Densaýlyq saqtaý salasy – aýqymy óte keń ári áleýmetpen tikeleı jumys isteıtin birden-bir iri sala. Ondaǵy túrli reformalar, qolǵa alynǵan bastamalar halyqtyń turmys-tirshiligine tikeleı áser etedi. Endeshe qazirgi tańda ázirlenip jatqan «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» jańa Kodekstiń jobasy da pasıentterdiń qajettiligine baǵyttalǵany quba-qup.
Prezıdenttiń bıylǵy Joldaýyn iske asyrý sheńberinde Densaýlyq saqtaý mınıstrligi jyldyń basynan beri atalǵan Kodeks jobasynyń jańa redaksııasyn ázirleýdi bastaǵan bolatyn. Zań jobasyn qabyldaý menshikti jáne halyqaralyq tájirıbeniń úzdik úlgilerine negizdelgen densaýlyq saqtaýdyń uzaq merzimdi, tıimdi jáne turaqty modelin ázirleýmen engizýge baǵyttalǵan. Bul medısınalyq qyzmetterdiń qoljetimdiligi men sapasyn qamtamasyz etpek.
Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Alekseı Soıdyń aıtýynsha, zań jobasynyń maqsaty – densaýlyq saqtaý júıesindegi qoldanystaǵy zańnamany jetildirý jáne damytý, qoǵamdyq densaýlyq saqtaý júıesin damytý, elimizdegi medısınalyq bilim berý men ǵylymdy, elektrondy densaýlyq saqtaýdy jetildirý, medısınalyq kómek kórsetýdiń sapasy men tıimdiligin qamtamasyz etý, sondaı-aq densaýlyq saqtaý júıesindegi qoldanystaǵy zańnamany jetildirý.
Jańa kodeksti əzirleý barysynda basty baǵyttar retinde Qazaqstannyń 2025 jylǵa deıingi Strategııalyq jospary, Qazaqstannyń əlemniń 30 damyǵan eliniń qataryna qosylý jəne «Qazaqstan-2050» Strategııalyq damý jospary basshylyqqa alynǵan.
«Zań jobasyn densaýlyq saqtaý júıesiniń strategııalyq baǵyttaryn jetildirý men damytýǵa baǵyttalǵan birneshe negizgi bloktarǵa shartty túrde bólýge bolady. Birinshisi – qoǵamdyq densaýlyq saqtaýdy damytý, ekinshisi – medısınalyq kómek kórsetý júıesin jetildirý, úshinshisi – densaýlyq saqtaý salasyndaǵy bilim berý men ǵylym qyzmetin jetildirý, tórtinshisi – farmasevtıkalyq qyzmet jáne dári-dármek aınalymy salasynda jasýshalyq bıotehnologııalar salasyndaǵy qyzmettiń quqyqtyq negizdemeleri beriletin bolady. Besinshiden, aǵymdaǵy jyly ınteroperabıldilik platformasyn iske qosý josparlanyp otyr, bul barlyq medısınalyq aqparattyq júıeni kezeń-kezeńimen ıntegrasııalaýǵa jáne halyqtyń elektrondy densaýlyq saqtaý pasporttarynyń biryńǵaı bankisin iske qosýǵa múmkindik beredi. Altynshy – jergilikti atqarýshy organdardyń birinshi kezekte halyqqa ambýlatorlyq-emhanalyq kómek kórsetýdiń tıimdi uıymdastyrylýyn qamtamasyz etý úshin jaýapkershiligin kúsheıtý josparlanýda. Jetinshisi – medısınalyq kadrlardyń tapshylyǵyn tómendetý maqsatynda jergilikti jerlerde 2019 jyldan bastap memlekettik grant boıynsha oqyǵan bitirýshilerdiń óńirlerdegi mindetti úsh jyldyq jumyspen óteýi engiziledi. Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy adamı resýrstardy basqarýdyń osy jáne basqa da máseleleri Kodekstiń jobasynda eskeriletin bolady», deıdi vıse-mınıstr A.Soı.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimetinshe, adam densaýlyǵynyń bar bolǵany 10 prosenti ǵana densaýlyq saqtaý júıesimen baılanysty, al odan basqa bóligi adamnyń óz jeke basynyń jaǵdaıyna qatysty eken. Iаǵnı densaýlyq jaǵdaıy adamnyń ómir salty, onyń ishinde aqparattyq ortasy, tańdaý quqyǵy, áleýmettik mártebesi jáne qoljetimdilik múmkindikteri, taǵy basqa da adamnyń ómir súrý ortasymen, bolmysymen qalyptasady. Demek qoǵamdyq densaýlyq saqtaý salamatty ómir saltyn, durys tamaqtanýdy, sozylmaly ınfeksııalyq emes aýrýlardyń aldyn alý sharalaryn nasıhattaýǵa baǵyttalady.
Qazirdiń ózinde el Úkimeti qoǵamdyq densaýlyq saqtaý qyzmetiniń úlgisin maquldady, bul onyń ınstıtýsıonaldyq damýyna jáne medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómekpen birigýine múmkindik beredi. Qabyldanǵan úlgi sheńberinde memleket DDSU belgilegen barlyq on negizgi operatıvtik fýnksııalardy júzege asyrýǵa mindetteledi. Qoǵamdyq densaýlyq saqtaýdyń negizgi fýnksııalarynyń biri – adamdardyń densaýlyǵyna jaýapkershiligin arttyrýǵa jáne adamdarǵa saý bolýyna kómektesýge baǵyttalǵan aqparattandyrý jumystary.
Búgingi tańda adamdar ınternettiń arqasynda óz densaýlyǵy týraly habardar bola alady. Adamdardyń densaýlyǵy myqty bolýy úshin barlyq zamanaýı jáne ınnovasııalyq aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalardy paıdalanýǵa barynsha áreket jasalýda. Qazaqstanda sondaı-aq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý aıasynda jańa naryqtardy qalyptastyrý maqsatynda memlekettik jáne jeke sektor arasyndaǵy seriktestik damýda. Elimizde iske asyrylyp jatqan densaýlyq saqtaýdy damytý baǵdarlamalary aýrýlardy emdeý jáne aldyn alýda keshendi tásildi qamtamasyz etedi jáne densaýlyq saqtaý júıesiniń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Osyǵan oraı halyq densaýlyǵynyń, mysaly, ana, náreste, balanyń ómir súrý uzaqtyǵy jáne jalpy ólim-jitimniń statıstıkalyq kórsetkishteriniń dáıekti jaqsarýy baıqalady.
Málimetke súıensek, búginde qazaqstandyqtardyń jalpy ómir súrý uzaqtyǵy 1,85%-ke (1,3 jyl) artyp, 72,95 jasqa jetti. Al ótken jyly alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek nysandarynyń sany 6%-ke artqan. Medısınalyq uıymdardyń 96%-ne medısınalyq aqparattyq júıeler engizilgen. Sondaı-aq halyqtyń qalyptasqan elektrondy pasporttarynyń sany 11 mıllıonnan astam birlikti qurady. Al 2020 jyly halyq 100 prosent elektrondy densaýlyq pasportymen qamtamasyz etiledi dep josparlanǵan. Sonymen qatar bıyl 3,5 mln adam tegin dári-dármekpen qamtamasyz etildi.
«Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» zań jobasy osy qol jetkizilgen jetistikterdi saqtaýǵa jáne damytýǵa, densaýlyqty saqtaý máselelerin sheshýge baǵyttalady, sondaı-aq salanyń josparly jáne pármendi damýynyń negizi bolady dep kútiledi. Taǵy bir aıta keterligi, qazirdiń ózinde mınıstrlik Kodekstiń jobasyn barlyq alańda múddeli taraptarmen talqylaýǵa daıyn. Kodeks jobasymen Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń mz.gov.kz saıtynda tanysýǵa jáne usynystardy keri baılanysta bolý úshin Kodeks_zdorovya_RK@mail.kz elektrondyq mekenjaıyna jiberýge bolady eken. Sondaı-aq qazirgi kezde Kodeks tujyrymdamasynyń jobasy táýelsiz sarapshylardy, ÚEU men BAQ-ty tarta otyryp, jumys toptarynda qaralýda.
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»
