BASTAÝLAR BAǴDARY

Memleket basshysy N.Nazar­baev­­tyń halyqqa Joldaýy aldaǵy onjyldyq merzimge baǵyttalǵan­dy­ǵymen mańyzdy. Bárinen buryn Elbasy ınnovasııalyq tehnologııa­lar máselesin alǵa qoıyp otyr. Bul jóninde Úkimettiń arnaıy baǵ­darlamasy da bekitilgen. Sońǵy jyldary ónerkásip ónim­deri tikeleı shıkizat salasy­men baılanysty artqanyn kóremiz. Shıkizat eksporty ekonomıkamyz­dyń 70-80 paıyzyn quraıtyndyǵy da jasyryn emes. Ásirese, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýge arnalǵan tehnologııalar qoldanys­qa eńbegendikten, bul salada ke­sheýil­dep qalýdyń bar ekendigin ýaqyttyń ózi kórsetip otyr. Endi qalyptasqan jaǵdaıdy túbirimen ózgertetin ýaqyttyń kelgendigin Joldaý aıqyndap berdi. Memleket basshysy N.Á.Na­zarbaev “Nur Otan” HDP Saıası bıýrosy otyrysynda bizge eski qural-jabdyqtardyń qajeti joq, tek zamanaýı ozyq tehnologııalar kerek degendi aıtty. Budan shyǵa­tyn qorytyndy – ındýstrııalyq baǵdarlamany tek jańa tehnolo­gııa­lar negizinde ǵana júzege asyrý­ǵa bolady. Aldaǵy onjyldyqta ındýstrııalandyrýdyń arqasynda elimizdiń ishki jalpy ónimi birneshe ese ósýi tıis. Elbasy, sondaı-aq óńirlerge basymdyq berý qajettigine nazar aýdartty. Máselen, ár oblystyń damý deńgeıi árqıly. Batys Qazaq­stan oblysyndaǵy damý munaıdyń arqasynda bolsa, munaıy joq, ózge óndiristeri de mardymsyz Ońtústik Qazaqstan men Jambyl oblysta­rynyń ekonomıkasy tómendeý. Pavlodar, Qaraǵandy jáne Shyǵys Qazaqstan oblystary ken óndirý­diń arqasynda jaǵdaılaryn túzeı alyp otyr. Ýaqytynda Elbasy  atap kórsetkenindeı, biz osy óńirlerdiń deń­geıin kóteretindeı jumystar at­qarýymyz kerek. Ońtústik Qazaq­stan oblysyn alsaq, qazir onda 3 mıllıonǵa jýyq halyq turady. Solardyń máselesin sheshý úshin munda kóptegen jobalardy júzege asyrý qajet. О́kinishke qaraı, biz kóptegen jemis-jıdekterdi kórshi­les О́zbekstannan ákelemiz. Bul ónimderdi ózimizde de óndire alar edik. Sýdyń tapshylyǵyna baıla­nysty óńirde tamshylatyp sýarý ádisin barynsha keńeıtý qajet. Odan keıin alynǵan ónimdi tereńi­rek óńdep, ony konservileýdi to­lyq júzege asyra almaýdamyz. Qa­zir saýda oryndaryndaǵy óńdelgen kókónisterdiń kópshiligi shetelden ákelingender. Jylyjaı­lar ázirge tym az, sondyqtan aldaǵy jylda­ry onyń sanyn arttyrý máselesine de den qoıý oryndy bolmaq. Osy rette taǵy bir aıta ketetin másele, elimizdegi birqatar oblys­tar dotasııaly sanalady. Bul, árıne, sol oblystar toqyrap qal­ǵan degendi bildirmeıdi. Degenmen, qosymsha qun salyǵy men korpora­tıvti kiris salyqtarynyń barlyǵy derlik respýblıkalyq bıýdjetke túsedi. Meniń qosymsha qun salyǵyna eshqandaı talasym joq, áıtse de korporatıvti salyqtyń bir bóligin sol óńirlerde qaldyrý arqyly oblys basshylaryn ynta­landyrýǵa bolar edi dep oılaımyn. Meniń paıymymsha, ár oblystyń jaǵdaıyna qarap, korporatıvti salyqtyń 25-50 paıyzdaıyn jergilikti jerlerdiń bıýdjetinde qaldyrsaq, kóp nárseden utylma­sy­myz anyq. Qarjynyń belgili bir bóligi óz óńirlerinde qalatyn­dy­ǵyna kóz jetkizgen soń, jergilikti basshylardyń jańa kásip­oryndar ashýǵa jáne ınves­tısııalar tartýǵa múddeli bolary aıtpasa da túsinikti. Sony­men birge, jergilikti jerlerdegi kóp­tegen áleýmettik máseleler ózdi-ózinen sheshile bastar edi. Bul másele únemi Úkimet aldyna kólde­neń tartylǵanymen, ázirge ol sheshimin taba qoıǵan joq. Eger sol korporatıvti salyqtyń  belgili bir bóligin jergilikti jerdiń ıeligine qaldyrsaq, ındýstrııalyq damý da kúsheıe túser edi. Barlyq oblys basshylarynyń birinshi kezektegi oıy – qalaıda oblystyq bıýd­jetke túsetin salyq kólemin kó­beıtý. Shet elderden aqshaly azamattar men ózimizdiń qaltalylar kóptegen usynystarymen oblys basshylaryna kelip jatady. Endi jańa kásiporyndar ashamyn degenderge keıbir jeńildikter berý qajet. Meıli, olardy birneshe jylǵa korporatıvti nemese qo­symsha qun salyǵynan bosatý, son­daı-aq shet elderden alyp keletin qural-jabdyqtaryn kedendik tólemderden bosatý sııaqty jeńil­dik­ter qarastyrylǵany jón. Árı­ne, munyń barlyǵy tıisti zańna­malarǵa belgili bir ózgeristerdi kózdeıdi. Elimiz egemendigin alǵannan keıin ýrbanızasııa úderisi beleń ala bastady. Jalpy, respýblıka boıynsha halyqtyń 42 paıyzy aýyldyq jerlerde qonystanǵan bolsa, ońtústik oblystarda ol tipti 50 paıyzdan asady. Aýyl turǵyn­da­ry bárin tastap, qalaǵa bosqa kele salmaıdy, ondaǵy bar maq­saty – nápaqa tabý. Bazar aınala­syndaǵylar kúndelikti tamaǵyna qajettisin ǵana taýyp júr. Astana­da qyzmet kórsetý salasynda isteıtinderdiń kóbi sol ońtústik jaqtan kelgen azamattar. Árıne, olardyń basym bóligi jaǵdaılary jaqsy bolǵandyqtan kelip jatqan joq. Sondyqtan qalalarda kópte­gen kásiporyndar ashyp, solarǵa aýyldyq jerlerden jumysshy­lardy tartýymyz qajet. Olardy áýeli kásibı-tehnıkalyq oqý oryndarynda oqytyp alǵanymyz jón. Ýrbanızasııa josparly túrde uıymdastyrylǵany oryndy. Kóptegen irgeli elderde, ásirese, Eýropada qala halqyn asyraıtyn aýyldyqtar sany jalpy halyq sanynyń 10-15 paıyzynan aspaı­dy. Mysaly, AQSh-ta ol 5 paıyz ǵana quraıdy. Biz aýyl sharýa­shylyǵyn neǵurlym damytatyn bolsaq, aýyl sharýashylyǵynda isteıtin azamattardyń sany soǵur­lym azaıady. Elbasy óziniń Jol­daýynda da agroónerkásip keshenin damytý máselesine nazar aýdartty. Damyǵan elderde aýyl sharýashy­lyǵyndaǵy eńbek ónimdiligi 50-70 myń dollar bolsa, bizde 3 myń dol­larǵa jeter-jetpesteı eken. Aýyl sharýashylyǵynda óńdeletin ónimderdiń sanyn kóbeıtýimiz arqyly biz bul saladaǵy kemshilik­terdi joıa alamyz. О́kinishke qaraı, bizdiń bıdaı, maqta sııaqty aýyl sharýashylyǵy daqyldarymyz shetelderge óńdelmeı jóneltiledi. Eger solardy tereń óńdep satsaq, onyń quny da artyp, odan túsetin paıda da qomaqty bolar edi. Mysaly, maqtanyń 10 paıyzy ǵana óńdelip, qalǵany shetelderge ketip jatyr. Maqta klasteri boıynsha Shymkentte 3 fabrıka ash­ylyp, maqtany óńdeý 17 paıyz­ǵa deıin ósti. Eger sol maqtany tereń óńdep, odan kıim tigýdi tolyq júzege asyrsaq, onda maqsatymyz­dyń oryndalǵany. Kóptegen tigin fabrıkalarymyz básekege túse almaı, toqtap qalǵan jaıy bar. Kedendik odaqtyń qurylýymen 170 mıllıon halqy bar eýrazııalyq keńistikte ózimizdiń ónimimizdi satýǵa múmkindik alamyz. Árıne, ol úshin biz básekelestikke beıim bolǵanymyz jón. Bizder úshin 600 mıllıon halyq meken etetin Eýro­palyq Odaq úlgi bolýy tıis. Má­selen, men oblys basshysy bolyp turǵan kezimde Belorýssııanyń Mo­­gılev oblysymen qarym-qatynasta boldyq. Sol oblystaǵy toqyma fabrıkalary tolyqtaı jumys istep, belorýssııalyqtardy jumys­pen qamtyp otyr. Bizge de nege solaı jasamasqa. Solarmen báseke­­lestik­te bolsaq, sonyń ózi bizdiń kásip­oryndarǵa aıtarlyqtaı serpin bererine men kámil senim­dimin. Bul jerde múmkinshilik kóp, sondyqtan Elbasynyń bastama­laryna qoldaý bildirilýi shart. Qoryta aıtqanda, Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń bıylǵy “Jańa onjyldyq – jańa ekono­mı­­kalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty halyqqa Joldaýynda kóterilgen másele­lerdiń barlyǵyn jan-jaqty pysyqtap, onyń oryndalýyn zańnamalyq qamtamasyz etý basty mindetimiz dep sanaımyn. Bolat JYLQYShIEV, Senat depýtaty. ELDI ZAMAN AǴYMYNAN QALMAITYN MAMANDAR ALǴA BASTAIDY Jeksenbaı DÚISEBAEV, Májilis depýtaty. Parlament depýtattary úsh aı saıyn óńirlerge shyǵyp turady. Ár­bir sapardyń óz maqsaty bolady. Bul jolǵy mindet – Elbasy Jol­daýynyń maqsatyn túsindirý, onda kóterilgen máseleler boıynsha el-jurtpen pikir almasý jáne halyq­tyń kóńil-kúıin, hal-ahýalyn bilip qaıtý. Osy oraıda Aqmola oblysy­nyń Aqkól, Bulandy, Býrabaı aý­dan­darynda jáne oblys ortalyǵy – Kókshetaý qalasynda bolyp, bir­neshe kezdesýler ótkizdik. Onyń ishin­de aýyl sharýashylyǵy, medısı­na jáne bilim berý salalary boıyn­sha jeke júzdesýler ótti. Joǵary oqý oryndarynyń, kolledjderdiń jaǵdaıymen tanysyp, oqytýshy­lar­men jáne stýdenttermen kezdestik. Kezdesýdiń barlyǵy Joldaýdan týyndaǵan máseleler tóńireginde órbidi. Bul Joldaý halyqtyń kóńili­nen shyǵyp otyr. Joldaýda, eń bas­ty­sy, qol jetkizgen eldiń tabystary saralandy, álemdik qarjy daǵdary­synan qalaı shyǵyp kele jatqany­myz­ǵa naqty baǵa berildi. Aldaǵy on jyldyqta atqaratyn mindetter jeke-jeke kezeń-kezeńimen kórsetip berildi. Ony oryndaýdyń joldary, is-sharalardy júzege asyrý jospary jáne onyń bazasy qalaı bolýy kerektigi ashyp aıtyldy. Osynyń bárin saralaı kelip, saılaýshylarǵa óz pikir­lerimizdi jetkizip: “Qudaıǵa shúkir, qazir ekonomıkamyz turaqty damý jolyna túsip keledi. Elimizde qarjy bar. Daǵdarystan súrinbeı óttik deýge bolady. Kelesi beles ót­ken on jyldyq kezeńnen áldeqaıda bıik mejelerge qol jetkizýdi talap etip otyr. Sondyqtan barlyq azamattardan eldiń yntymaǵy men birligin saqtap, aýqymdy ister atqarý talap etiledi”, – dedik. Joldaýǵa sáıkes elimizdegi mańyzdy mindetterdi iske asyrýda, halyqtyń jaǵdaıyn jaqsartýda árbir salany damytýdyń joldary qarastyrylyp otyr. Sonyń ishinde aýyl sharýashylyǵyna toqtalar bolsaq, eń basty mindet – aýyl sha­rýa­shylyǵy ónimderin óńdeý, báse­kege qabiletti etý jáne ishki sura­nys­tyń 80 paıyzyn ózimizdiń aýyl sharýashylyǵynyń ónimderimen qamtamasyz etý arqyly eksportqa shyǵarý. Ol úshin Úkimette qarjy máseleleri qarastyrylǵan, degen­men,  nesıe berý júıesin ońtaıly damytýymyz kerek. Bul – ózekti máselelerdiń biri. Mysaly, ekinshi deńgeıli bankter byltyr aýyl sharýashylyǵyna 3,5,-4 paıyz ǵana nesıe bergen. Sondyqtan, búgin­gi tańda aýyl turǵyndaryn nesıe bólý máselesi qatty tolǵandyryp otyr. Aýyldyń nesıe alýǵa qolyn jetkizý qajet. Aıtalyq, shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasyn memlekettik qoldaý úshin aldaǵy bes jyldyqta arnaıy qarjy qarastyrylǵan. Onyń ishinde 8 mlrd. AQSh dollary kólemindegi qarjyny el bıýdjetinen bólý kózdelgen. Iаǵnı, bul – shaǵyn jáne orta kásipkerlik alǵan nesıe­niń paıyzdyq ústemesin tómendetý maqsatynda qarastyrylǵan qarajat. Elimizde qazirgi ýaqytta sarap­shy­lardyń boljamy boıynsha, sha­ǵyn nesıege 180 mln. AQSh dollary kerek eken. Bul – búgingi tańdaǵy suranysty qamtýǵa qajetti qarjy kólemi. Al biz onyń jartysyn da bere almaımyz. Jáne nesıeniń paıyz­dyq ústemesi óte joǵary bo­lyp otyr. Sol sebepti Joldaýdaǵy kórsetilgen mejeler bolashaqta orta jáne shaǵyn kásipkerlikti damytýǵa óziniń úlesin qosatyndyǵy sózsiz. Al aýyl sharýashylyǵyndaǵy mal bordaqylaý, sút ónimin shyǵa­ratyn keshender, qus fabrıkalary, egin sharýashylyǵy, kókónis óndire­tin jylyjaılar, qaıta óńdeý ká­siporyndary jáne basqa osyndaı úlken birlestikterge de qajetti nesıe­ni bólýdiń joldaryn Úkimet qarastyrýy qajet. Ony da jolǵa qoıatyn durys júıe kerek. Jýyrda Aqmola oblysyn aralap kelgen bir top parlamentshilerge depýtattyq saýal joldadyq. Biz onda Kredıttik korporasııanyń bazasynda aýyldyq bankti ashý máselesin alǵa qoıyp otyrmyz. Kredıttik korporasııa óz talaptarynan shyǵa bilgen sanaýly sharýashylyqtarǵa ǵana nesıe berip otyr. Bárin qamtı almaıdy. Al aýyl­dyq bank qurylsa, aýyl sharýa­shylyǵynyń barlyq salasyn qam­tyr edi. Iаǵnı, úlken de, shaǵyn da sharýashylyqtar nesıege qol jetki­zer edi. Sol kezde kishigirim sharýa­shylyqtar da nesıe alý úshin bir-birimen birigip, úlken óndiris keshe­nine aınalar edi. О́z kezeginde úlken sharýashylyqtar da odan ári damı tústetini sózsiz. Osy usynysta­ry­myzdy naqty mysaldarmen keltire otyryp, Úkimet basshysyna depýtat­tyq saýal joldadyq. Endi jaýabyn kútemiz. Men bul jerde aýyl sharýa­shylyǵynyń bir-aq máselesin aıtyp otyrmyn, ol – nesıege qol jetkizý. Elbasy óz Joldaýynda halyq­tyń densaýlyǵyn arttyrý, qazaq­stan­dyqtardyń ómir súrý kórset­kishin ulǵaıtý jóninde aıtyp ótkeni belgili. Kezdesýlerde densaýlyqqa qatysty másele de az qozǵalǵan joq. 2010 jyldyń 1 qańtarynan bastap medısına salasy jańa zańmen jumys istep jatyr. Aıtalyq, em­delgisi kelgen adam óziniń dárigerin tańdaýyna, qalaǵan emhanasyna barýyna múmkindik jasalýda. Sol arqyly qyzmet kórsetý sapasy artyp, balamaly medısınaǵa jol ashylady dep kútilýde. Dárigerler men aýrýhanalar arasynda báseke­les­tik týady. Sapaly qyzmettiń ná­tıjesinde qarjy da tıimdi ornyna jetedi degen toqtam jasalyp otyr. Bir sózben aıtqanda, densaýlyq saqtaý salasynda jumys jaqsarýy tıis. Qazir osy maqsatta jumystar júrgizilýde. Jańa bastamalardy medısına salasynyń mamandary da qoldap otyr. Degenmen, aýyldyq jerde kez­des­kenimizde turǵyndar bir qolaısyz jáıt týraly aıtty. Eger aýyldyq okrýgte turǵyndar sany eki myńǵa jetpeıtin bolsa, dárigerlik-ambýla­torııalyq ýchaskeler jabylyp jat­qan oqıǵalar bar eken. Al eki myń­­nan assa, ondaı qaýip joq. My­sa­ly, bir aýdannyń eldi meken­de­rinde 11-12 dárigerlik-ambýla­to­rııalyq emhana bolsa, sonyń jarty­sy qalyp jatqan kórinedi. Bizdiń oıymyz – qazirgi ýaqytta bardy joǵaltpaı, joqty taba biletin kez! Sondyqtan birneshe depýtat bolyp, osy máseleniń sheshilý joldaryn qaras­ty­ryp, Úkimetke, Densaýlyq saqtaý mınıstrligine usynys­ta­ry­myzben shyqqaly otyrmyz. Basty maqsat – halyq­tyń densaýlyǵyn saqtap, odan ári jaqsartyp, aza­matta­rymyzdyń hal-ahýalyn báseke­lestik qabiletine jetkizý. Bul jáıtter Elbasynyń Joldaýynda da atap kórsetilgen. Densaýlyq tek emhanalarda qa­ralyp, aýrýhanalarda emdelý arqy­ly emes, sportpen shuǵyldaný, sala­matty ómir saltyn ustaný nátıjesinde keletini anyq. Biz kez­de­sýler barysynda osy jaǵyna da mán berdik. Mektepterge barǵany­myzda dene shynyqtyrý páni qalaı júrgiziletinin suradyq. Bizder oqy­ǵan kezdegideı emes, qazir dene tár­bıesi páni aptasyna úsh ret turaqty ótkiziledi eken. Onyń syrtynda salamattylyqqa, izgilikke baptaıtyn sabaqtar da ótkiziletinin estidik. Jalpy, balanyń denesi qımyldaý­men, oı-órisi jaqsylyqqa talpyný­men ósedi! Nege deseńiz, qazir ás­kerge shaqyrylǵandardyń arasynda áljýaz balalar óte kóp. Olardyń 50 paıyzdan astamy tekserý komıssııa­­synan óte almaı jatady. Densaý­lyǵy da, bilimi de joq jastarymyz erteń elimizge ne beredi? Árbir adamnyń synǵa túsken shaǵynda olar qalaı básekelestikke tótep bere alady?! Qalaı áljýaz urpaqpen adam kapıtalyn ósire alamyz? Bul – oılanarlyq jáıt. Joǵary oqý oryndary men kolledjderge baryp ótkizgen kez­desýlerimizde keleshek mamandardyń sapasy týraly oı qozǵadyq. О́ıtkeni, qazir bilim alyp jatqan jastarymyz erteń-aq bitirip shyǵyp, ekinshi on jyldyqty, ıaǵnı Elbasy atap kór­set­ken 2020 strategııalyq baǵdarla­masyn júzege asyratyndar. Son­dyq­tan, olar qalaı bilim alýda, óz deńgeıinde mamandyq alyp shyǵýy úshin ne jetispeıdi, oqý oryndaryn qalaı jetildirý kerek? Osy suraqtar tóńireginde oı bólistik. Qazir arnaýly orta bilimdi mamandar jetispeıdi. Mysaly, kóp jerde elektrmen dánekerleýshi, santehnıkter men elektrmonterler jetispeıdi. Ol kez kelgen adamnyń atqara beretin jumysy emes. Son­dyq­tan bizge kásiptik-tehnıkalyq bilim berý oryndaryn damytý kerek. Ol úshin elge qandaı mamandyqtar kerektigi jóninde saraptama jasa­lyp, naryq zamanynda básekege túse alatyn, naqty kerek mamandar tárbıeleıtin jańa deńgeıdegi orta kásiptik oqý orny bolǵany jón. Son­daı oqý ornyn ashý jobasy Aqmola oblysyndaǵy, Selınograd aýdanynyń ortalyǵy – Aqmol kentinde belgilengen. Jáne basqa óńirlerde de ashý kózdelgen. Qazirgi bilim berip jatqan kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshelerdiń deńgeıi tómen. Olardyń shyǵaryp jatqan mamandaryna suranys ta kóp emes. О́nimderdi qaıta óńdeý, sondaı-aq mehanıka salasyn­daǵy mamandar tapshy. Elimizge shetelden kóptegen jańa zamannyń ozyq úlgidegi tehnı­kasy men qural-jabdyqtary kelip jatyr. Sonyń tilin bilý úshin bilikti mamandar kerek. Buryn shetelge bir-eki aıǵa jiberip oqytyp alatyn bolsaq, endigi jerde ondaı maman­dardy ózimizde tárbıelep shyǵarýǵa múmkindigimiz bar. Ekonomıka ózger­gen saıyn tehnıka da ózgeredi. Soǵan sáıkes mamandar da ózgerip otyrady. Osy damý joly úzilmeýi kerek. Zaman aǵymynan qalmaıtyn mamandar eldi alǵa bastaıdy. Eli­miz­diń ındýstrııalyq-ınnova­sııalyq baǵdarlamalaryn tikeleı júzege asy­ratyndar da – bizdiń bilikti maman­darymyz. Sapaly mamandar bol­ǵan jerde jumyssyzdyq ta azaıa­dy. Sol arqyly ekonomıkamyz da­myp, qoǵamymyzdyń irgesi bekı túsedi. MAQSAT —STRATEGIIаLYQ ÁRIPTESTIKTI DAMYTÝ Májilistiń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń kezekti otyrysy ótti, dep habarlady osy palata­nyń baspasóz qyzmeti. Komıtet músheleri eń aldymen áriptesteri, Májilis depýtaty Valerıı Kotovıchtiń bastamasymen jasalǵan “Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine munaı jáne munaı ónimderiniń aına­lymy salasynda memlekettik baqylaýdy kúsheıtý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly” zań jobasy týraly bastamashynyń óz baıandaýymen qarastyryp, qoldaý bildirdi. Odan keıin Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Qaı­rat Omarov “Qazaqstan Respýb­lıkasy men Fransýz Respýblı­kasy arasyndaǵy strategııalyq áriptestik týraly shartty ratı­fıkasııalaý týraly” zań joba­symen tanystyrdy. Atalǵan qujatqa 2008 jylǵy maýsymda Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń Fransııaǵa resmı sapary barysynda qol qoıylǵan. Ol Qazaqstan jaǵynyń bastama­symen “Eýropaǵa jol” memle­kettik baǵdarlamasyn iske asyrý sheńberinde elimizdiń jetekshi eýropalyq eldermen strate­gııalyq áriptestik deńgeıine shyǵý maqsatynda ázirlengen. Zań jobasyna qatysty Syrt­qy ister mınıstriniń orynbasaryna depýtattar Sát Toqpaqbaev, Ýálıhan Qońyr­baev, Sáýirbaı Esjanov suraq­tar qoıdy. Zań jobasy boıyn­sha jumys tobynyń jetekshisi Baǵıla Baımaǵanbetova elge kerek osy zań jobasy boıynsha qosymsha baıandap, áriptesterin qoldaýǵa shaqyrdy. Sondaı-aq, osy otyrysta komıtet músheleri “Keden odaǵynyń kedendik shekarasy arqyly ótkiziletin taýarlardyń kedendik qunyn deklarasııalaý tártibi týraly kelisimdi ratıfı­kasııalaý týraly”, “Keden odaǵynyń kedendik shekarasy arqyly ótkiziletin taýarlardyń kedendik qunyn aıqyndaýdyń durystyǵyn baqylaýdy júzege asyrý tártibi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly”, “Taýarlardyń damýshy jáne az damyǵan elderden shyǵaryl­ǵanyn aıqyndaý erejesi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týra­ly” zań jobalaryn talqylap, palatanyń jalpy otyrysyna jiberýge kelisti. SARAPTAÝ JÚRGIZILÝDE Densaýlyq saqtaý mınıstrliginen Parlament Májilisiniń depýtaty Vladımır Nehoroshevtiń aǵymdaǵy jyldyń 3 aqpanynda palatanyń plenarlyq otyrysynda joldaǵan saýalyna jaýap keldi. Saýalda energetıkalyq (alkogolsiz, az alko­goldi jáne alkogoldi) sýsyn­dar­dyń qaýipsizdigin anyqtaýǵa baıla­nysty másele kóterilgen bolatyn. Mınıstrliktiń jaýabynda bylaı delinedi: “Elimizdiń Bas memlekettik sanı­tar­lyq dárigeriniń 2007 jylǵy 30 naýryzdaǵy №12 qaýlysymen mek­tep­ke deıingi jáne jalpy bilim berý mekemelerinde energetıkalyq sý­syn­dardy satýǵa tyıym salyn­ǵan. Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2008 jylǵy 15 qańtardaǵy №7 buıry­ǵymen energetıkalyq sýsyn­darǵa tyıym salý jónindegi osy norma (38-tarmaqtyń 2-tarmaq­shasy) “Jal­py bilim berý jáne ınternat uıymdarynyń qurylym­daryna, kú­tip-ustaýyna jáne oqytý jaǵdaıyna qoıylatyn sanıtarlyq-epıdemıo­logııalyq talaptar” sanıtarlyq erejesi men norma­laryna engizilgen. Qazirgi kezde halyqaralyq táji­rı­beni zerdeleý maqsatynda energe­tıkalyq sýsyndardyń adam densaý­lyǵyna áseri týraly sońǵy ǵylymı zertteýlerdiń derekterin usyný jó­ninde Dúnıejúzilik densaýlyq saq­taý uıymynyń (Rım, Italııa) Alı­mentarıýs kodeksiniń komıs­sııasy hatshylyǵyna suraý joldandy. Densaýlyq saqtaý mınıs­trliginiń Memlekettik sanıtarlyq-epıdemıo­logııalyq qadaǵalaý komı­teti Qazaq taǵamtaný akade­mııasy­men jáne Res­pýblıkalyq sanıtar­lyq-epıdemıo­logııalyq stansamen birlesip, atal­ǵan sýsyndardyń quramyn zerde­leýdi bastady. Respýblıka aýmaǵynda ener­getı­kalyq sýsyndardy otandyq óndirý­shilerdiń jáne eksport­taýshylardyń tizimi, sondaı-aq bosatylatyn sý­syndardyń assortı­mentteri anyq­talýda. Energetıkalyq sýsyndardyń qaýipsizdik talaptaryna sáıkesti­ligine iriktep sanıtarlyq-epıde­mıologııalyq saraptaý júrgizilýde”. BALALAR SAÝLYǴY BASTY NAZARDA Parlament Májilisiniń Qar­jy jáne bıýdjet komıteti Qazaq­standaǵy IýNISEF О́kil­digi­men birlesip, “Qarjylyq jáne eko­no­mıkalyq daǵdarys­tyń Qazaq­standaǵy balalardyń saýlyǵyna tıgizetin áseri” atty taqyrypta dóńgelek ústel ótkiz­di. Komıtet tóraıymy Gúljan Qaraǵusova sharany alǵysózben bastap, Qazaqstandaǵy IýNISEF О́kili Hanaa Sınger hanym betashar sóz sóıledi. Odan keıin “QR Úkimeti men Ulttyq bank janyndaǵy ulttyq taldamalyq ortalyq” AQ-tyń basqarma bastyǵy Aıana Manaso­va 2009 jyldyń sońynda taldaý ortaly­ǵy, IýNISEF pen Halyqaralyq damý ınstıtýty júrgizgen zertteý nátıjesimen tanystyrdy. Zertteý “Qazaq­standaǵy áıelder men balalardyń ómirine ekonomıka­lyq daǵdarystyń, azyq-túlik pen otynǵa baǵa turaqsyzdyǵy­nyń áseri” dep atalǵan bolatyn. Atalǵan zertteý qorytyndy­syn jarııalaǵan A.Manasova bú­gingi tańda balalardyń jaǵdaıy kóńil alańdatarlyqtaı emes ekendigin málimdeı kele, de­genmen, osyndaı ekonomıka­lyq turaqsyz zamanda balalar­dyń quqyǵyn qorǵaý úshin pre­ven­tıvti sharalar týraly búgin­nen bastap oılaý qajettigin aıtty. Dóńgelek ústeldiń maqsaty – QR Úkimeti men Parlamentine Qazaqstandaǵy balalardyń saý­ly­ǵyna qarjy jáne ekono­mı­ka­lyq daǵdarys yqpaly sal­da­ry­nyń aldyn alý jónindegi shara­lardy ázirleýge qoldaý kórsetý. Sharaǵa qatysýshylar zert­teý­lerdiń qorytyndysymen tanys­qan­nan keıin daǵdarys jáne odan keıingi kezeńderde balalardyń saý­­ly­ǵyn jaqsartý jónindegi usy­nymdardy talqy­lap, usynys jasady. Onyń jumysyna Parlament depýtattary, halyqaralyq jáne ortalyq memlekettik uıymdar men úkimettik emes uıymdardyń ókilderi qatysty. Sáýle DOSJANOVA, jýrnalıst. RESPÝBLIKALYQ MÁRTEBE BERÝ ÁDILDIK BOLMAQ Aldan SMAIYL, Májilis depýtaty. Astana qalasy respýblıkanyń elorda­sy retinde barlyq jaǵynan damyp keledi. Búginde qalanyń arhıtektýralyq sáýletine mádenıeti saı dep anyq aıta alamyz. Shaharda astanalyqtardyń ǵana emes, res­pýb­lıkanyń kóz qýanyshy men maqtany­shyna aınalǵan óner ordalary az emes. Solardyń biri jáne biregeıi – Qalıbek Qýanyshbaev atyndaǵy qazaq drama teatry men Maksım Gorkıı atyndaǵy orys drama teatry. Atalǵan óner shańyraqtarynyń tarıhy qala men óńirdiń keshegi jáne búgingi shejiresimen astasyp jatyr. Orys drama teatrynyń qurylǵanyna 80 jyldan assa, qazaq drama teatrynyń alǵashqy qoıyly­my ótken ǵasyrdyń 30-shy jyldary sahna-ǵa shyǵarylǵan. Keńestik kezeńdegi ulttyq solaqaı kózqarastyń salqynymen jaby­lyp, keıin 90-shy jyldary kórermen­derimen qaıta qaýyshty. Eki teatr da uzaq ýaqyt qala men aımaqtyń rýhanı-estetıkalyq suranysyn qanaǵattandyrýmen birge, qazaq ónerin shetelderge tanytýǵa oıdaǵydaı qyzmet etti. Búginde astanalyq joǵary talǵamǵa saı sahnalyq sheberligimen jáne reper­týarlyq baı mazmunymen erekshelenýde. Álemdik dramatýrgııanyń ozyq úlgileri men qazaq dramasynyń klassıkalyq týyndy­laryn sahnalaýda aıtarlyqtaı jetistikke ıe. Olarda 4 halyq ártisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen 14 qaıratkeri, halyqaralyq jáne respýblıkalyq mártebeli syılyq­tardyń laýreattary qyzmet etedi. Teatrlar ujymdary astanalyq jáne respýblıkalyq joǵary deńgeıdegi barlyq sharalarǵa udaıy atsalysyp júr. Memle­kettik mańyzy bar festıvalder men qoıy­lymdardyń bári derlik sahna talaptarymen birge, ulttyq jáne klassıkalyq mýzyka óne­r­in erkin meńgergen osy eki teatr akter­leriniń qatysýymen ótip keledi. Astana elimizdiń mádenı-rýhanı orda­sy­na aınalyp, álemdik ónerge umtylǵan, ǵalamǵa tanylǵan shaqta atalǵan teatrlar­dyń qalalyq deńgeıde qalýy orynsyz dep oılaımyz. Olardyń dárejesi Astananyń bıik mártebesine saı bolýǵa tıis. Búginde osy óner ordalaryna respýblıkalyq statýs berý qaı jaǵynan alsaq ta ádildik bolyp tabylady. Bul teatrlardyń elge belgili óner sheberlerimen tolyǵýyna, áleýmettik, materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa yqpal etedi. Jáne de bul ústimizdegi jyly 13 jyldyǵyn atap ótkeli otyrǵan, el Prezıdentiniń tarıhı erligi bolyp tabylatyn Astanaǵa qurmettiń laıyqty kórinisine aınalar edi.