tıisti qurylǵylardy jappaı óndirýdi bastaıdy.
Elimizdiń Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrligi 2019 jyldyń 2 toqsanynda 5G uıaly baılanys tehnologııasyn qanatqaqty testileýden ótkizýdi josparlap otyr. 5G uıaly baılanysyn testileý úshin mınıstrlik jıilikterdi irikteý jumysyn Astana, Almaty qalalarynda jáne Aqmola, Almaty oblystarynda júrgizýde. Sonymen birge Qorǵanys mınıstrligimen kelisilgen jıilik resýrstary operatorlardyń bireýinde ǵana 5G tehnologııasyn testileýden ótkizý jetkilikti. Iаǵnı mınıstrlik jýyq arada 5G mobıldi baılanys tehnologııasyn testileýden ótkizý úshin baılanys operatoryn anyqtamaq.
«Halyq erteń bizge 5G standarty ne úshin qajet dep suraýy múmkin. Bul eń aldymen jyldamdyǵy joǵary ınternetpen qamtamasyz etedi. Keıbir sarapshylar 5G qosylǵan jaǵdaıda pılotsyz kólik júrgizýge múmkindik paıda bolatynyn aıtyp otyr. Mysaly, bul 4G mobıldi baılanys tehnologııasymen salystyrǵanda jyldamdyǵy 40 esege artyq tehnologııany usynady. Internet esh kedergisiz jumys istegen jaǵdaıda kóptegen artyqshylyqqa qol jetkizemiz. Densaýlyq saqtaý salasynda naqty ýaqyt rejiminde qashyqtyqtan kúrdeli operasııalar júrgizýge qoldanýǵa bolady. Qaýipti aımaqtarda (ken ornynda nemese qurylys barysynda) ekskavatordy, krandy kabınette nemese ortalyq basqarý bólmesinde otyryp-aq belgili qashyqtyqtan basqarýǵa múmkindik týady», deıdi 5G standartynyń artyqshylyqtary jaıly D.Abaev.
Shyndyǵynda, «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasyndaǵy osy baǵyttar júıeli júzege asatyn bolsa el halqyna memlekettik qyzmet kórsetýdiń sapasy artady. Medısına, bilim berý, onlaın saýda men taǵy basqa da baǵyttar damıdy. Elimizdiń ekonomıkasyn nyǵaıtyp, áleýmettik baǵyttardyń órkendeýine úlken múmkindik beredi. Sapaly ınternet aýyl men qala arasyndaǵy teńsizdikti joıýǵa da yqpal etýge tıis.
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»
