Qys qaharyna tótep bere alamyz ba?

Qys-kúz aılaryndaǵy asa mańyzdy áleýmettik máseleniń biri – áleýetti jylýmen qamtý jaıy. «Qystyń qamyn – jaz oılaıtyn» qazaq oǵan daıyndyqty qara kúzge qaldyrmaı bastaıtyn. Al qazir jylý berý maýsymyna daıyndyq jumystaryn kúsheıtip, atqarylǵan jumysty pysyqtaıtyn kezeń. Osyǵan oraı el Úkimeti tamyz aıynyń ba­synda-aq arnaıy jıyn ótki­zip, tıisti oryndarǵa naqty tapsyr­malar júktedi. Áleýmettik sala nysandary men turǵyn úı­lerdi jylýmen, energııamen ýaq­tyly jáne sapaly qamtama­syz etýge álbette ákimdikter jaýapty ekenin eske salyp, tuty­ný­shy­lardy, ásirese halyqty kómir­men qamtamasyz etýge erekshe nazar aýdarý qajettigin basa aıtqan edi Úkimet basshysy.

Halyqty sapaly kómirmen qajetti kólemde ýaqtyly qam­ta­masyz etý jáne onyń baǵasyn belgileýge óńirlerdiń ákimderi tikeleı jaýapty. Ishki naryqta ótken jylǵydaı jaǵdaıǵa jol bermeý úshin oblys ákimderi eki apta merzimde kómirdi daıar­laý jáne satý pýnktteriniń jaı-kúıine, kómirdi jetkizý keste­lerine, kómir baǵasynyń negiz­di­ligi men sapasyna tekserý júrgizýi kerek. Al jylý berý maýsymy taıap qaldy. Oǵan qanshalyqty daıynbyz? Qys qaharyna tótep bere alamyz ba?

Búginde jergilikti ákimdik­ter­den bastap, jaýapty mınıstr­likterge deıin osy máselelerge aıryqsha nazar aýdaryp, jumys qarqynyn kúsheıtýde.

Energetıka mınıstrliginiń málimetine súıensek, jalpy ener­gııa kásiporyndarynyń kúzgi-qysqy kezeńge daıyndyǵy kestege sáıkes ótýde. Máselen, 2018-2019 jyldardaǵy jylytý kezeńin turaqty ótkizý úshin Investısııalar jáne damý mı­nıstrligimen birlesken buıryq­pen jylý berý maýsymyna daıyn­dyq, elektr stansalary men kom­mýnaldyq-turmystyq sektor­lardy jáne halyqty kó­mirmen qamtamasyz etýge monı­to­rıng jasaý jónindegi shtab qu­ryldy. Shtab qura­myna mı­nıstr­likterdiń jáne ákimdikterdiń ja­ýapty qyzmetkerleri kirdi.

Tamyz aıynyń sońynda júrgizilgen esep boıynsha baıan­dasaq, 4 energobloktyń jóndeý jumystary aıaqtalǵan. Bul jyldyq kólemniń 50 prosentin quraıdy. Sonymen qatar 20 qa­zandyq jóndelgen, bul jyldyq kólemniń 36 prosentin quraıdy. Sondaı-aq 20 týrbına, ıaǵnı jyl­dyq kólemniń 44 prosenti qaı­ta jóndeýden ótken. Qazirgi tań­da ártúrli deńgeıde 4 energo­b­lokta, 31 qazandyqta jáne 25 týr­bınada jóndeý jumystary júr­gizilýde. 21 myń shaqyrym elektr jelileri jáne 497 qo­sal­­qy stansalar jóndeldi, bul jyl­dyq jospardyń 77 prosentin qu­raı­dy. Ortalyqtandyrylǵan jy­lý­men jabdyqtaý aıma­ǵyn­daǵy 568 qazandyqtyń 413-i jón­delgen. Sonymen qatar elektr stansalarynda 2,8 mln ton­na kómir, 81 myń tonna mazýt qory ázirlengen.

«Ortalyqtandyrylǵan jy­­­lý-
men qamtamasyz etý aı­maǵyndaǵy qazandyqtarda 979 myń tonna kómir jınaqtalǵan ne­mese jospardyń 66 prosenti já­ne 32 myń tonna mazýt jı­naq­talǵan, bul jospardyń 22 pro­sentin qu­raı­dy», deıdi Q.Bozymbaev. Ener­getıka mınıstri qys­qy eń kóp júkteme 14 800 MVt kó­le­minde bolady dep kú­ti­le­ti­nin aıtty. Bul ótken jylmen sa­lystyrǵanda 185 MVt-qa joǵary.

Al Investısııalar jáne damý mınıstrligi jarııalaǵan málimet osy jyldyń 7 aıynda 60 mln tonna kómir óndirilgenin, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 103,9 prosentin quraıtynyn, ıaǵnı 2,3 mln tonnaǵa artyq ekenin alǵa tartady. Mınıstrlik de­rek­teri boıynsha, qurylǵan shtab aıasynda kúndelikti kúzgi-qysqy kezeńniń daıyndyǵy men ótýine, elimizdiń elektr stan­salaryndaǵy normatıvtik otyn qoryn jınaýǵa monıtorıng júrgiziledi. 2018-2019 jyl­dar kezeńinde turǵyndarǵa, kom­mýnaldyq-turmystyq kásip­oryndarǵa jáne bıýdjettik uıymdarǵa respýblıka boıyn­sha kómir jetkizýdiń jalpy sura­nysy – 9,8 mln tonna, onyń 2,3 mln tonnasy kommýnaldyq-turmystyq kásiporyndar men bıýdjettik uıymdarǵa, al 7,5 mln tonnasy turǵyndardyń tuty­nýyna josparlanǵan. Bıyl jylý berý maýsymyna daıyn­dyq bastalǵaly (1 mamyrdan 16 tamyzǵa deıin) temir jol kóli­gimen 18 621,2 myń tonna kó­mir tasymaldanǵan. Bul 2017 jyl­dyń sáıkes kezeńimen salys­tyr­ǵanda 753,9 myń tonnaǵa artyq.

Budan ózge, turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýashylyq nysandaryn aldaǵy jylý berý maýsymyna daıyndaý aıasynda 2018-2019 jyldarǵa arnalǵan jumys jospary bekitilgen. Josparǵa sáıkes oblystardyń, Astana men Almaty qalalarynyń ákim­dikterine 15 qazanǵa deıin barlyq nysandardyń daıyndyǵyn aıaqtaý, onyń ishinde, avtonomdy qazandyq jáne ınjenerlik jeliler, sonymen qatar barlyq avtonomdyq jylytý kózderin otynnyń normatıvtik qorymen qamtamasyz etý qajet.

Jalpy, jylý berý maýsy­myna daıyndyq bekitilgen josparǵa sáıkes júrgizilýde jáne turaqty baqylaýǵa alyn­ǵan. Qys túskenshe barlyq tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyq jáne áleýmettik sala ny­sandarynyń daıyndyǵyn aıaqtaý kerek. Sonymen qatar avtonomdy qazandyqtardy qajetti otyn qorymen qamtamasyz ete otyryp, oblystardyń jáne Astana, Almaty qalalarynyń ákimdikterine jylý berý maýsymyna daıyndyq máselelerin turaqty baqylaýda ustaý qajet. Árıne arqany keńge salar ýaqyt emes, jumys áli jalǵasýda, sebebi qolǵa alar sharýa áli de az emes. Al atqarylǵan jumysqa aldaǵy «alty aı qys» synshy.

Dınara BITIK,

«Egemen Qazaqstan»