BIRDE...
Marqum jazýshy Qaldarbek Naımanbaev jubaıymen jáne birneshe otbasy jazýshy Bolat Bodaýbaevtyń úıinde qonaqta boldyq. Jazatyn adamdardyń basy qosylǵanda áńgime alýan túrli salada aıtylyp, ásirese ázil-qaljyń qyza túsetin ádeti. Bir kezde Qaldarbek maǵan qarap:
– Zeınep, sen bile bermeısiń ǵoı, myna Baqytjan buryn keremet qydyrympaz bolatyn, qyz-kelinshekterge qyrǵıdaı tıgenine talaı kýá bolǵanmyn,
– dep meniń qytyǵyma tımek boldy. Jaýap berip úlgergenimshe Bákeń sóılep ketti:
– Ras aıtady. Buryn mende qyz-kelinshekterdiń telefondary men adresteri jazylǵan qalyń bloknotym bar edi. Zeınepke úılengen soń ony
Qaldash (Qaldarbekti aıtqany) surap alǵan. Qazir sol paıdalanyp raqatyn kórip júr, – dep qaljyńdy ıesine qaıtara saldy.
* * *
Bákeń shaqyrǵan jerge eshqashan keshikken emes, dál aıtylǵan ýaqytynda barady. «Tochnost – vejlıvost koroleı» deıtin qanatty sózdi únemi qaıtalaıtyn. Ásirese ýáde berip, aıtqan ýaqytynda kelmeıtinderdi unatpaıtyn. Biraq sonyń ózin ázilge aınaldyryp jumsartyp jiberetin.
Bir joly Seıit degen dáriger jigit qonaqqa bir saǵattan asa keshigip keldi. Sonda Bákeń:
– Seıit-aý, jumysyńa qonaqqa keshikkendeı keshikseń, sen barǵansha aýrýlaryń qatyp qalady ǵoı, – dedi.
* * *
Adamnyń ózin-ózi aıaǵanynan ótken qunsyz sezimniń joq ekenin bile tura aınadaǵy beınemdi aıap kettim.
– Qurysyn, budan bylaı aınaǵa qaramaımyn, – dedim.
– Nege qaramaısyń? – dep surady Bákeń.
– Kóz toqtatar túrim qalmapty, shashym aǵarǵan, onyń ústine sırep, quıqam kórine bastapty. Betimdi ájim aıǵyzdap, urtym solyp, ishine qabysypty…
– dep taǵysyn-taǵylardy tizip jatyrmyn. Sonda ol:
– Oı, mamasy-aı, sonyń bárin kórip turǵan kóziń qandaı keremet edi! – dep meni jubatty.
Zeınep AHMETOVA
Almaty
Eı, baǵa!..
Baǵa, baǵa degenge,
Eki nólge uqsaǵan,
Kózderińdi aqshıtyp,
Ańshynyń ash ıtindeı,
Tisterińdi aqsıtyp,
Shubar jylan tárizdi
Qý basyńdy qaqshıtyp,
Taltań-taltań etesiń.
Keshe bolyp bir baǵa,
Búgin bolyp bir baǵa,
Erteń bolyp bir baǵa,
Kúnde ózgerip turatyn,
Turlaýy joq turaqsyz,
Jezókshedeı sen ǵana.
Qarǵa aýnaǵan túlkideı,
Sylań qaǵyp saıqalsyp,
Qala menen aýyldy
Aıdahar bop jutam dep,
Kúnde aralap ótesiń.
Sáýle jetpes pyraqtaı,
Zeńbirektegi sur oqtaı,
Batys penen shyǵysqa,
Bir sekóntte-aq jetesiń.
Bir-aq kúnde qubylyp,
Júz teńgeni myń qylyp,
Izińniń artyn shań qylyp,
Eldiń ishin lań qylyp,
Qanǵa toıǵan ıtteı bop,
Qara sharýa halyqty
Qan jylatyp ketesiń.
Inomarka taıpaltqan,
Baılar kórseń elirip,
Sabyn jaqqan terideı,
Jylpyń-jylpyń etesiń.
Mıllıardy barlardan
«Qolúzdigin» dámetip,
Aıǵyr kórgen baıtaldaı
Shypjyń-shypjyń etesiń.
Búıte berseń túbinde
Sý túbine ketesiń!
Ǵumar AHMETChIN
Qostanaı
Moıyndaý
– Bir armanym bar, áıelim qupııa mekemede qyzmet istep, keshkilik úıde otyryp búgingi ótken oqıǵalardy búge-shigesine deıin aıta almaı dymy qurysa ǵoı.
***
E, mektepte júrgende ǵajap edi: qyzdy ashanaǵa aparasyń, qaıtarda sómkesin kóterip úıine tramvaımen aparyp tastasań boldy – ol seniki... Sodan soń odan qaı sabaqtan bolsa da kóshirip ala berýshi edik...
***
Júrip júrgen qyzymnyń «aıaǵy aýyr» bola qalyp edi... meniń atym da, mekenjaıym da, telefon nómirime deıin ózgerip shyǵa kelgeni....
***
Áıelimmen qatty ketip kór-jerdi qozǵap urysqansha ushatyn ydys-aıaq, ásirese tárelkege senbeýshi edim... endi sendim.
***
– Men úıde týra jolbarys sııaqtymyn! – depti iship alǵan bireý tanysyna.
– Arpyldap, báriniń apshysyn qýyryp bitetin shyǵarsyń onda?
– Qaıdaǵy? Sybysymdy sezdirmeı, tórt aıaqtap júremin...
***
– Bireýler bar – ómirdegi maqsat, armanyn taba almaı teńselip júr. Bireýler bar – naǵyz mahabbatyn taba almaı baz keship júr....
Al men bolsam aıaǵyma kıetin eki birdeı shulyǵymdy taba almaı ańyrap otyrmyn!..
Sıqyrly kún
Jaıdary jazdyń jaıma shýaq kúnderiniń biri. Búgin dálizden shyǵa bere «ǵajaıyp» kórinisterge kýá boldym...
Ásheıinde qoqysyn kez kelgen jerge tastap júre beretin tómengi qabattaǵy kórshimiz ony jáshikke salyp jatyr. O, ǵajap!
«Atyraý-aqparattaǵy» jumysyma barmaqshy bolyp aıaldamaǵa taqap edim, avtobýsym qaıdan ekeni belgisiz, saıtandaı sap ete qaldy. Kólik ishinde bos oryndar bolsa da jastar qaqqan qazyqtaı qaqshıyp tur eken. Bos turǵan joq, qoldarynda Farıza men Jumekenniń jyr jınaqtary, kózderin kitaptan bir almaıdy. Erteli-kesh qulaqqaptaryn tyǵyndap alyp eshteńeni de elemeıtin olardyń bul qylyǵyna tańǵalmaı kórińiz?!
Men bos oryndardyń birine qonjııa kettim. Áriden soń shydaı almaı: «Oryn bar ǵoı, otyrsańshy» dedim ózimdeı bir jigitke. «Úlkender kelse otyrady, eshteńe etpes» dedi ol. Ádette anasyndaı adamǵa oryn bermeı, jalpaǵynan jaıǵasa ketetin bularǵa birdeńe kóringen ǵoı, sirá!
Em izdep emhanaǵa barǵanymda taǵy bir qyzyqqa kýá boldym. Qus asyraǵan jandar jaqsy biledi, jumyrtqa almaqshy bolyp qoraǵa barǵanda taýyqtar «taǵy keldiń be?» degendeı jaqtyrtpaı qarap turatyny bar ǵoı. Dál sol sııaqty, ásheıinde bólmesine kirmeı jatyp «ne kerek?» dep gúr etetin dókeı dáriger bul joly amandyǵymdy bilip, boıjetkendeı syzylyp qalypty. «Jaıshylyq pa?» degen suraqtyń aýzymnan qalaı shyǵyp ketkenin de ańǵarmaı qaldym. Sonda ol meniń qoldarymdy aıaly alaqanyna alyp: «Sizdi sońǵy úlgidegi tehnologııamen tolyq tekserip, qajetti dári-dármek jazyp beremin, olar dárihanada tegin beriledi. Qobaljymańyz, aýrýdan tez-aq aıyǵyp ketesiz» dep kúlimsiredi.
«Tegin dári» deı me, bul ne degen batpan quıryq? Dárihanaǵa kelgende ózimdi quddy bir ertegi áleminde júrgendeı sezindim. Al dárihanashy bolsa: «Qubyjyq kórgendeı qatyp qalypsyz ǵoı, keregińizdi aıtyńyz. Dári úshin dáneńe de tólemeısiz» dep qarap tur. Ne deıdi mynaý? Ashyq aspan astynda túnep qalǵannan saý ma ózi? «O, Allanyń ámiri...» dep ishteı kúbirlep qana qoıdym.
Úıge kelsem, dáliz aldynda balalar asyq oınap júr. E-e, azannan keshke deıin ınternetpen ıtálek bolatyn júgirmekter asyqty qaıdan tapqan? Bolmasa, ǵalamtor baılanysy úzilip qaldy ma? Esikti asha salysymen anam jer-kókke syımaı: «Biz kóp uzamaı úsh bólmeli úıge kóshýimiz múmkin. Úkimet jas otbasylarǵa baspana berý jóninde zań shyǵarypty» degen qýanyshymen bólisti. Apyr-aı, bárine birdeı ne bolǵan ózi? Sanamdy san oı torlady. Samaıdan salqyn ter sorǵalady.
Sodan aýladaǵy oryndyqtardyń birine otyra kettim. Aınalama qarasam, jaıqalǵan jasyl jelek pen gúldiń nebir túrleri otyrǵyzylǵan. Muny qalaı baıqamaı júrgenmin? Qabyrǵasy qırap jatatyn oryndyqtar bul joly syrlanǵan, ádemi kórinis kózdiń jaýyn alady. Al dálizdiń qabyrǵasyna burynǵy balaǵat sózder men uıatsyz sýretterdiń ornyna Abaıdyń qara sózderi jazylypty.
Osylaısha oıǵa shomyp turǵanymda, emizigin joǵaltyp alǵan bóbekteı shyr etken oıatqyshtyń ashy úni estildi. Sóıtsem, kórgenimniń bári tús eken...
Jaǵdaıymdy suraǵan anashyma: «Túsimde bolmaıtyn nárselerdi kórdim. Onda jumyssyzǵa jumys, úısizge úı berilip jatyr» dep kúbirledim. «Endeshe, tústeriń ómirde de jalǵasyn tapsyn» degen anamnyń tilegine men de qosyla kettim.
Amandyq SAǴYNTAIULY
ATYRAÝ
Shopyrdyń «shoshalańy»
Kóp jyl shopyr bolǵan bir erkek alǵash ret oń jaq rýldi avtokólik satyp alypty.
– Oń jaq rýldi kólik qalaı eken, jaıly ma? – dep dosy surasa, anaý:
– Jaqsy, tek áıelimniń betine túkirip qoıa beretinim bolmasa, – degen eken.
* * *
Kólik jóndeıtin sheberhanadaǵy áńgime:
– Qaryndas, siz bir saǵat buryn habarlasqanyńyzda aldyńǵy buryshty soǵyp aldym dep edińiz, al munda esik soǵylypty, eki terezeńiz synǵan, arttan da soqqy tıip jaryqtaryńyzdyń byt-shyty shyǵypty...
– E, ıá, sizderge jetkenshe solaı boldy...
* * *
Shopyrlyqqa emtıhan tapsyrýǵa ketken qyzy qoly tańýly oralǵanda ákesi:
– О́ı, ne boldy, shopyrlyq emtıhandy tapsyrdyń ba?! – dep shoshyp ketkende, qyzy:
– Bilmeı turǵanym, kólik aıdaýdan synaq alýshy aýyr halde aýrýhanada jatyr... – degen eken.
* * *
Urlanǵan kóligin áreń taýyp, endigári aıdap ketpesin dep onyń áınegine: «Motory ábden eskirgen, radıoqabyldaǵysh atamzamanǵy, akkýmýlıatory eskiniń kózi» dep jazyp qoıady.
Erteńine kóligine kelse, ózi jazǵan jazýdyń janynda: «Kóligińiz mundaı músápir halde bolsa, onda oǵan dóńgelekter nemenege kerek?..» dep jazyp, kóligin shońqıtyp ketipti...
Qojanasyr hıkaıalary
– Ne boldy, Ápendi, búgin túnde úılerińnen shý shyqty ǵoı, – deıdi kórshisi áýestenip.
– Áı, pálendeı eshteńe bolǵan joq, tek áıelim qasynan ótip bara jatyp ilip ketkeni, sosyn shapan qulap tústi.
– Aý, shapan jerge túsip ketse sonsha shý shyǵa ma? – dep tańǵalady kórshisi.
– Áı, sony da uqpaǵanyń ba? Shapannyń ishinde men boldym ǵoı, – degen eken Qoja.
* * *
Qojanasyr tanysyna kelip:
– Seni aıap turmyn, – deıdi.
– Jaı ma? – dep suraıdy ol.
– Áıelim ekeýmiz ábden qyzylóńesh bolǵansha daýlastyq, – deıdi Qoja, – tipti ajyrasyp kete jazdadyq, aqyry ol jeńdi. Sosyn men bazarǵa baryp áıelime shulyq, kóılek, týflı aldym.
– Meniń oǵan qandaı qatysym bar? – dep tańǵalady tanysy.
– Ekeýmizdiń qatyndarymyz bir-birimen dos emes pe, – depti Qojanasyr, – bir-birimen jıi aralasady. Meniń áıelime alǵan kıim-keshekti kórse boldy, áıeliń seniń alqymyńnan alady ǵoı...
* * *
Birde Qoja peshke ot jaqpaq bolyp áýrelenip, ústi-basy kúl bolyp qansha úrlese de ot tutanbaı qoıady. Sodan ol joǵaryǵa kóteriledi de áıeliniń oramalyn basyna tartyp alyp qaıta kelip otty úrlese, ot lap etip jana ketedi. Sonda Qojekeń:
– Pálekettiki, pesh te meniń áıelimnen qorqady eken! – depti ań-tań bolyp.
Múıisti júrgizetin
Berik SADYR
