Almaty irgesindegi Irgeli aýylynyń mádenıet úıiniń sport zalyna bas suqqanymda esikteri ashyq turǵan eki zalda kúres jáne boks úıirmesinde jattyǵyp júrgen jas jetkinshekterge kózim tústi. Japon kınolaryndaǵy shalt qımyldy qart bapkerler sııaqty jasóspirimderge bokstyń ádis-tásilderin úıretip júrgen aq basty el aǵasynyń ábjil qımyl-qozǵalysy nazarymdy eriksiz aýdardy. Jattyǵý aıaqtalǵan soń bapker aǵamyzǵa amandasyp, az-kem áńgimelesýdiń sáti tústi.
Bapker Bolat Baımuhambetov 1948 jyly 23-shi tamyzda Almaty oblysyna qarasty Sarqan aýdanynyń Qaraýyltóbe aýylynda dúnıege keldi. Jasynan sportty janyna serik etip, eńbekpen shyńdalyp shymyr bolyp ósken jas jigit orta mektepti bitirgen soń 1967-1970 jyldary Vladıvostok qalasyndaǵy Tynyq muhıt áskerı-teńiz flotynda teńizshi bolyp qyzmet atqarady. Áskerde júrgende bokspen shuǵyldana bastaıdy. Otan aldyndaǵy azamattyq boryshyn abyroımen atqaryp kelgen soń 1970-1974 jyldary Almaty qalasyndaǵy Qazaq dene shynyqtyrý ınstıtýtynda oqı júrip, bokstan sporttyq birinshi dárejesin qorǵaıdy. Joǵary oqý ornyn jaqsy bitirgen bilimdi jas maman joldamamen Taldyqorǵan qalasyna jiberiledi.
1974-1977 jyldary Taldyqorǵan oblystyq oqý bólimine qarasty balalar men jastar sport mektebinde bokstan jattyqtyrýshy bolyp qyzmet atqarady. Osy jyldar ishinde júzdegen jas boksshylardy tárbıelep shyǵardy. Bapkerdiń talantty shákirti Berik Oqbaev bokstan 1976, 1977 jyldardaǵy Qazaq SSR-niń eki márte jeńimpazy, 1977 jylǵy KSRO birinshiliginiń kúmis júldegeri atanyp, KSRO sport sheberi dárejesin qorǵaıdy jáne bokstan KSRO jastar qurama komandasyna úmitker retinde tirkeledi.
О́z isine tııanaqty, bilimdi bapkerdi oblys basshylary 1979 jyly bokstan Talyqorǵan oblysynyń aǵa jattyqtyrýshysy qyzmetine taǵaıyndaıdy. 1979-1983 jyldar aralyǵynda qajymaı-talmaı eńbek ete bilgen Bolat Rahymjanuly bapkerlik tájirıbesin de, sport salasyndaǵy jetitikterin de eselep arttyra túsedi. Shákirti Andreı Saýtkın 1982 jylǵy Qazaq SSR-i birinshiliginiń kúmis medalin utyp, bokstan KSRO sport sheberi atandy. 1983 jyly Penza qalasynda ótken «Eńbek rezervteri» erikti sport qoǵamynyń jarysynda shákirti Ramıl Muratov– altyn, Qııaz Tileýkenov – kúmis medaldarmen marapattalyp, KSRO sport sheberi dárejesin qorǵaıdy. Taǵy bir shákirti Kamıl Muratov 1996 jylǵy Qazaqstan birinshiliginiń kúmis medalin utyp, sport sheberi atanady. Bolat Rahymjanuly bapkerlik jeke jetistikteri boıynsha bokstan 5 KSRO sport sheberi men 3 Qazaqstan Respýblıkasynyń sport sheberin jáne ondaǵan sport sheberligine úmitkerlerdi daıarlap shyǵarady.
Sport salasyndaǵy jetistikteri eskerilip, 1983 jyly Bolat Rahymjanuly Baımuhambetov Taldyqorǵandaǵy olımpıadalyq rezervter balalar men jastar sport mektebine dırektor bolyp taǵaıyndalady. Osy salany jetik meńgergen mamannyń mekteptegi ártúrli sport salasyna bilimdi de bilikti mamandar men bapkerlerdi tarta otyryp, mekteptiń materıaldyq bazasyn nyǵaıtýy, mektep túlekteriniń ártúrli iri jarystarda top jarýyna jol ashady. Bolat Rahymjanuly basshylyq qyzmette bolǵan jyldary mektepten 4 halyqaralyq dárejedei sport sheberi, 50 KSRO sport sheberleri, 1 Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen sport sheberi tárbıelenip shyǵady.
1984 jyly osy sport mektebiniń túlegi KSRO sport sheberi Alekseı Logınov (Anatolıı Salkov - QR eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy) aýyr atletıkadan KSRO birinshiliginiń qola júldesin utyp, alǵashqy halyqaralyq dárejedegi sport sheberi atanǵany sport jankúıerleriniń esinde bolar. Bolat Rahymjanuly birde ózi týyp ósken Qaraýyltóbe aýylyna barǵanda aýyl aqsaqaldary men jerlesteri aýyldaǵy sportqa beıim balalar úshin sport jabdyqtarynyń jetispeıtindigin, aýdan ortalyǵyna qatynap jatttyǵýdyń qıyn ekenin tilge tıek etip, aýyl jastary úshin kómek jasasańyz degen tilekterin bildiredi. Sport mektebiniń basshysy retinde mamandarmen keńese otyryp, aýyl balalarynyń kúreske beıimdiligin eskerip, 1990 jyly Qaraýyltóbe ortalaý mektebi bazasynda Taldyqorǵan oblystyq sport mektebiniń erkin kúres bólimshesin ashyp, kúres kilemi men kúres jabdyqtaryn, kir tasy, gantel taǵy basqa da sport jabdyqtaryn bóledi.
Osy aýyldyń túlegi Asqar Ábdiráshevti jattyqtyrýshy etip taǵaıyndaıdy. Keıinnen shaǵyn ǵana aýyldaǵy sport mektebinen Qazaqstan, Azııa chempıondary shyqty. Qazirgi Sarqan aýdandyq sport mektebiniń dırektory Ǵazız Serikbaev pen erkin kúresten Qazaqstan ulttyq quramasynyń bas bapkeri Áset Serikbaev ta osy mekteptiń túlekteri ekeni ámbege aıan. Jastar arasyndaǵy KSRO jeńimpazy Igor Dýpıkov sporttyń klassıkalyq kúres túrinen 1994 jyly Japonııanyń Hırasımo qalasynda ótken Azııa oıyndarynyń kúmis júldesin utyp, halyqaralyq dárejedegi sport sheberi dárejesin qorǵaıdy. 1996 jylǵy Atlanta qalasynda ótken 26 – shy Olımpııa oıyndaryna bul mektepten eki sportshy qatysady. Onyń biri 1994 jyly Japonııanyń Hırasımo qalasynda ótken Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, erkin kúresten Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen halyqaralyq dárejedegi sport sheberi Máýlen Mamyrov (Amanjol Buǵybaev – QR eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy) Atlanta Olımpıadasynyń qola medalin ıelense, ekinshisi 1992 jylǵy TMD eldiriniń jeńimpazy, bokstan halyqaralyq dárejedegi sport sheberi jáne áskerıler arasyndaǵy álem chempıony Mıhaıl Iýrchenko (О́mirzaqov Jumabek - QR eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy) bolatyn. 2000 jyly Sıdneı qalasynda ótken 27-Olımpıada oıyndaryna Máýlen Mamyrov tórtinshi oryn alady. Shákirtteriniń jetken jetistikteri bapkerlerdiń tókken teri men ár balanyń boıyndaǵy tabıǵı talantyn tamyrshydaı dál basyp, durys baǵyt – baǵdar berip, baptaı bilýinde bolsa kerek.
Aǵa býynnyń izin basqan órender grek-rım kúresinen jastar arasyndaǵy álem chempıony (Slovenııa 1997), Moskva qalasynda 1998 jyly ótken 1-shi jastar oıyndarynyń kúmis júldegeri Aıdyn Sársekeev, dzıýdo jáne sambo kúresinen 1997 jyly Ulan-Bator qalasynda ótken Azııa birinshiliginiń qola júldegerleri Erjan Aıazbaev pen Qaırat Jarmuhametov, erkin kúresten Ǵazız Serikbaev, Medet О́teǵalıev, Jasulan Jámenov, Aslan Jaqsybekov, grek-rım kúresinen Muhamet Nuǵmanov, Azamat Qalıev, Qýat Nurbekov, Daýren Aldońǵarov jáne eresekter arasyndaǵy 1999, 2000 jyldardaǵy eki dúrkin Azııa chempıony, 2003 jylǵy (Fransııa) álem kýbogynyń ıegeri, búkilálemdik stýdentter oıynynyń (Túrkııa) jeńimpazy halyqaralyq dárejedegi sport sheberi Marǵulan Ásembekov (Azamat Kókebaev - Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy), Qazaqstan qurama komandasynyń múshesi, jastar arasyndaǵy Azııa chempıony (Tehran, 1999) – Áset Serikbaev (Asqar Ábdrashov - Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy). Dzıýdo kúresinen Ashat Jıtkeev, Qaırat Anarbekov, Máýlen Nurqasynov taǵy basqa sportshylardy aıryqsha ataýǵa bolady.
Sport salasyna sińirgen eńbegi joǵary baǵalanyp 1991 jyly Bolat Rahymjanuly «KSRO dene shynyqtyrý jáne sportynyń úzdigi» tósbelgisimen marapattalady. 1992 jyly «Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy» qurmetti ataǵy beriledi. Keıinnen Almaty oblystyq Olımpıadalyq rezervter daıarlaý sport mektebinde bokstan aǵa jattyqtyrýshy bolyp jastar arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń birneshe jeńimpazdary men júldegerlerin daıarlap shyǵarady. Olar: Bek Zbasov (Atbasar - 2001), Iýslan Marasılov (Atbasar-2001), Nurlan Sultanǵazıev (Astana - 2003), Serikbol Nazarbek (Taldyqorǵan - 2005), Ashat Sadyqov (Qyzylorda-2007), Ilııas Jortýlov (Taraz - 2011), Erasyl Serikov (Ekibastuz-2013, О́skemen - 2014), Aıdyn Ábdirahmanov – 2015 jylǵy Kıgbokstan aýyr salmaqtaǵy Azııa chempıony, Erasyl Serikov 2016 jylǵy bokstan halyqaralyq «Jetisý» kýbogy týrnıriniń jeńimpazy bolyp Qazaqstan Respýblıkasynyń sport sheberi dárejesin qorǵaıdy. Osyndaı jetistikteri úshin óz isin jetik meńgergen sport mamany Bolat Rahymjanulyna 2013 jyly «Qazaqstan Respýblıkasynyń dene shynyqtyrý men sportyn damytqany úshin» qurmetti ataǵy beriledi.
Bolat Rahymjanulynyń boksqa sińirgen eńbegi týraly «Sportıvnyı Kazahstan» ensıklopedııalyq anyqtamalyǵynan, «Kto est kto v Respýblıke Kazahstan» atty elıtalyq bıblıografııalyq anyqtamalyǵynan jáne «Ensıklopedııa Kazahstanskogo boksa» atty kitaptarynan oqyp, sportty janyna serik etip, óz mamandyǵyn sheksiz súıe bilgen azamat ekenin ańǵardyq. Bolat Rahymjanuly 2011 jyly zeınet demalysyna shyqqan soń da 2015 jylǵa deıin sol mektepte jattyqtyrýshy bolyp jas jetkinshekterdi boksqa baýlıdy. 2015 jyly otbasy jaǵdaıymen Almaty qalasyna qonys aýdarady. Sporttyń ár salasynda júrgen Bókeńniń shákirtteri: «Densaýlyǵyńyz jaqsy, úıde bosqa otyrasyz ba, tájirıbeńizdi jastarǵa úıretińiz, shákirtter tárbıeleńiz»,- dep bapkerlikke shaqyrady. Bolat Baımuhambetov qazir Qarasaı aýdandyq balalar men jasóspirimder sport mektebinde bokstan jattyqtyrýshy. Az ýaqyt ishindegi nátıjesi de jaman emes. Shákirti Ahmetov Baýyrjan Qarasaı aýdanynyń bokstan 2003-2004 jyly týylǵan jasóspirimder arasynda ótken aýdan birinshiliginiń jeńimpazy, Almaty oblystyq jasóspirimder qurama komandasynyń múshesi. Shynyqsań shymyr bolasyń degendeı ulaǵatty ustaz, bilikti bapker, úlgili áke Bolat Rahymjanuly jubaıy Maǵaýııa Esbaeva ekeýi eki ulyn jas kezinen sportqa baýlyp ósiredi. «Áke kórgen oq jonar» degendeı Astana qalasynda turatyn úlken uly Almas sambo kúresinen sport sheberi, áskerı ádilet polkovnıgi bolsa, kishi uly Aıdyn bokstan sport sheberi ári shekara áskeriniń podpolkovnıgi sheninde shekara shebinde qyzmet etýde. Ata men ájeniń aıaly alaqanynda alty nemeresi erjetip ósip keledi.
Bos ýaqytynda tarıhı kitaptar men gazet-jýrnaldardy qolynan tastamaıtyn, salqyn sýmen jýynyp, taza aýada kóbirek serýendeýdi jany qalaıtyn, tórt-bes saǵat ýaqytyn jasóspirimder arasynda jattyǵý zalynda ótkizetin, qarııalyqqa qaraı qadam basyp, jetpis jasqa tolyp otyrǵan, ózi de sózi de shıraq Bolat aǵany alpys jasqa da tolmaǵan shyǵar dep qalasyń. Qazaqta ádemi qartaıý degen sóz bar. О́ziniń de ózgeniń de densaýlyǵyn oılap, aqyl-keńesin aıamaıtyn sport ardageri Bolat aǵamyzǵa mándi de sándi ǵumyr keship ádemi qartaıyńyz demekpiz! Bolat baptaǵan sańlaqtardyń bási bıikteı bersin.
Eleýsiz AHMETKERIMULY,
Qazaqstan Jýrnalıster Odaǵynyń múshesi
ALMATY
