Jyl saıyn naǵyz sheber shyǵarmalardyń basyn qosatyn óner jármeńkesi bıyl Qazaqstan Sýretshiler Odaǵynyń 85 jyldyǵyna arnalyp otyr. Uıymdastyrýshylardyń sózinshe, arnaıy komıssııa músheleriniń qatań irikteýinen ótken órisi keń, óresi bıik dep tanylǵan úzdik jumystar ǵana kórmeden oryn tapqan. Saraı ishin kómkergen kóp kartınalardyń óne boıynan ótken tarıhtyń sarynyn, ár zamannyń aqıqatyn kórgendeı boldyq. Halqymyzdyń rýhanı qundylyqtary, eldiń maqsat-muraty men ulttyq qasıet sýretshiler shyǵarmashylyǵyndaǵy túrli janrlarda ár qyrynan kórinis tapqan. Aǵa býyn men jastar arasyndaǵy urpaqtar sabaqtastyǵyn jalǵaǵan aıtýly kórmeden músin, qolóner, keskindeme, akvareldi jumystar, grafıka, sııaqty túrli janrdaǵy óner týyndylaryn túgel tabasyz.
– О́ner tarıhyndaǵy árbir aǵym – zaman tolqynysy desek, sonyń jarshysy – sýretshi. 70-80 jyldary qazaq klassıkalyq beıneleý ónerindegi dınamıkalyq serpiliste kásibı qoldanbaly óner salasyndaǵy sýretshilerde forma men keńistikti realıstik, avangarttyq, avstraksııalyq mánerde erkin kózqarastaǵy shyǵarmashylyqtarymen erekshelenedi. Sýretshiler sol zamannyń rýhyn beıneleı otyryp, ulttyq máner men formanyń negizin qalady. Ár týyndyda shynaıylyq áýeni asqaqtady. Zaman kelbeti tanyldy. XX ǵasyrdyń aıaǵynda qazaq eli táýelsiz memleket bolǵan tusta «QKSO» Qazaqstan Sýretshiler Odaǵy bolyp ózgertildi. Sondaı-aq jalpy qazaq beıneleý ónerinde zańdylyqtar aıtarlyqtaı ózgerip, ulttyq tarıhtyń syryn shertti.
Toqsanynshy jyldardan bastap búgingi kúnde sýretshiler qalamynan tys qalǵan kóne mádenı-tarıhty qaıta jańǵyrtý máselesi oryn aldy. О́ner ıeleri avtorlyq kompozısııalyq ıdeıa men kórkemdik mánerdi negizdeýde ózderin synaqqa aldy. Zamanaýı kórkemobroz «jańashyl realızm» aǵymda orta býyn jáne jas sýretshiler arhetıptik túrki mıfologııasyn qoǵamdyq tirshilikpen baılanystyra ózindik erekshe óner tilimen kesteledi. Búgingi kórmege sýretshilerimizdiń qazirgi kózqarasymen tarıhty baılanystyra otyryp kreatıvti ıdeıasymen somdaǵan túrli jumystary qoıylǵan. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda zamanaýı qazaq beıneleý ónerin órkendetý, álemge tanytý maqsatynda Sýretshiler Odaǵynyń uıytqy bolýymen respýblıkalyq kórmeler men plenerlik is-sharalar elimizdiń barlyq óńirlerinde jyl saıyn ótkizilip keledi. Bul sharanyń sýretshilerdiń shyǵarmashylyq turǵydan ósýine tıgizer úlesi zor, – deıdi kórme jetekshisi, ónertanýshy Gúlnar Qýandyqqyzy.
Kórmeden Qazaqstan Sýretshiler Odaǵy qurylǵan kezden bastap qolynan qylqalamy túspeı kele jatqan belgili sýretshi Tursyn Ábýov, keste ónerin keskindememen ushtastyryp halqymyzdyń rýhanı baılyǵy men tarıhyn óz shyǵarmashylyǵyna arqaý etken Muhamedjan Zeınelhan, odan bólek Rahman Bertileýov, О́mirbek Jubanııazov syndy óner ıeleriniń, taǵy basqa da sýretshilerdiń shoqtyǵy bıik týyndylaryn aıryqsha ataýǵa bolady.
«Bıyl sýretshilerimiz belsendi. Elimizdiń ár óńirindegi úzdik óner ıeleriniń jumystary osynda tur. Qazaq sýret óneri álemdik ónerden óz bıigin aldy dep aıta almaımyn. Jalǵyz biz ǵana emes Keńes Odaǵy quramynda bolǵan qaı memlekettiń de bul saladaǵy deńgeıi ortasha. О́ıtkeni ol tusta sýretshilerge jasalǵan kómek pen qazirgi jaǵdaıdy salystyra almaısyz. Shyǵarmashylyq adamdaryna árdaıym qoldaý qajet. Kóptegen shet memleketterde sýretshilerdiń qal-jaǵdaıyna qarap, memlekettiń jaǵdaıyn baǵalaıdy. Kósh júre túzeler. Eń bastysy sýretshilerdiń talpynysy kóńil qýantady», – deıdi Qazaqstan Sýretshiler Odaǵynyń tóraǵasy О́mirbek Jubanııazov.
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
