Qazirgi ýaqytta Qazaqstannyń medısınalyq áleýeti ájeptáýir damyp, júıeli jumystar júrgizilýde. Sonyń ishinde jedel járdem qyzmeti jedeldeı túskenin ańǵarý qıyn emes. Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov jýyrda Úkimet otyrysynda jedel járdem qyzmetin reformalaý jumystary júrgizilip jatqanyn jetkizdi.
«Eń aldymen emhanalarǵa shuǵyl emes qońyraýlardy berý júrgizildi, kezeń-kezeńimen qyzmetkerlerdi halyqaralyq standarttar boıynsha oqytý iske asyrylýda. Elimizdiń 9 óńirinde biryńǵaı dıspetcherlik qyzmet quryldy. Bıylǵy jyldyń 6 aıynyń qorytyndysy boıynsha jedel járdem kóliginiń jol júrýiniń ortasha ýaqyty 7 mınýtqa qysqardy, sátti reanımasııa kórsetkishi 14%-ke ósti», dedi E.Birtanov.
Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetinshe, jedel medısınalyq járdem qyzmeti 2018 jylǵy 4 aı ishinde 2,5 mln-nan astam shaqyrtýǵa qyzmet kórsetken. Bul 2017 jylǵy shaqyrtý sanynyń salystyrmaly kezeńinen 5 prosentke artyq. Halyqtyń jedel medısınalyq kómekke jasaǵan ótinimderiniń negizgi sebepteri tynys alý organdarynyń aýrýlary – 24%, júrek-qan tamyrlary aýrýlary – 21%, nevrologııalyq aýrýlar – 7%, ýlaný men jaraqattar, onyń ishinde JKO-da – 6%, ınfeksııalyq aýrýlar – 5%, akýsherlik jáne gınekologııalyq aýrýlar – 5%, asqazan-ishek joldarynyń aýrýlary – 4%, qursaq qýysynyń jiti hırýrgııalyq aýrýlary – 4%, zár shyǵarý joldarynyń aýrýlary – 3% jáne 19%-i basqa da aýrýlar boldy.
Al 2018 jylǵy birinshi toqsandaǵy statıstıkalyq málimetterge súıensek, respýblıkada ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda keshigip qyzmet kórsetilgen shaqyrýlar sany 0,7 prosentke azaıǵan. Jedel járdem qyzmetiniń keshigýine áser etetin faktorlardy aıta keteıik. Bul sanıtarııalyq avtokólikterdiń tozýynyń úlken prosenti, joldardaǵy máseleler, pasıentterdiń meken jaıyn qate berý sııaqty kóldeneń kedergiler.
Osyndaı olqylyqtardyń ornyn toltyryp, jedel járdem jumysyn odan ári jetildirý maqsatynda 5, 7 qyrkúıek aralyǵynda elordada Qazaqstannyń barlyq óńiriniń jáne Lıtva komandalarynyń qatysýymen jedel medısınalyq járdem brıgadalarynyń III respýblıkalyq jarysy uıymdastyrylǵan bolatyn. Jarystyń jeńimpazdaryn quttyqtaǵan Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov, jedel medısınalyq járdem brıgadalarynyń jarysyn ótkizý tótenshe jaǵdaılar týyndaǵan kezde alǵashqy kómek kórsetýdiń daǵdylaryn oqytýǵa, Qazaqstanda sımýlıasııalyq bilim berý salasynda, medısınadaǵy shuǵyl jaǵdaılar kezinde eń úzdik tájirıbeni engizýge, jedel medısınalyq járdem qyzmetin uıymdastyrýǵa, komandada tıimdi jumys isteýdi úırenýge múmkindik beretindigin atap ótti.
«Dáriger, sonyń ishinde jedel járdem dárigeri qoǵamdaǵy eń qajetti mamandyq. Bul óte kúrdeli, janqııarlyqty keıde adam ómirin qutqarýda shuǵyl sheshim qabyldaýdy talap etedi. Medısına qyzmetkerleriniń tájirıbesi, olarǵa tán adam ómiri men densaýlyǵyna degen joǵary jaýapkershiligi reformalardyń sátti júzege asyrylýynyń jáne qoǵamnyń turaqty damýynyń kepili», dedi mınıstr. Al Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq ortalyǵynyń dırektory Ýálıhan Ahmetov alǵashqy jedel medısınalyq járdem brıgadalarynyń jarysy 2016 jyldyń maýsym aıynda Almaty qalasynda uıymdastyrylǵanyn, mundaı jarystar medısınalyq mamandardy kásibı daıarlaýdaǵy kemshilikterdi anyqtaý joly arqyly úılesimdi jumys isteýge, ujymdyq rýh jáne qatysýshylarǵa umytylmas tájirıbe beretindigin, sondaı-aq tájirıbe almasýǵa qajettigin tilge tıek etti. Saıys qorytyndysy boıynsha elimizdiń eń úzdik jedel medısınalyq járdem brıgadasy Aqmola oblysynyń komandasy boldy. Ekinshi oryndy Jambyl oblysynyń komandasy ıelense, Astana qalasynyń komandasy úshinshi orynǵa jaıǵasty.
Jedel járdem qyzmetindegi jańashyl bastamalar, álemdik dárejedegi ártúrli tájirıbelerdi qoldaný tyń serpilisterge jetkizýde. Mamyr aıynyń basynan bastap kólikterdiń túsi men jolda júrý tártibine ózgerister engizilgeni esimizde. Astana qalasy ákimdiginiń «Qalalyq jedel medısınalyq járdem stansasynyń» bas dárigeri Tımýr Muratuly qazirgi ýaqytta qalalyq stansadaǵy 86 kóliktiń 21-i sary túske boıalǵanyn, qalǵandary jyldyń sońyna deıin jańa standarttarǵa sáıkestendiriletinin atap ótti.
«Turǵyndar kóliktiń túsi nege sary dep túsinispeýshilik tanytýlary múmkin. Bizdiń maqsat – naýqastanǵan adamnyń meken jaıyna jedel jetý jáne oǵan medısınalyq kómek kórsetý. Al osy sary tús kóliktiń anyq kórinýine, tez tanylýyna septigin tıgizedi. Onyń medısınalyq kólik ekenin baıqaǵan kólik júrgizýshileri keptelekke turǵyzbaı, birden jol beredi. Jedel-járdem kólikterin osyndaı standarttarǵa engizý úshin Densaýlyq saqtaý mınıstrligi kóp ýaqyt boıy damyǵan shetelderdiń tájirıbesin zerttegen bolatyn. Aıta ketetin taǵy bir jaıt, endi jedel járdem kólikterine dabyl belgisin qosyp júrý mindetteldi. Áleýmettik jelilerde osy jaǵdaı biraz talqylanyp, turǵyndar ishinen dabyldyń daýysyn unatpaǵandary da kezdesti. Jedel járdem kóliginiń daýysyn qosyp júrý shaqyrǵan jerge jedel ári jyldam jetýimizge kóp kómegin tıgizgenin aıta ketýimiz kerek. Bizdiń «Qalalyq jedel medısınalyq járdem stansasyna» kúnine 2 jarym myńdaı qońyraý kelip túsedi. Osyndaı jańa standarttardy engizý medısına salasynyń qyzmetin jaqsartyp, turǵyndardyń narazylyǵyn azaıtyp, dertke shaldyqqan naýqastarǵa der kezinde qolushyn berýge kómektesedi», dedi ol.
Bas dárigerdiń baıandaýynsha, aq tústi jedel járdem kólikteri qoldanystan alynbaıdy.
«Sebebi jedel járdem jumysy eki shaqyrtý negizinde qyzmet atqarady. Bul – shuǵyl nemese shuǵyl emes. Osy shuǵyl emes shaqyrtýlarǵa bizdiń aq tústi kólikterimiz attanatyn bolady», deıdi Tımýr Muratuly.
Atalǵan mekemeniń kólik júrgizýshisi, 11 jyldyq eńbek ótili bar Sálimjan Muqanov ta sary túske boıalǵan jedel járdem kólikteri dittegen jerine jedel jetýine úlken septigin tıgizip otyrǵanyn aıtady.
«El halqynyń sany kóp, sapasy myqty bolýy úshin eń birinshi densaýlyq saqtaý salasyna mán bergen abzal. Osy rette atqarylyp jatqan sharýalarǵa kóz juma qaraýǵa bolmas. Sonyń biri jedel járdem kólikteriniń aq tústen sary túske aýystyrylyp jatqany. Bul bizdiń jumysymyzdy edáýir jeńildetti deýge bolady. Sebebi kóligimizdi alystan qaraǵanda birden jedel járdem mashınasy ekenin ańǵarýǵa bolady. Sony baıqaǵan turǵyndar, kólik tizgindegen júrgizýshiler birden jol berip, shuǵyl shaqyrtýlarǵa jedel jetip, bir adamnyń bolsa da ómirin saqtap qalýǵa múmkindik beredi», deıdi ol.
Al «Kazmediaconsult» dırektory Kevın Frık kóptegen adamnyń avtomobıldi aq tústen sary túske aınaldyrý maqsatsyz aqsha jumsaý dep oılaıtynyn aıtady.
«Biraq qazir halyq túrli qıyndyqtarǵa kezikkende, bul mashınany ońaı tanyp, oǵan jol beredi. Bul jańashyldyqty Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Amerıka men Eýropa elderiniń tájirıbesine súıene otyryp jasady», deıdi ol.
Onyń sózine qaraǵanda, jedel járdem brıgadalarynyń jumysyna AQSh 1960 jyldary, Kanada 1980 jyldary, Aýstralııa 1990 jyldary jáne Eýropalyq Odaq elderi 2000 jyldary reforma jasaǵan.
«Biz de bul tájirıbeni paıdalanǵymyz keledi. Reformadaǵy tek birneshe quramdas bólikti baıqap kórýge bolady. Eń mańyzdysy – aqparattyq qoǵam. Shuǵyl medısınalyq kómek kórsetý úshin eki iri model – aǵylshyn-amerıkalyq jáne eýropalyq úlgiler qoldanylady. Búgingi tańda kóbinese, aǵylshyn-amerıkalyq modeldiń úrdisi paıdalanylýda. Bul naýqasty aýrýhanaǵa «altyn saǵatta» jetkizý degen sóz. Qazaqstannyń «alǵashqy kómek» qyzmeti densaýlyq saqtaýdyń barlyq júıesiniń ishindegi eń mańyzdysy, ári eń kúrdelisi bolyp otyr», deıdi K.Frık.
Raýan QAIDAR,
«Egemen Qazaqstan»
