Sapaly zań shyǵarý mindetteldi
Jalpy otyrysty ashqan Májilis Tóraǵasy 1 qyrkúıekte Elbasynyń Parlament sessııasyn ashyp, elimizdiń damý josparyna sáıkes naqty tapsyrmalar bergenine toqtaldy.
– Bizdiń endi basty maqsatymyz – Prezıdentimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaev júktegen mindetterdi óz ýaqytynda, sapaly zańdarmen qamtamasyz etý. Sonyń ishinde, Elbasymyzdyń jańa tapsyrmalaryna sáıkes áleýmettik jaǵdaıdy odan ári kúsheıtýge, ekonomıkany damytýǵa jáne ulttyq-rýhanı baılyqty saqtaýǵa erekshe kóńil bóletin bolamyz, – dedi Májilis Tóraǵasy.
N.Nyǵmatýlın atap ótkendeı, qazirdiń ózinde Parlament qaraýynda 50-den astam zań jobasy bar. Olardyń qatarynda, «Memlekettik satyp alýlar jáne kvazımemlekettik sektordyń satyp alýlary máseleleri týraly», «Tabıǵı monopolııalar týraly» mańyzdy zań jobalarymen qatar, densaýlyq saqtaý, kólik, memlekettik satyp alýlar, agroóndiristik keshendi retteý, menshik quqyǵyn qorǵaýdy kúsheıtý týraly zańnamalyq túzetýler, arnaıy ekonomıkalyq jáne ındýstrıaldy aımaqtar, kınematografııaǵa qatysty qujattar qamtylǵan.
Otyrys barysynda osy jyldyń aqpan aıynda Májilis depýtaty bolyp tirkelgen Darhan Myńbaıdyń Ata Zańymyzdyń talaptaryna sáıkes Qazaqstan halqyna ant berý rásimi ótti. Májilis depýtattary, sondaı-aq Aqylbek Ihdanovty Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi qyzmetine taǵaıyndaýǵa kelisim berdi.
Sonymen Májilistiń alǵashqy jalpy otyrysynda depýtattar 17 zań jobasyn jumysqa aldy. Onyń ishinde elimizdiń bıýdjet jáne qarjy máselelerin retteıtin zań jobalary men birneshe halyqaralyq kelisimderdi ratıfıkasııalaıtyn qujattar bar.
Statıstıkadaǵy sáıkessizdik qaıdan týyndaıdy?
Depýtattar aldynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik statıstıka máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov salaǵa engiziletin tyń ózgeristerge toqtaldy. Onyń aıtýynsha, zań jobasy jınaqtalatyn derekterdiń sapasyn arttyrýǵa jáne statıstıkalyq aqparattyń sapasyn qamtamasyz etýge, respondenttermen jáne paıdalanýshylarmen keri baılanysty qamtamasyz etýge, qaıtalanatyn kórsetkishterdiń jınalýyn bolǵyzbaý arqyly respondentterge túsetin júktemeni azaıtýǵa baǵyttalǵan.
Osy oraıda, depýtattar zań jobasyna qatysty jáne 2019 jylǵa belgilengen Ulttyq halyq sanaǵyna daıarlyq, aýqymdy sharany qarjylandyrý men uıymdastyrý máselelerine baılanysty saýaldaryn berdi.
Al depýtat Irına Ýnjakova halyq arasynda resmı statıstıkalyq derekter men tutyný taýarlary men qyzmettiń is júzindegi baǵasyndaǵy alshaqtyqqa baılanysty túsinbestik baryn aıtty. Sondaı-aq memlekettik statıstıkaǵa senimdi qalyptastyrý týrasyndaǵy josparlanǵan is-sharalardyń atyn atap, túsin tústep kórsetýdi surady.
Bul máselege baılanysty Ulttyq ekonomıka mınıstri áleýmettik mańyzdy taýarlar baǵasy apta saıyn, salǵan taýarlardyń qunyna aı saıyn monıtorıng júrgiziletindigin aıtty. Statıstıka mamandary kún saıyn baǵalardy salystyrýǵa jumyldyrylýda.
– Baǵalardy baqylaý jumystaryn retteý normalaryn bir izge salý úshin negizgi sharttardy osy zań jobasyna engizdik. Al jalpylaı alsaq, monıtorıng úshin 10 myńdaı saýda nysany tańdap alyndy. Olardyń qataryna saýda ortalyqtaryn, turǵyn úılerdiń janyndaǵy shaǵyn dúkender men bazarlardaǵy saýda núktelerin de engizdik. Al baǵadaǵy alshaqtyqqa keler bolsaq, biz barlyǵyn salystyrmaly túrde qabyldap, orta baǵany belgileımiz. Sondyqtan statıstıka árkimge árqalaı kórinýi múmkin. Biraq bizdiń statıstıka naqty ádistemeler negizinde jasalǵan shynaıy derekterdi kórsetedi, – dedi T.Súleımenov.
Osy arada Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın statıstıkalyq derekterdiń negizsiz emestigine kelise otyryp, halyqtyń resmı derekterge senimin qalyptastyrýdy tapsyrdy.
– Qatardaǵy azamat, mysaly tutyný taýarlarynyń resmı statıstıkalyq málimetterin estıdi. Al dúkenge, dárihanaǵa kelgende ózine qajetti azyq-túlik nemese dári baǵasynyń múldem basqasha ekenine kóz jetkizedi. Ádette baǵa alshaqtyǵynyń ishinde qymbatshylyq birden kózge túsedi. Osy oraıda oǵan orta baǵany esepteýdegi jıyntyq baǵa, ortasha baǵa mańyzdy emes. Sondyqtan resmı orta baǵany dúken sóresindegi baǵamen salystyrǵan azamat olardyń arasyndaǵy úlken alshaqtyqty kóre otyra, memlekettik statıstıkaǵa senimin joǵaltady, – dedi Májilis Tóraǵasy.
Al depýtat Serik Qusaıynov 2009 jyly halyq sanaǵyn júrgizýge 6 mlrd teńgeden asa qarjy bólingendigin, onyń ishinde bir adammen saýal ótkizý jáne onyń derekterin óńdeý úshin 381 teńge qaralǵandyǵyn aıta kele, halyq sanaǵyn júrgizýge jańa tehnologııalardy qoldaný arqyly memleket qarjysyn únemdeý jospary týraly surady.
T.Súleımenov bul máselege baılanysty 2009 jyly jan basyna shaqqandaǵy shyǵyndardyń 430 teńgeni quraǵandyǵyn, al 2019 jylǵy Ulttyq sanaqty júrgizý úshin shamamen 8,8 mlrd teńge josparlanyp otyrǵandyǵyn aıtty. Bul jan basyna shaqqanda 480 teńgeni quraıdy jáne bunda 10 jyldyń ishinde shyǵystardyń ósimi shamamen 11 prosentti quraǵandyǵy esepke alynǵan. Osy merzimdegi jınaqtalǵan ınflıasııa 170 prosentti quraǵan. Sondyqtan naqty kóriniste sanaq shyǵyndary aıtarlyqtaı tómendegen. Bul únemdeýler avtomattandyrý men sıfrlandyrýdyń esebinen júzege asqan. Sondaı-aq osydan on jyl buryn Ulttyq sanaqqa 70 myńnan asa sanaqshy tartylsa, kelesi jyly sanaqshylardyń sany 30 myńnan sál ǵana asady.
Osy máselege baılanysty túsinik bergen Qarjy mınıstriniń orynbasary Berik Sholpanqulov aldaǵy jylǵy sanaqta avtomattandyrý men sıfrlandyrýdyń arqasynda 1,5 mlrd teńge únemdeletindigin jetkizdi. Atap aıtqanda, bul soma sanaq qaǵazyn shyǵarmaý arqyly ǵana únemdelmek.
Statıstıka salasyna qatysty ózge de máselelerge qatysty saýal berip, zań jobasyn talqylaýǵa qatysqan depýtattar qujatty tolyq maquldady.
Áýe tasymalynda bassyzdyqqa jol berilmeıdi
Jalpy otyrysta «Halyqaralyq azamattyq avıasııaǵa qatysty zańsyz aktilerge qarsy kúres jónindegi konvensııany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da tolyq maquldandy.
Bul másele boıynsha baıandama jasaǵan Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek zań jobasy Halyqaralyq azamattyq avıasııa uıymy (IKAO) Assambleıasynyń 38-shi sessııasynyń sheshimin júzege asyrýǵa baǵyttalǵandyǵyn atap ótti.
– Atalǵan Assambleıa barlyq IKAO-ǵa múshe memleketterdi osy konvensııaǵa qol qoıýǵa jáne ratıfıkasııalaýǵa shaqyrady. Bul jobanyń maqsaty – azamattyq avıasııa salasynda zańsyz áreketter jasaǵan tulǵalarǵa qylmystyq jaýapkershilik taǵaıyndaý, – dedi Jeńis Qasymbek.
Bul rette, áýejaıda jáne ushyp kele jatqan áýe kemesiniń bortyndaǵy adamǵa qatysty zorlyq-zombylyq aktisin jasaǵan, buzatyn jáne isten shyǵaratyn qurylǵyny nemese zatty áýe kemesiniń bortyna ornalastyrǵan, sondaı-aq kemeni paıdalana otyryp jarylǵysh zattardy, hımııalyq, bıologııalyq, ýlandyratyn, radıoaktıvti materıaldardy tasymaldaǵan, sondaı-aq ushý kezinde áýe kemesin joıý, áýejaıdaǵy jabdyqtardy buzý jáne zaqymdaý, jalǵan málimetter habarlap, áýe kemesiniń qaýipsizdigine qater tóndirý, aeronavıgasııalyq quraldardyń zaqymdanýy, áýe kemesin qarý retinde qoldanýshylardy jazalaý qarastyrylǵan jáne taǵy basqa da zańsyz aktilerge qarsy kúres sharalary eskerilgen.
– Qylmystyq kodekste atalǵan aktiler úshin qylmystyq jaýapkershilik kózdelgen. Bul erejelerdi qabyldaý BUU Qaýipsizdik Keńesiniń terrorızmge qarsy is-qımylyna qatysty talaptaryn qanaǵattandyrýǵa, sondaı-aq azamattyq avıasııanyń ushý qaýipsizdigine tónetin qaýip-qaterlerge tıisti deńgeıde jaýap berýge múmkindik beredi. Qazaqstan Respýblıkasy álemdik qoǵamdastyqtyń áýe kóligindegi terrorızmniń barlyq formasymen jáne kórinisimen kúres jónindegi ujymdyq sharalardy turaqty túrde qoldanýda. Konvensııany ratıfıkasııalaý Qazaqstan Respýblıkasy tarapynan qosymsha shyǵyndar men mindettemelerdi qajet etpeıdi, – dep atap ótti mınıstr.
Májilis depýtattary jalpy otyrysta tórtinshi sessııaǵa arnalǵan negizgi is-sharalar josparyn bekitip aldy jáne ortalyq atqarý organdardyń basshylaryna depýtattyq saýaldaryn joldady.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
