Indýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵyn júzege asyrý 2015 jyly bastalǵanyn aıta ketý kerek, sondyqtan Investısııalar jáne damý mınıstrligi Memlekettik baǵdarlamanyń iske asyrylýyn bazalyq 2015 jylmen salystyryp qorytyndylaıdy. QR IDM aqparatyna sáıkes, iske asyrylyp jatqan Baǵdarlama qazirdiń ózinde óńdeý sektorynyń turaqtylyǵy men ósim qarqynyna oń áserin tıgize otyryp, alǵa qoıǵan maqsattarǵa tolyǵymen saı keletinin atap ótýge bolady.
Máselen, óńdeý ónerkásibiniń JIО́ úlesi 11,8% ósti. О́nerkásip sektorynda – 39,5%-dan 40,9%-ǵa deıin, eksportta— 24,4%-dan 28,7%-ǵa deıin, tikeleı sheteldik ınvestısııalar aǵynynda 15,5%-dan 17,6%-ǵa deıin ósim baıqalady.
Mańyzdy aspektilerdiń biri — ındýstrııalandyrý daıyn ónim shyǵarýǵa baǵyttalǵan óńdeý ónerkásibi salalaryndaǵy (hımııa ónerkásibi, mashına jasaý, jıhaz, qurylys materıaldarynyń óndirisi jáne t.b.) kásiporyndardyń sanyn arttyrýǵa yqpal etedi.
Máselen, 2018 jyldyń I jarty jyldyǵyn 2010 jylmen salystyrǵanda, óńdeý salalarynda jumys isteıtin qosymsha 3,5 myń kásiporyn paıda bolǵan.
QR IDM-de málimdelgendeı, negizinen ósim mashına jasaý (805 birlik), azyq-túlik ónerkásibi (545 birlik), qurylys materıaldaryn shyǵarý (514 birlik) kásiporyndary sanynyń ósýi esebinen qamtamasyz etildi. Olardyń jalpy somalyq úlesi óńdeý ónerkásibi kásiporyndarynyń jıyntyq ósiminde 50%-dan asty. Eń joǵarǵy ósim hımııa ónerkásibinde (1,7 ese), mashına jasaý salasynda (1,5 esege) jáne basqa da daıyn buıymdar óndirisinde (3,3 ese) baıqalady.
Sonymen qatar, bıylǵy I jarty jyldyqtyń qorytyndylaryn ótken jylǵy sáıkes kezeńmen salystyrǵanda óńdeý sektoryndaǵy óndiris 5,2%-ǵa artyp otyr. Oń qarqynǵa yqpal etýshi ósimniń negizgi draıverleri: mashına jasaý (+17,2%), hımııa ónerkásibi (+11%), azyq-túlik ónimderi óndirisi (+5,2%), munaı óńdeý (+4,4%), metallýrgııa (+3,4%), qurylys materıaldarynyń óndirisi (+2,2%).
Bıylǵy esepti kezeńde barlyq maqsatty ındıkatorlar boıynsha oń qarqyn baıqalady.
Eksport: 123 el jáne 800 pozısııa
Indýstrııalandyrý saıasatynyń maqsaty — Qazaqstan Respýblıkasynyń álemdik óńdeý ónerkásibi eksportyndaǵy úlesin ulǵaıtý arqyly 2035 jylǵa qaraı ozyq damyǵan EYDU elderiniń óńdeý ónerkásibindegi básekege qabilettiliginiń ortasha deńgeıine qol jetkizý ekeni anyq. IIDMB maqsatty ındıkatorlary óńdelgen ónim eksportynyń qundyq kóleminiń 2015 jylǵa qaraǵanda 19%-ǵa arttyrýdy kózdeıdi.
О́ńdeý ónerkásibi óniminiń 2018 jylǵy respýblıka boıynsha ortasha eksport kólemi 2015 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 20,5%-ǵa artyp, $2,5 mlrd qurady.
О́ńdeý ónerkásibiniń basym sektorlary — temir jol (3,7 ese), elektr tehnıkalyq mashına jasaý jáne agrohımııa salasynda (3,1 ese), qurylys materıaldary óndirisinde (3 ese) jáne taý-ken mashınalaryn jasaýda (2 ese) aıtarlyqtaı ósim baıqalady.
Búginde 123 elge 800-ge jýyq taýar túri eksporttalady.Keıbir taýar túrlerin eksporttaıtyn jańa ótkizý naryqtary ashyldy. Mysaly, 2018 jyly О́zbekstanǵa mashına jasaý ónimderin jáne qurylys materıaldaryn, Ýkraınaǵa hımııa ónimderin jetkizý bastaldy. Azyq-túlik ónerkásibiniń ónimderi shet elderde úlken suranysqa ıe. $13,2 mln somasyna eksporttyq kelisimsharttar jasaldy. Atap aıtqanda, Iranǵa, Bahreınge et ónimderin jetkizý bastaldy, Reseıge et ónimderi, mal jáne ósimdik maılary, Qytaıǵa ósimdik maıy, О́zbekstanǵa qant eksportynyń kólemi ulǵaıdy.
Atalǵan kórsetkishterge qol jetkizý úshin Úkimet eksporttaýshylarmen aýqymdy keshendi jumys júrgizgeni anyq. Eksporttaýshylarǵa servıstik qoldaý kórsetildi, otandyq ónimderdi ilgeriletý boıynsha saýda mıssııalary men jarnamalyq–tanystyrý sharalary uıymdastyryldy.
Eńbek ónimdiligi: maqsat — 22% ósim
Memlekettik baǵdarlamanyń taǵy bir maqsatty ındıkatory — óńdeý ónerkásibindegi eńbek ónimdiligin 2015 j. deńgeıimen salystyrǵanda 22%-ǵa arttyrý.
Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń derekterine sáıkes, 2018 jyly elimizdiń óńdeý ónerkásibindegi eńbek ónimdiligi 2015 jylmen salystyrǵanda 8,5%-ǵa ósip, $8 myń/adamdy qurady.
О́ńdeý ónerkásibi sektorlarynda munaı-gaz jáne elektr tehnıkalyq mashına jasaýda, munaı óńdeýde, munaı-gaz hımııasynda, qurylys materıaldaryn óndirýde, qara metallýrgııada 10,4% joǵary ónimdilik ósimi baıqalady. Jyl sońyna deıin óńdeý ónerkásibindegi eńbek ónimdiliginiń ósimin 11,9% qamtamasyz etý kózdelgen.
Investısııalar shamamen eki esege ósti
Memlekettik baǵdarlama tıimdiligi kórsetkishteriniń qatarynda — óńdeý ónerkásibiniń negizgi kapıtalyna salynatyn ınvestısııalar kólemi bar. Baǵdarlamany iske asyrý ýaqytynyń aıaqtalýyna qaraı bul kórsetkish 4,5 trln teńgeni quraýy tıis.
Elimizdiń óńdeý ónerkásibinde negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar kólemi osy jyldyń 6 aıynda 2015 jylǵy sáıkes kezeńmen salystyrǵanda 47,6%-ǵa ósip, 532,8 mlrd teńgeni qurady.
О́ńdeý ónerkásibi sektorlarynda munaı óńdeý zaýyttaryn jańǵyrtý jónindegi iri jobalardy iske asyrýdy esepke alǵanda munaı óńdeýde ınvestısııalyq salymdar (11 ese) ósti. Sonymen qatar, eleýli ósim elektr tehnıkalyq mashına jasaýda (3,2 ese) jáne azyq-túlik ónimderi óndirisinde (1,9 ese) baıqalady.
Indýstrııalandyrý kartasy: jarty jylda jańa 18 joba
Memlekettik baǵdarlama aıasynda kásiporyndarǵa júıeli qoldaý sharalaryn kórsetýdiń nátıjesinde jańa óndiristerdi iske qosý, jumys istep turǵan kásiporyndardy jańǵyrtý jáne keńeıtý jumystary jalǵasyp jatyr.
Bıylǵy 6 aıda Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda 187 mlrd teńgege jýyq somaǵa 18 joba iske qosyldy, 1,8 myńnan astam turaqty jumys oryndary ashyldy. Solardyń ishinde Shyǵys-Qazaqstan oblysyndaǵy «Baqyrshyq taý-ken óndirý kásiporny» JShS — «О́nimdiligi jylyna 2 mln tonna ken óndiretin taý-ken baıytý kesheniniń qurylysy», Qaraǵandy oblysyndaǵy «Maker» JShS — «Mashına jasaý óndirisin jańǵyrtý» sekildi mańyzdy jobalar bar.
Bıylǵy jyldyń II jarty jyldyǵynda jalpy somasy shamamen 1,1 trln teńge bolatyn 100-ge jýyq jobany iske asyrý josparlanyp otyr. Onda 12,2 myńnan astam jumys orny ashylady.
Qazirgi tańda Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Investısııalar jáne damý mınıstrligi jańa jahandyq tehnologııalyq úderisterdi eskere otyryp, 2020–2024 jyldarǵa arnalǵan ındýstrıaldy-ınnovasııalyq damý tujyrymdamasyn ázirledi. Jańa baǵdarlamanyń negizgi maqsaty — eksportty damytý men ilgeriletýge ekpin jasaı otyryp, óńdeý ónerkásibiniń básekege qabilettiligin odan ári arttyrý. Tehnologııalar transfertine jáne óńdeý ónerkásibin sıfrlandyrýǵa aıryqsha nazar aýdarylatyn bolady.
JIО́-ge áseri
Ulttyq ekonomıka mınıstri T. Súleımenov Úkimet otyrysynda óńdeý ónerkásibiniń elimizdiń JIО́ úlesi týraly aıtyp berdi. Onyń aıtýynsha, óńdeý sektorynyń jalpy ishki ónimdegi úlesi 2015 jyly tómendegennen keıin 10,1% deıin qalpyna kele bastady jáne 2018 jylǵy I toqsanynyń qorytyndysy boıynsha 12,9%-dy qurady.
Elimizdiń JIО́-ne óńdeý ónerkásibiniń metallýrgııa salasy (JIО́-niń 5,1%), azyq-túlik ónerkásibi (JIО́-niń 1,7%), munaı óńdeý (JIО́-niń 1,3%) jáne qurylys materıaldary óndirisi (JIО́-niń 0,8%) salalary eleýli úles qosqany atalyp ótti. О́ńdeý ónerkásibiniń jalpy qosylǵan quny jıyntyq kólemde: metallýrgııa (39,9%), azyq-túlik ónerkásibi (13,4%), munaı óńdeý (10,4%), qurylys materıaldary óndirisi (6,3%) salalarynda basym. Sonymen qatar, T. Súleımenov salanyń turaqty ekenin: ekonomıkaǵa daǵdarysty kezeńderde qoldaý kórsetetinin atap ótti.
Energetıkadaǵy IIDMB: MО́Z jańǵyrtý, ekologııalyq benzın jáne basqa da jobalar
О́z kezeginde, energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev QR ındýstrıaldy-ınnovasııalyq damytýdyń 2015–2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy aıasynda kelesi jobalar iske asyrylyp jatqanyn baıandady. Olardyń ishinde «Kondensat» AQ «K5 motorlyq otynyn óndirý», Pavlodar munaı óńdeý zaýytyn jańǵyrtý, Atyraý munaı óńdeý zaýytyn rekonstrýksııalaý jáne jańǵyrtý, Shymkent munaı óńdeý zaýytyn rekonstrýksııalaý jáne jańǵyrtý, polıpropılen óndirý zaýytynyń qurylysy.
«Kondensat» aksıonerlik qoǵamynyń «K5 markaly motor otynynyń óndirisi» jobasy joǵary oktandy benzın óndirisi turǵysynan 2016 jyly aıaqtaldy, 2018 jyldyń maýsym aıynda K4, K5 ekologııalyq sanatynyń dızeldik otynynyń óndirisi iske qosyldy.
Qazirgi tańda kompanııa Batys Qazaqstan men Aqtóbe oblystarynyń naryqtaryna joǵary oktandy benzın jetkizedi. Zaýyt 2017 jyly kásiporyn qýattylyǵyn jylyna 850 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtýmen jańǵyrtyldy.
О́tken jyly Pavlodar munaı óńdeý zaýytyn jańǵyrtý jobasy aıaqtaldy. Jobanyń maqsaty oryndaldy: 100% joǵary oktandy benzın shyǵarylyp, K4 jáne K5 markaly ekologııalyq sanatty motor otynynyń óndirisi jolǵa qoıyldy. Zaýyt qýaty batys-sibir munaıyn jylyna 5,5 mln tonna kóleminde, sondaı-aq, qazaqstandyq munaıdy jylyna 4,7 mln tonnaǵa deıin óńdeýge múmkindik beredi.
Sonymen qatar, 2018 jylǵy maýsym aıynda avıaotyn óndirisi retke keltirildi: reaktıvti otynnyń Keden odaǵynyń Tehnıkalyq reglamentine sáıkestigi týraly deklarasııa berildi jáne reaktıvti otyn markasynyń avıaotynyna arnalǵan pın-kod taǵaıyndaldy.
Atyraý munaı óńdeý zaýytyn rekonstrýksııalaý jáne jańǵyrtý jobasy týraly aıtar bolsaq (Munaıdy tereń óńdeý kesheni — MTО́K), Energetıka mınıstrliginiń málimetine sáıkes, qazirgi tańda mehanıkalyq jumystar aıaqtalǵan, iske qosý–retteý jumystary júrgizilip jatyr. MTО́K jobasy boıynsha iske qosý operasııalaryn júrgizý aıasynda maqsatty ónimderdi shyǵarýmen 12 tehnologııalyq qurylǵynyń 10-y iske qosyldy. Qalǵan eki «TAME» jáne «Benfree» qondyrǵylary boıynsha iske qosý operasııalary jalǵasýda, jobany osy jyldyń tamyz aıynda aıaqtaý kózdelgen.
Zaýyt K4 jáne K5 sanattarynyń motorlyq otynyn óndirýge kóshti.Zaýytty jańǵyrtqannan keıin joǵary oktandy avtobenzın óndirisiniń kólemi táýligine 4,4 myń t deıin quraıdy, dızel otynynyń kólemi — táýligine 5,2 myń t deıin.
2017 jyldyń maýsym aıynda Shymkent munaı óńdeý zaýyty jobasynyń birinshi kezeńi aıaqtaldy. Atap aıtqanda, ızomerızasııalaý, nafta splıter qondyrǵylary jáne sýtek tazartý blogy iske qosyldy. K4 pen K5 ekologııalyq sanatty avtokólik otyny óndirisi jolǵa koıylyp, joǵary oktandy benzınderdiń úlesi 100% jetkizildi. Ekinshi kezeń boıynsha qurylys jumystary aıaqtaldy.
Integrasııalanǵan gaz-hımııa keshenin salýdyń birinshi fazasy aıasynda osy jyldyń maýsym aıynda polıpropılen óndirý zaýytynyń qurylysy bastaldy. Polıetılen óndirý jobasy boıynsha «Birikken hımııa kompanııasy» JShS men Borealis avstrııalyq kompanııasy («Sileno» JShS) arasynda birlesken jobalyq kompanııa quryldy. Jobanyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesin ázirleý jumystaryn bıyl qyrkúıek aıynda bastaý kózdelgen.
Indýstrıaldy-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasyn osy jyldyń I jarty jyldyǵynda iske asyrý qorytyndylary osyndaı. Degenmen, alda kóptegen jumystardy atqarý qajet. Osy jyldyń II jarty jyldyǵynda tıisti mınıstrlikterdiń jumystary josparlanǵan kórsetkishterge qol jetkizýge
