Medısına • 07 Qyrkúıek, 2018

Halyq ósimi – áleýetti damý kepili

215 retkórsetildi

Elimizdegi demografııalyq ahýaldy memleket únemi baqylaýda ustap, erekshe mán berip otyrady. Álem kartasynan oıyp turyp oryn alatyn Qazaqstan úshin adam kapıtaly, demografııanyń kóterilýi óte mańyzdy. Aldaǵy jyly eldiń árbir turǵynyn nemese aýmaǵyn sıpattaıtyn jáne jeke zertteý negizinde alynatyn demografııalyq, ekonomıkalyq jáne áleýmettik derekterdi jınaý úderisi boıynsha ulttyq halyq sanaǵy kele jatqany belgili. Osy rette jyl basynan bergi halyqtyń ósimi men ólim-jitimine nazar salǵan bolatynbyz.

Birikken Ulttar Uıymy daıyn­daǵan álemdegi demo­gra­fııa­lyq ahýal jaıly sarap­tama­ǵa sensek, 2050 jylǵa qaraı álem halqynyń sany 9,6 mıl­lıard adam bolýy ábden yq­tı­mal. Bul Qazaqstan sııaqty jer kólemi men halyq sany ara­syndaǵy alshaqtyǵy joǵary elder úshin adam resýrsy aına­la­syndaǵy máse­lelerdi týyndatýy múmkin. Eli­mizde 2018 jyldyń 1 shildedegi jaǵ­daı boıyn­sha halyq sany 18 272,4 myń adamdy qurady, so­nyń ishinde qalalyqtar – 10 529,1 myń, ıaǵnı 57,6%, al aýyl­dyqtar 42,4%-pen 7 743,3 myń adamdy quraǵan. Bul kórset­kish 2017 jylǵy 1 shil­demen salys­tyrǵanda halyq sany 238,1 myń adamǵa nemese 1,3% -ke óskendigin baıqatady. 

Demografııalyq jáne áleý­met­tik statıstıka basqar­ma­sy­nyń basshysy Gúlmıra Qaraýy­­­lovanyń aıtýynsha, shil­deden bergi ýaqytta Qazaq­stan hal­­qy­­nyń sany 18 316 343 bolyp, taǵy 44 myńdaı adamǵa tolyq­­qan. «AHAT organdary usyn­­ǵan azamattyq hal aktileri jaz­­ba­la­r­yndaǵy málimetterdi óńdeý nátıjesinde, 2018 jylǵy qań­tar-maýsymda týyl­ǵan­dar sa­ny 192,7 myń adamdy qu­rady, bul 2017 jylǵy qańtar-maý­sym­ǵa qaraǵanda 1,8%-ke kóp. 

Týý­dyń jalpy koef­fısıenti 1000 adamǵa 21,26 týylǵandardy qu­ra­dy. Bıyl­ǵy respýblıka hal­qy­nyń tabıǵı ósimi 2017 jylǵy qań­tar-maý­symmen salys­tyr­ǵanda 3,3 myń adamǵa nemese 2,7%-ke kóbeıip, 125,9 myń adamǵa jetti. Tabıǵı ósimniń jalpy koeffısıenti 1000 adamǵa shaqqanda 13,89 adamdy qurady», deıdi departament basshysy G.Saılaýbekqyzy.

Búginde elimizde Qazaqstan halqy sanynyń tabıǵı qozǵalysyn onlaın rejımde kórsetetin esepteýish iske qosylǵan. Statıstıka komıtetiniń saıtynda ornalasqan Qazaqstan halqy sanynyń esepteýishi kórsetken málimetke súıensek, árbir 76 sekýnd saıyn 1 náreste dúnıege keledi.

Alaıda otandyq demograftar qarastyrylyp otyrǵan kezeńde qaıtys bolǵandar sany 66, 8 adamdy qurap, byltyrǵa qaraǵanda 0,1 prosentke kóp ekenin aıtady. 

Jyl basynan beri respýblıkada 1 jasqa deıingi 1 626 náreste ólimi tirkeldi. О́kinishke qaraı, byltyrdan beri 1 jasqa deıingi shetinegen náreste sany 1,3%-ke kóbeıgen. Demografııalyq jáne áleýmettik statıstıka basqarmasynyń málimdeýinshe, náreste ólim-jitiminiń negizgi sebebi – perınataldyq kezeńde paıda bolatyn jaǵdaılar. Budan bıyl 782 náreste shetinep, náresteler arasyndaǵy jalpy ólim sanynyń 48,1%-in qurady. Týa bitken aýytqýlardan – 328, tynys organdary aýrýlarynan – 124 , ınfeksııalyq pen parazıtarly aýrýlardan – 86 náreste qaıtys boldy. 

Halyqtyń kóshi-qony da eldiń demografııalyq ahýalyna aıryqsha áser etedi. Kóptegen aqparat kózderi jyl basynan beri Qazaqstannan 17 171 adam shetelge qonys aýdarǵandyǵyn jarysa jazdy. Alaıda mamandar toqsanynshy jyldardaǵy toqyraýmen salystyrǵanda bul kórsetkishtiń aıtarlyqtaı alańdatý týdyrmaıtynyna sendiredi. Kóbine jaz aılarynda bul kórsetkishtiń arta túsetinin oqý jylynyń bastalýymen baılanystyrýǵa bolady. Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń málimetinshe, elimizdegi negizgi kóshi-qon almasýy TMD memleketterimen arada bolyp jatyr. TMD elderinen kelgenderdiń úlesi – 77,2 prosent, al TMD elderine ketkenderdiń úlesi 89,7 prosentti quraıdy.

Áleýmettik-demografııalyq damýda ishki kóshiqondyq úderis te erekshe oryn alady. Oblysaralyq jáne oblystyń óz ishindegi mehanıkalyq qozǵalystarǵa keler bolsaq, óńiraralyq kóship-qonýshylardyń úlesine elimizdiń jalpy ishki kóship-qonýshylar sanynyń 44,9%-tin kuraıdy. О́ńiraralyq kóshi-qonnyń oń aıyrymy Astana qalasynda – 5 748 adam, Almaty qalasynda – 17 715 adam jáne Shymkent qalasynda 43 222 adamdy kórsetip, megapolıstik shaharlarda erekshe kórinis taýyp otyr. Bul halyqtyń belgili bir jerge shoǵyrlanýyna eń aldymen jumys kóziniń bolýy, qolaıly ınfraqurylym men áleýmettik qyzmetterdiń qoljetimdiligi áser etetindigin taǵy da aıǵaqtaı tústi. 

Mıras ASAN,

«Egemen Qazaqstan»

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Hat qorjyn (23.09.2019)

Qoǵam • Keshe

Qostanaı qysta tońbaıdy

Aımaqtar • Keshe

«Mal da joq, qaıyr da joq»

Qazaqstan • Keshe

Halhyn-gol shaıqasynyń qaharmany

Rýhanııat • Keshe

Aqyn toıyna daıyndyq qalaı?

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar