Kim kináli?

Redaksııaǵa áýeli Fýzaılov Merılhamnan aryz kelip tústi. Jeti aıǵa jýyq tergeý ızolıatorynda otyrǵan, keıin sotta aqtalǵan jigit jalanyń qurbany bolǵanyn, densaýlyǵynan aıyrylyp, dúıim jurttyń aldynda abyroı-bedeliniń túskenin jazady. Alaıaqtyq áreketten zardap shekken Fýzaılov «Egemennen» arasha  suraıdy. Osy hattyń izin ala redaksııaǵa Mýbarak Irısmetova degen azamatsha aryz alyp keldi. Ol da óziniń hatynda alaıaqtyqtyń qurbany bolǵanyn, óziniń inisi munyń atynan qujat toltyryp, belgili bir bankke qaryzdar etip qoıypty. Jáne ol az aqsha emes. Bul aryz ıeleriniń, Fýzaılovtyń da Irısmetovanyń da shaǵymdanyp otyrǵany bir adam – Nııazov Erkin. Ol kim? Aıypsyz aıypty Shymkent qalasyna issapar kezinde Merılham Fýzaılovpen kezdestik. Jabylǵan jaladan jany jaralanǵan jigit óziniń basynan keshirgen azap pen qıynshylyqtary esine tústi me, kim bilsin bir sátke kóńili bosap, býlyǵyp qaldy. – Jasym 50-ge kelgende ury atanyp, túrmege toǵytylamyn dep oılamappyn, – dedi ol sál úzilisten keıin áńgimesin qaıta jalǵap. «Jala kúıdirmese de, kúıesin jaǵady» degen sóz bar ǵoı. Sol kúıeden qalaı arylamyn degen suraqpen-aq basym qatty. Kópshilik tanystarym osy másele boıynsha «Egemen Qazaqstanǵa» aryzdanýymdy aıtyp edi. «Men 2001 jyly Shymkent qalasyndaǵy M.Mámetova kóshesinen úı satyp aldym. Muhabbat Nııazova jáne onyń eki uly Erkin men Ulyqbek kórshilerim bolatyn. Kóresine osy kórshimnen kórdim. M.Nııazovanyń aldynda ne jazyp qoıǵanymdy bilmeımin, kezdesken saıyn meni jáne meniń otbasymdy balaǵattaýmen bolatyn. Qoly bos adam kún uzaq aıqaı salyp, urys shyǵarýdan sharshamaıtyn. Birde tipti eki balasynyń atyn atap, «Erkin, Ulyqbek myna kórshiniń kóresisin kózine kórsetińder» dep aıǵaılaǵanyn da qulaǵym shaldy. Biraq men bul áńgimeni umytýǵa tyrystym. Sóıtsem, óz-ózimdi beker jubatyppyn. Erkin anasynyń «tapsyrmasyn» buljytpaı oryndady. Oqıǵa bylaı bolǵan edi. 2010 jyldyń 7-8 jeltoqsan kúnderi meniń úıimniń qaqpasy aldynda «Opel» kóligi turdy. «Aına» bazary jaqyn bolǵan soń soǵan kelgen bireý ýaqytsha qoıyp ketken bolar dep oıladym.  9 jeltoqsan kúni tańerteń jumyspen ketip, birazdan keıin aınalyp kelsem, álgi máshıne sol orynda áli tur eken. «Úsh kúnnen beri bizdiń úıdiń aldynda turǵan máshıneniń ıesin bilmeısiń be?» dep áıelimnen suradym. Ol bul kólikti kórshimiz Erkin Nııazovtyń qoıyp ketkenin aıtty. Men kóshege shyǵyp, úı aldyndaǵy qardy tazalaýǵa kiristim. Nııazovtyń qoıyp ketken kóligi taqaý turǵandyqtan onyń aınalasyndaǵy qardy da tazalap shyqtym. Jumysty bitirip, jylyný úshin úıge kirgenim sol edi izimnen Erkin Nııazov kirip kelip jaǵama jarmasty. «Kiltterdi ber, qujattardy qaıtar, aqshany tap» dep aıǵaı saldy. Túkke túsinbegen men «neǵylǵan kiltter, qandaı qujattar, qandaı aqsha» dep surasam, «Sen máshıneniń terezesin syndyryp, meniń zattarymdy urladyń» dep jala jaba bastady. Sol mezette ol meni súıregen kúıi úıine apardy. Tórgi bólmedegi beınekamerany kórsetip, «Mine, myna máshıneniń qasyndaǵy sensiń, urlyq jasaǵan ózińsiń» dep jeńistik berer emes. Rasynda da meniń úıimniń aldyndaǵy máshıne beınekameradan kórinip tur, meniń qar tazalap jatqanym da túsirilgen. Biraq tereze syndyryp, urlyq jasap jatqanym kórinbeıdi. Sonda da bolsa da Erkin jeńistik berer emes. Nátıjesinde polısııa shaqyrtty. Tergeýshi R.Qonarbaev menen túsinik jazýdy talap etti. Men barlyq jaǵdaıdy kórsetip, túsinik jazyp berdim. Tergeýshiniń kabınetinde ózin qojaıyndaı sezingen Erkin Nııazov maǵan «eki saǵattyń ishinde 50 myń dollar taýyp berseń, aryzymnan bas tartamyn, olaı bolmaǵan jaǵdaıda ózińnen kór» dep qoqańloqqy jasady. «О́zińdi túrmede shiritemin, úıińdi, máshıneńdi tartyp alyp, bala-shaǵańdy qańǵytyp jiberemin» dep aıqaılady. Meniń ol máshınege tıispegendigimdi, terezesin syndyrmaǵandyǵymdy, aqsha urlamaǵandyǵymdy aıtyp aqtalýdan basqa amalym qalmady. Eki-úsh kúnnen keıin ishki ister bólimine qaıta shaqyryp, túrli suraqtar qoıdy. Osyndaı tergeýge qatysty kúnder jıi qaıtalanatyn edi. 27 jeltoqsan kúni tergeýshi B.Nyshanbaev meni taǵy da shaqyryp aldy da úsh sótkege qamaıtynyn eskertti. Izolıatorda otyrǵan kezimde de Nııazov qaıta-qaıta kelip, menen aqsha talap etýin jalǵastyra berdi. Men árıne onyń bopsalaýyna berilmedim, ózimniń taza ekenimdi dáleldeıtinimdi aıtýdan tambadym. Biraq ol «ýádesinde» turdy. 2010 jyldyń 28 jeltoqsanynan 2011 jyldyń 28 shildesine deıin qamaýda otyrdym». Árıne ashynǵan adamnyń aıtary kóp. Aıypsyz aıypty bolǵan Merılhamnyń isin qaraǵan Shymkent qalasy Eńbekshi aýdandyq soty onyń áreketinde qylmystyq quramnyń bolmaýyna baılanysty sot zalynan aqtap shyǵardy. Erkin Nııazovtyń Fýzaılovtan talap etken 4 mıllıon 570 myń 640 teńge týraly talap-aryzy qanaǵattandyrylǵan joq. Biraq E.Nııazov aýdandyq sottyń bul úkimine qanaǵattanbaı, oblystyq sotqa apellıasııalyq shaǵym túsirdi. Osy shaǵym boıynsha Ońtústik Qazaqstan oblystyq sotynyń appelıasııalyq alqasy 2011 jyldyń 14 qyrkúıektegi qaýlysymen M.Fýzaılovqa qatysty shyǵarylǵan Eńbekshi aýdandyq sotynyń úkimin ózgerissiz qaldyrdy. «Inimniń aıtqanyna senip qaldym» Úsh balasy bar jalǵyzbasty ana Mýbarak Irısmetova sonaý Shymkentten Astanaǵa arnaıy kelipti. О́ziniń aıtýynsha, ol alaıaqtyqtyń qurbany bolǵan eken. Sengishtiginiń arqasynda óziniń inisiniń aldaýyna túsip, qaryzǵa belshesinen batqan. Túsinikti bolý úshin Mýbaraktyń «Egemenge» jazǵan aryzyn sol kúıinshe berýdi jón kórdik. «2007 jyldyń qyrkúıek aıynda inim Nııazov Erkin kelip, bankten nesıe alýǵa usynys jasady. Sol aqshaǵa úsh balammen maǵan jeke úı alyp beretinin aıtty. Men kelistim. О́ıtkeni, ógeı sheshem Muhabbat Nııazova kópten beri úıdi bosat dep mazamdy alyp júretin. Eger inim óz oılaǵandaı aqshany bankten alyp, maǵan úı satyp alyp berse, úsh balańdy alyp óz aldyma shańyraq bolyp shyǵatynyma qýanǵanym da das. Bir aptadan keıin inim Erkin ekeýmiz onyń tanys notarıýsy Kemelova Aqmaralǵa keldik.  Sol jerde Saýran esimdi taǵy bir jigit bizge qosyldy. Inim Erkin men Saýran notarıýske birge kirip ketti. Keıin meni ishke shaqyrdy. Bir qujattarǵa qol qoıdyrdy da meni qaıtadan syrtqa shyǵaryp jiberdi. Kóńilimdegi suraqtardy qoıǵym kelip edi, Erkin tipti qulaq aspady. «Eshnársede sharýań bolmasyn» dep short qaıyrdy. Kelesi kúni Jeltoqsan kóshesindegi «Nur Bank» ǵımaratyna keldik. Esik aldynda bizdi Jasulan degen jigit kútip tur eken. Bárimiz birge ishke kirdik te, meni jeke kabınetke alyp bardy. Sol jerde otyrǵan bir qyzǵa maǵan qatysty qujattardy tezirek toltyrýǵa tapsyrma berdi. Jasulan shyǵyp ketkennen keıin ol qyzdan ruqsat surap, qujattarǵa kóz júgirttim. Baıqaǵanym, «Aqjol» dámhanasyn kepilge qoıyp, men 12 mıllıon teńge nesıe alýym kerek eken. Sol kezde kabınetke Erkin kirip keldi de meniń qolymdaǵy qujattardy julyp aldy. Álgi qyzǵa qujattardy kórsetpeý týraly tapsyrma berdi. Keıin Erkin meni taǵy bir kabınetke ertip keldi. Bul osy banktiń tóraǵasynyń kabıneti ekeni baıqalady. Sol bastyqqa kirip, nesıe alýdan bas tartýǵa uıǵardym da, ashyq qalǵan esikten inim Erkinniń synyptasy Álimjandy kórip, kóńilim jaılanǵandaı boldy. Keıin meni kassaǵa ertip baryp, qujattarǵa qol qoıdyrdy da meni shyǵaryp jiberdi. Aqshany alyp shyqqan Erkin maǵan endi úıge qaıta ber dedi de, ózi basqa jaqa qaraı baǵyt aldy. Men úıge qaıttym. Aradan eki jyl ótti. 2009 jyldyń kókteminde Qarjy polısııasynan telefon shalyp, joǵaryda atalǵan bankke meniń 36 mıllıon teńge nesıege qaryz ekenimdi eskertti. Eki jyldan beri eshqandaı aqsha tólenbegen eken. Tóbeme jaı túskendeı boldy. Tez arada Erkindi taýyp alyp, jaǵdaıdy aıttym. Jarty jyldan keıin birneshe ret sotqa shaqyryldym. Erkin bolsa, meniń eshkimmen aralaspaýymdy, eshkimmen kezdespeýimdi talap etti. Aradan biraz ýaqyt ótkennen keıin meni taǵy da Qarjy polısııasyna shaqyrdy. Men ol jerde barlyq mán-jaıdy jazyp berdim. Muny bilgen Erkin meniń jer-jebime jetti. Keıin sabasyna túsken soń «bárin de ózim sheshemin» dep kóńilimdi jubatqandaı boldy. Biraq men onyń sózine sene qoımadym. Aıtqanymdaı-aq, birneshe kúnnen keıin ol maǵan kelip, «nesıeni jaba almasaq seni sottaıdy. Biraq saǵan kóp jyl bermeıdi. Úsh balańnyń baryn eskerip, az merzimge otyryp shyǵasyń» deıdi uıalmaı. Men oǵan ne jaýap qaıtararymdy bilmeı, tilim baılanyp qalǵandaı boldym. 2010 jyldyń 27 tamyzynda osy qaryzǵa baılanysty inim ekeýmizdiń aramyzda taǵy jan-jal bolyp, sheshemiz meni jáne úsh balamdy úıden qýyp shyqty. Men búgingi kúni árkimniń qýysynda páter jaldap turyp jatyrmyn». Ne isteý kerek? Eki birdeı taǵdyrdy tálkekke ushyratqan Erkin Nııazovtyń áreketine baǵa berýden aýlaqpyz. Oǵan quzyretimiz de júrmeıdi. Maqalamyzdyń taqyrybyn «Kim kináli?» dep qoıdyq ta, soǵan jaýap izdeýge tyrystyq. Eki aryzben tanysyp, shaǵym ıeleriniń ózderin sóıletkennen keıin baryp, sol suraqqa jaýap tabylǵandaı boldy. Ekeýi birdeı – Merılham Fýzaılov ta Mýbarak Irısmetova da ózderine zábir kórsetken adamnyń atyn atap, túrin tústep otyr.  Endi ne isteý kerek? Bul suraqtyń basy ashyq. Ázirshe. Sharafadın ÁMIROV Astana – Shymkent – Astana.