Jýyrda Semeı qalasynyń qoǵamdyq keńes otyrysynda iri saýda oryndary men oıyn-saýyq ortalyqtaryndaǵy osy másele týraly keńinen aıtyldy. Kemshilikter óte kóp. Aıtalyq, qaladaǵy kóptegen saýda oryndary, dámhanalar buqaralyq oryndarda, halyq demalatyn, kópshilik tamaqtanatyn nysandarda qoldanýǵa bolmaıtyn gaz ballondaryn paıdalanyp otyr. Tekserilip, eskertý berilse de, synnan qorytyndy shyǵaryp jatqan kásipkerler joq.
«Sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti sýbektileriniń quqyqtary týraly» Zańǵa birshama ózgerister engizilgeni málim. Semeı qalalyq tótenshe jaǵdaılar basqarmasyna qarasty órt sóndirý qyzmeti mamandarynyń aıtýynsha, 2016 jyly zańǵa engizilgen ózgeristerge sáıkes, tótenshe jaǵdaılar basqarmasy shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi salǵan jańa nysandardy órt qaýipsizdigi boıynsha tekserý quqyǵynan aırylǵan.
Sońǵy jyldary jekemenshik – memlekettik áriptestik negizinde balabaqsha ǵımarattary turǵyzylyp jatyr. Iаǵnı, kásipker óz qolymen salǵan, zań boıynsha tekserýge bolmaıtyn nysan qataryna balabaqsha ǵımarattary da kirip otyr. Osyǵan oraı órt sóndirýshiler balalar baqshasynyń tilsiz jaýǵa qaýipsizdigin múlde teksere almaıtyn bolǵan.
Semeı qalalyq bilim bóliminiń bastyǵy Natalııa Fesenkonyń aıtýynsha, osydan biraz jyl buryn órt sóndirýshiler kez kelgen balalar baqshasy men shaǵyn ortalyqtardyń qurylysy aıaqtalyp, paıdalanýǵa berilgen kezde, ǵımaratty qabyldap alatyn komıssııa quramynda birge kelip, qaýipsizdik sharýashylyqtaryn tekseretin edi. «Qazir órt sóndirýshiler jańa nysandy qabyldap almaıtyny, teksermeıtini óte ókinishti. Semeıde kásipkerler turǵyzyp, qoldanysqa berip otyrǵan 300-400 oryndyq balabaqshalar bar. Bıyl jańadan 39 shaǵyn ortalyq pen balabaqsha ashylyp, paıdalanýǵa berildi. Bul ǵımarattardy órt qaýipsizdigine nege teksermeske? О́rt shyǵyp ketetindeı aqaýlary bar ma, joq pa, qorytyndysyn berýleri kerek qoı», deıdi ol.
Semeı qalalyq Tótenshe jaǵdaılar basqarmasynyń memlekettik órtke qarsy kúres qyzmeti bóliminiń bastyǵy Ernar Jalelovtyń aıtýynsha, 2016 jyldan beri zańnamadaǵy ózgeriske oraı, basqarma mamandary shaǵyn jáne orta bıznes nysandaryn tekserýge tıisti komıssııa quramyna kirmeıdi. Al Reseıdiń Kemerovo qalasynda qanshama bala otqa oranyp, kóz jumǵany belgili. Bul oqıǵadan elimiz de sabaq alyp, ásirese balalar júretin jerde órt qaýipsizdigin kúsheıtýi kerek edi. «Bir ókinishtisi, bul máseleler el zańnamasynda ózgerister bolǵan kezde ǵana sheshilmek», deıdi órtke qarsy qyzmet bóliminiń basshysy.
Rasynda, qalada gaz sharýashylyǵynyń jumystaryn tekseretin ınspeksııany qurý óte ózekti. Osy másele jóninde jýrnalıst Vera Kropacheva da óz pikirin bildirdi. Onyń ýájinshe, órtke qarsy kúres qyzmetiniń mamandary kóptegen olqylyqty osy ýaqytqa deıin tek saýda ortalyqtary men oıyn-saýyq nysandarynan ǵana anyqtaǵan. Al balalardyń ómiri úshin kim jaýap beredi?
Qazirgi ýaqytta kópqabatty úılerdiń barlyǵynda derlik turǵyndar úılerine gaz ballon satyp alyp, aı saıyn aýystyryp otyrady. «Jaman aıtpaı jaqsy joq», ruqsat qaǵazy joq úılerde gaz ballon jarylyp jatsa, turǵyndardyń ómirine qaýip tóneri anyq. Sondyqtan da qala ákimdigi, qoǵamdyq keńes jáne tótenshe jaǵdaılar basqarmasy ókilderi quramyna kiretin arnaıy ınspeksııa qurǵan abzal. О́skemende gaz sharýashylyǵynyń ınspektory jumys isteıdi. 2012 jyldan bastap jańa zańǵa oraı, Semeıde gaz máselesin qadaǵalaý jergilikti ákimdik quzyryna berilgen.
– Semeıde qazir ekiniń biri gaz satýmen aınalysady, – dedi Ernar Jalelov, – burysh-buryshta ballondaryn qarbyz satqandaı qysy-jazy satyp jatady. Ondaǵy ballondardyń qaýipsizdigin qarap jatqan eshkim joq.
– Semeı qalasynda gaz qyzmetin baqylaıtyn ınspektor shtaty ázirshe joq bolyp turǵany ókinishti, – dedi Semeı qalasy ákiminiń orynbasary Nıkolaı Ýshakov, – biz oblystyq ákimdikke gaz ınspektorynyń shtatyn berý jóninde ótinish jazǵan edik. Ázir jaýap joq. Rasynda da gaz ballondardy satý jáne tasýmen aınalysatyn jeke kásipkerlik nysandardy tekserýge quqymyz joq. Olar ruqsaty bolsa da, bolmasa da kóppáterli úı ıelerine ballon satyp jatady. Ruqsatsyz jerde gaz ballon ustaǵany úshin taǵy da qansha aıyppul salynýy kerek, ony qalaı júzege asyramyz, osynyń bári belgisiz bolyp otyr. Sebebi naqty osy ispen aınalycatyn ınspektor joq. Buryn tabıǵı gaz semeılikterdiń úıine deıin jetkiziletin. Gazgolderler jumys istep turatyn jáne kóppáterli úıler arasynda gaz qubyrlary tartylyp, bul sharýashylyqtyń ózindik júıesi bar edi. Búginde osy gaz ballondar ruqsat etilmegen jaǵdaıda paıdalanylady. Gazgolderi bar úıler óz ótinishterimen páterlerine suıyq gaz túrin tartyp aldy. Al kóp jerde gazgolderler bosqa tur. Gaz qubyrlary qıylyp tastalǵan. Sondyqtan ondaı oryndarda gazgolderlerdi alyp tastap, ornyna balalardyń oıyn alańyn da salǵan jón sııaqty. Aıta keter másele, eger gaz ballon ruqsat etilmese, páter ishine elektr plıtalary qoıylady. Bul úshin elektr qýaty sapaly berilýi kerek. Elektr symdary tózimdi, zamanaýı túri tańdalynyp alynǵany jón. Biz elektr plıtalaryna oraı Shyǵys Qazaqstan aımaqtyq energetıka kompanııasy órt qaýipsizdigi úshin páter ıeleri kooperatıvine salǵan aıyppuldaryn, eskertpelerin durys dep esepteımiz. Bul da turǵyndar qaýipsizdigi úshin jasalyp otyrǵan shara.
Qalalyq qoǵamdyq keńes múshesi Nıkolaı Isaevtyń aıtýynsha, kóptegen dúkender, bıznes nysandary kóppáterli úılerdiń birinshi qabatynda ornalasqan. «О́rt qaýipsizdigi boıynsha, bul dúkenderdiń esigi syrtqa qaraı ashylýy kerek. Máselen, tótenshe jaǵdaı oryn alǵanda syrtqa qaraı lap qoıǵan jurtqa esik ishke qaraı ashylyp, bóget bolmaýy tıis. Sebebi órt keıde sanaýly mınýtta adam ómirin jalmap ketetini anyq. Biraq Semeıdegi dúkenderdiń kópshiliginiń esigi ishke qaraı ashylady. Kásipkerlikti damytqan da, qoldaǵan da, qorǵaǵan da jón, biraq eń aldymen adamdardyń ıgiligine, qaýipsizdigine qyzmet etýi kerek», dedi N.Isaev.
– Biz Úkimetke jáne Parlamentke qala qurylysy, sáýlet máselesine oraı zańnamaǵa ózgerister engizýdi surap hat jazyp otyrmyz, – dedi qalalyq qoǵamdyq keńes tóraıymy Janna Jıbraeva, – tym bolmaǵanda balabaqsha, shaǵyn ortalyqtar sııaqty oryndar paıdalanýǵa berilgen kezde órt qaýipsizdigine tekserýge múmkindik berilse deımiz. Gaz ballondardy kóppáterli úılerde paıdalanýdyń durys-burystyǵyn tekseretin ınspektor qyzmetiniń qajettigi, balabaqsha men shaǵyn ortalyqtardyń qaýipsizdigi, esik aldynda qańtarylyp turǵan gazgolderdi alyp tastaýdyń kerektigi, bir sózben aıtqanda, qalamyzdyń qaýipsizdigi, tynyshtyǵy osy máselelerge tikeleı baılanysty ekendigin moıyndap, kóptegen dúnıeni qaıta qalypqa keltirý baǵytyndaǵy jumystardy qolǵa alamyz.
Raýshan NUǴMANBEK,
«Egemen Qazaqstan»
SEMEI
