Atalǵan másele boıynsha Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek baıandama jasap, depýtattarǵa elimizde qazirgi zamanǵy kólik ınfraqurylymyn qalyptastyrý jáne ony halyqaralyq kólik júıesine ıntegrasııalaý, sonymen qatar Memleket basshysynyń bastamasymen qabyldanǵan 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jol» ınfraqurylymdy damytý memlekettik baǵdarlamasy aıasynda Qazaqstan arqyly ótetin tranzıt aǵymyn ulǵaıtý jumystary jaıynda aıtyp berdi.
Aqyly joldar áli az
V.Bojko óziniń kirispe sózinde Memleket basshysy tranzıttik túsimdi 2020 jylǵa qaraı 5 mlrd teńgege jetkizýdi tapsyrǵanyn jáne Prezıdent tapsyrmalarynyń oryndalýy Májilistiń baqylaýynda ekenin atap ótti. Oǵan qosa, 2017 jyly elimiz arqyly ótken júk tranzıti 17 prosentke ósip, 17 mln tonnaǵa jetkenine toqtaldy.
– Sarapshylardyń derekterine qaraǵanda, jergilikti joldar, jol ınfraqurylymy nashar bolsa, halyqqa kórsetiletin qyzmetter baǵasy eki-úsh ese qymbat bolady. 2018 jyly jergilikti joldar jelisin jóndeýge respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetterden 145,9 mlrd teńge bólindi. Bul salany qarjylandyrý 2017 jylmen salystyrǵanda 58,9 mlrd teńgege artty. Demek, Memleket basshysynyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda kórsetilgen jergilikti joldardy qarjylandyrý kólemin 150 mlrd teńgege jetkizý tapsyrmasy oryndaldy. Jol boıy ınfraqurylymdaryn jetildirý amaldary da júrgizilýde, – dedi ol.
Májilis Tóraǵasynyń orynbasary, sondaı-aq saladaǵy júıeli kemshilikterge nazar aýdardy. Atap aıtqanda, jol boıynda nysandar men ınfraqurylymdar salý men paıdalanýǵa berý, sondaı-aq respýblıkalyq mańyzy bar avtokólik joldaryna aqyly júıe engizý ýaqytynyń keshiktirilýine baılanysty alańdaýshylyǵyn bildirdi.
– Jospar boıynsha 2015 jyly – 211 shaqyrym, 2016 jyly – 469, 2017 jyly – 5296, al 2018 jyly taǵy da 480 shaqyrym jolǵa aqyly júıe engizilýi tıis edi. Bul salada qalyptasqan oń tájirıbe bar. Qazirgi kezde «Astana–Shýchınsk» jolynyń 250 shaqyrymy aqyly, bul ýchaskeden ǵana jyl saıyn 1,5 mlrd teńge jınalýda, – dedi V.Bojko. Oǵan qosa, Májilis Tóraǵasynyń orynbasary bıyl «Qazavtojol» kompanııasy Almaty-Qapshaǵaı, Almaty-Qorǵas, Astana-Temirtaý baǵytyndaǵy joldarǵa aqyly júıeni engizýdi ýáde etkendigin eske saldy.
3 jylda 1,8 myń shaqyrym avtokólik joly
Úkimet saǵatynyń belgilengen taqyryby boıynsha sóz alǵan Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek Memlekettik baǵdarlama aıasynda 2015-2017 jyldary halyqaralyq jáne respýblıkalyq mańyzy bar avtojoldardyń qurylysy men rekonstrýksııasyna 932 mıllıard 4 mıllıon teńge, onyń ishinde Ulttyq qordan – 472,8 mlrd teńge bólingenin aıtty.
– Bólingen qarjy elimizdiń barlyq aımaqtarynda 5,6 myń shaqyrymnan astam jolǵa qurylys jumystaryn júrgizýge múmkindik berdi. 3 jyldyń qorytyndysy boıynsha 1,8 myń shaqyrym jolda qozǵalys ashyldy. Barlyq jobaǵa 80 myńǵa jýyq adam tartyldy. Otandyq óndirýshiler materıaldarynyń úlesi 95 prosentten asady. 2016 jyly aıaqtalǵan «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq tranzıttik dálizi memleket ekonomıkasyna oń áserin tıgizdi, – dedi J.Qasymbek.
Onyń aıtýynsha, júk tasymaldaý kóleminiń (33 mln tonna) jáne tranzıttiń (900 myń tonna) 2,5 esege artýy esebinen jınaqtalǵan jyldyq ortasha ekonomıkalyq paıda 190 mlrd teńgeni quraǵan. Jolda júrý ýaqyty 2 esege, jol-kólik oqıǵalary 27 prosentke, ólim-jitim 35 prosentke qysqarǵan.
Mınıstrdiń baıandaýynsha, elimiz boıynsha óte aýqymdy Ortalyq-Batys jobasy júzege asyrylýda. Bul baǵyt arqyly Astana-Arqalyq-Torǵaı-Yrǵyz-Qandyaǵash, Aqtóbe-Atyraý-Astrahan, Atyraý-Beıneý-Aqtaý arasyndaǵy kólik toraby jaqsara túspek. Oǵan qosa Astanadan shyǵyp, Arqalyq pen Torǵaı arqyly ótetin jol Aqtóbe, Atyraý jáne Mańǵystaý oblystarynyń qoldanystaǵy joldar jelisin jańartýǵa septigin tıgizbek. Qazirdiń ózinde Atyraý-Beıneý-Aqtaý baǵytyndaǵy jol tolyq jańǵyrtylǵan. Al Qandyaǵash-Maqat jolyndaǵy jumystar jalǵasýda. О́ıtkeni mınıstrlik bul baǵyttaǵy joldy jańǵyrtýda Islam damý bankiniń qarajatynan bas tartyp, qarjylandyrý kózin ózgertken. Sol sebepti Aqtóbe-Qandyaǵash (60 km) jáne Atyraý-Astrahan (60 km) baǵytyndaǵy joldy jóndeýge respýblıkalyq bıýdjet qarajaty jumsalýda. Jalpy bul baǵyttaǵy jumystar 2021 jylǵa qaraı aıaqtalmaq. Al kelesi jyly Astana-Arqalyq-Torǵaı-Yrǵyz-Qandyaǵash baǵyty boıyna jobalaý jumystary aıaqtalyp, 2020 jyly jol salý jumystary bastalady.
– Bıyl alǵashqy iri konsessııalyq joba «Úlken Almaty aınalma avtomobıl jolyn» salý jumysy bastaldy. Ol tranzıttik aǵynnyń Almaty qalasynyń syrtymen aınalyp ótýine jáne qalanyń ekologııalyq ahýalyna oń áserin tıgizetin bolady. Respýblıkalyq mańyzdaǵy avtojoldardy jóndeý men kútip ustaýǵa bıyl 76,9 mlrd teńge qarastyrylǵan. 2018 jyldyń sońynda Denısovka-Qarabutaq (40 km), Kegen-Jalańash-Sátti (35 km) jáne Aqsý-Kýrchatov (24 km) avtojolyn paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr. Budan bólek, kúrdeli jóndeý jumystary aıasynda 33 apatty kópir men ótpejoldar, 17 jaıaý júrginshiler ótetin jol jasalady. Sondaı-aq 5 shekaralyq beket ótkeline kúrdeli jóndeý jumystary júrgizildi, – dep tolyqtyrdy Investısııalar jáne damý mınıstri.
Jeńis Qasymbektiń baıandamasynda «Nurly jol» ınfraqurylymdy damytýdyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý sheńberinde avtomobıl joldaryn damytý» máselelerine baılanysty saladaǵy eń ózekti jumystar da eskerýsiz qalmaı, jobalardy júzege asyrýdaǵy qıyndyqtar ashyq aıtyldy.
Salynǵan joldyń sapasyna kim jaýapty?
Májilistiń jańa sessııasyndaǵy alǵashqy Úkimet saǵatyna kelgen Investısııalar jáne damý mınıstrine depýtattardyń saýaldary kóp boldy. Aldymen qosymsha baıandamashy depýtat Nurtaı Sabılıanov joldyń sapasyna teris áser etetin faktorlardy tizip, birqatar usynystaryn jetkizdi. Joldyń sapasy depýtattar saýalynyń ózegi bolǵandyǵyn da aıta ketken jón. Osy oraıda, Jeńis Qasymbek búginde respýblıkalyq joldar jelisiniń sapasyn qadaǵalaý tetigi kóp satyly deńgeıde júrgiziletindigin atap ótti. Máselen, avtorlyq jáne tehnıkalyq baqylaý jolǵa qoıylǵan. Al halyqaralyq qarjy uıymdary úles qosqan jobalardy halyqaralyq tájirıbesi bar bedeldi uıymdardyń táýelsiz sarapshylary baqylaıdy.
Sonymen qatar júzege asyrylǵan jobalardyń 3-4 jyldyq kepildik merzimi qatań saqtalatyndyǵyna jáne osy ýaqyt aralyǵynda anyqtalǵan aqaýlardy qalpyna keltirýge kompanııalarǵa kepildik qarajat arqyly yqpal etýge bolatyndyǵyna toqtaldy.
Osy oraıda mınıstr «Eger atalǵan kepildikti merzimde jolda aqaýlar anyqtalsa, onda kompanııa óziniń jeke qarjysyna tolyqtaı jóndeý jumystaryn atqarýy qajet. Bul turǵyda tapsyrys berýshige nysandy jańadan tapsyrady. Sonymen birge qosymsha kepildikti merzimder uzartylady», dep atap ótti.
Depýtattar taqyryp boıynsha talqylaýlarǵa da belsene qatysyp, Investısııalar jáne damý mınıstrine usynystaryn jetkizdi.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
