Syrtqy jaǵdaılardyń áseri baıqalady
Qańtar-tamyz aılarynda Qazaqstan ekonomıkasynda oń ósý úrdisi saqtalǵan. Bul týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov málimdedi. Alaıda ekonomıkalyq damý álemdik naryqtardaǵy syn-tegeýrinder men qubylýlardyń kúsheıýi jaǵdaıynda júrip jatyr.
«Esepti kezeńde IJО́ ósýi 3,8%-ti qurady. Bul rette maqsatty 4%-ke jetý úshin aı saıynǵy ósimdi aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin orta eseppen 4,2% deńgeıinde qamtamasyz etý qajet», dedi T.Súleımenov. Al ázirshe álemdik naryqtyń jaılanar túri baıqalmaıdy. Iаǵnı jyl qorytyndysyna deıin 4 aı shamasynda ǵana ýaqyt qalǵanyn eskersek, bul mejeni ıgerý de ońaıǵa soqpaıyn dep tur.
Ulttyq ekonomıka mınıstri birqatar oblysta óndiris kórsetkishteriniń tómendegenin tilge tıek etti. «Soltústik Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Túrkistan jáne Qyzylorda oblystarynda ónerkásip ónimderi óndirisiniń tómendeýi baıqalady. 1,1%-ten 3,9%-ke deıingi qarqynmen respýblıkalyq mánnen tómen ósim Almaty, Mańǵystaý, Pavlodar, Qaraǵandy oblystarynda, sondaı-aq Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynda tirkeldi», dedi mınıstr.
Málimetke súıensek, atalǵan óńirlerde munaı men gaz kondensatyn, ýran kenin óndirý, júk vagondary jáne un óndirisi qysqartylǵan.
Aýyl sharýashylyǵy salasynda da ósim óristemeı otyr. Kórsetkishterdiń mardymsyz bolýyna negizinen byltyrǵy jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda astyq ónimderin jınaýdyń tym az bolýy áser etken. Al syrtqy saýda aınalymy joǵary ósim úrdisin turaqty saqtap tur. Bul jeti aıda 20,1%-ke ulǵaıǵan. Eksport 26%-ke ósken. Sonymen qatar shıkizattyq emes taýarlar eksportynyń ósimi 4,1%-ti qurady. Import 10,3%-ke ósken.
Mınıstr sondaı-aq eńbek naryǵynda turaqtylyq saqtalǵanyn jetkizdi. Máselen, jyl basynan beri 297,1 myń adam jumysqa ornalastyrylǵan. Al jalaqy bir qalypty qarqynmen ósýde. «Qańtar-shildede ortasha aılyq jalaqy 157,7 myń teńgeni qurady jáne naqty máninde 2,3%-ke ósti. Qańtar-maýsym aılaryndaǵy naqty aqshalaı kirister 1%-ke artty», dedi T.Súleımenov.
Kiris kólemi kóńil kónshitedi
Burynǵy Qarjy mınıstri B.Sultanov óz kezeginde osy jyldyń segiz aıynda bıýdjettiń oryndalýynyń negizgi kórsetkishteri jaqsy ekendigin alǵa tartty. Málimdeýinshe, memlekettik bıýdjetke (transferttersiz) 5,252 trln teńge kiris túsken. Bul soma 2015 jyldyń jalpy jyldyq kóleminen 74 mlrd teńgege artyq. Ekonomıkanyń barlyq salasynda makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń jaqsarýy, onyń ishinde munaı men metall baǵasynyń ósýi, kiristerdiń ósýine birden-bir sebep bolǵan. Sondaı-aq buǵan salyqtyq-kedendik ákimshilendirý rásimderi tıimdiliginiń artýy da yqpal etken.
«Bıýdjetterdiń barlyq deńgeıinde kirister boıynsha aǵymdaǵy josparlar artyǵymen oryndaldy. Memlekettik bıýdjet – 104,7%, respýblıkalyq bıýdjet – 103,7% jáne jergilikti bıýdjet – 107%. Naqtylanǵan jospardyń jyldyń aıaǵyna deıin tolyq oryndalýyna eshqandaı kedergi joq», dedi B.Sultanov.
Inflıasııa ıkemge kónbeı tur
Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev 2018 jyldyń qańtar-tamyz aılarynda ınflıasııa 2,9%-ti quraǵanyn, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda tómen kórsetkish ekenin jetkizdi.
Ulttyq banktiń baǵalaýy boıynsha, aǵymdaǵy jyly ınflıasııa 5-7% maqsatty dálizinde saqtalady. Degenmen, sońǵy birneshe aıda syn-tegeýrinder artyp keledi, bul Ulttyq bank baǵalaǵan kórsetkishten aldaǵy ýaqytta ınflıasııanyń baıaý tómendeýine ákelmek.
«2019 jyly ınflıasııa 4-7% dálizinde, ıaǵnı shamamen 6% deńgeıinde anyqtalǵan maqsatty dálizdiń joǵarǵy sheginde qalyptasady. Bul syrtqy faktorlardyń áserine jáne ishki jıyntyq suranystyń keńeıýine baılanysty. Osyǵan oraı, ınflıasııany maqsatty dálizde ustap turý úshin qosymsha sharalardy qabyldaý qajet», dedi D.Aqyshev. Jyl basynan beri bazalyq mólsherleme 10,25%-ten 9%-ke deıin tómendegen. Alaıda Ulttyq bank ınflıasııalyq táýekelderdi baǵalaý rastalǵan jaǵdaıda, aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin aqsha-nesıe sharttary qataldana túsýi múmkin ekenin jetkizdi.
Tapsyrmany oryndamaǵandar jazalanady
Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev máseleni talqylaý qorytyndysynda ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdarǵa birqatar naqty tapsyrmalar berdi. Ulttyq ekonomıka, Qarjy mınıstrleriniń baıandamalaryn tyńdaǵannan keıin Premer-Mınıstr bıýdjettik qarajattar eleýli somada ıgerilmeı qalǵan mınıstrlikterge naqty talap qoıdy. Máselen, Qorǵanys mınıstrliginde respýblıkalyq bıýdjetten bólingen, ıgerilmegen qarajat somasy – 15,4 mlrd teńge, Mádenıet jáne sport mınıstrliginde – 11,1 mlrd teńge, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde – 10,9 mlrd teńge, Ishki ister mınıstrliginde – 9,5 mlrd teńge, Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrliginde – 5,7 mlrd teńgeni kórsetken.
«Bul óte úlken qarajat somasy, bul aqshaǵa kóptegen mektep, aýrýhana, balabaqsha salyp, joldardy jóndeýge bolady. Bul qarajattar ýaqtyly ıgerilýi tıis», dedi Premer-Mınıstr. Igerilmegen qarajattar vedomstvolardyń teńgeriminen alynyp, memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalardy iske asyrýǵa qaıta baǵyttalatynyn atap ótti.
Ekonomıkalyq ósim kórsetkishterine qol jetkizilmegen óńirlerge de jekeleı nazar aýdaryldy. «Memleket basshysy keminde 4% ósimdi qamtamasyz etý mindetin qoıyp otyr. Alaıda statıstıkalyq derekterge súıensek, 8 aıdyń qorytyndysy boıynsha ósim 3,8%-ti qurady. Ulttyq ekonomıka mınıstri atap ótkendeı, jyl sońyna deıin 4%-ten ósimge qol jetkizý úshin, bizge aı saıynǵy ósimdi orta eseppen 4%-ten joǵary deńgeıde qamtamasyz etý qajet. Atqaratyn jumys kóp», dedi B.Saǵyntaev. Sondaı-aq Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary A.Mamınniń aıtýyna sáıkes, jumys tamyz aıyndaǵy demalystarǵa jáne basqa da sebepterge baılanysty kesheýildep qalǵanyn atap ótti. Sonymen qosa Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń derekterine sáıkes, elimizdiń ekonomıkalyq ósiminiń tómendeýine syrtqy naryqtaǵy faktorlar men qubylýlar da áser etip otyrǵanyn eske saldy.
«Árıne, ishki jáne syrtqy qolaısyz faktorlar bar, alaıda bul tapsyrmalardy oryndamaýǵa sebep emes. Bizde Prezıdenttiń tapsyrmalaryn iske asyryp, osy jyldy tabysty aıaqtaı alatyndaı barlyq múmkindik bar. Sondyqtan da bul máselege muqııat jaýapkershilikpen qaraýdy, ákimderge jergilikti jerlerde mán-jaıdy anyqtap, jumysyn tıisinshe atqarmaǵan basshylardyń jaýapkershiligin qaraýdy tapsyramyn. Qabyldanǵan sharalar men tártiptik jazalar týraly aqparatty bir apta merzimi ishinde Premer-Mınıstr Keńsesine usynyńyzdar», dedi Premer-Mınıstr.
Ulttyq ekonomıka mınıstrligine, múddeli memlekettik organdar men Premer-Mınıstr Keńsesine qyrkúıektiń sońyna óńirlerdiń, bankterdiń, bıznes pen kvazımemlekettik sektordyń qatysýymen keńes daıyndaýdy tapsyrdy.
Sıfrly saýattylyq artyp keledi
Úkimet otyrysynda halyqtyń sıfrly saýattylyǵyn arttyrý máselesi de qaraldy. Bul rette Bilim jáne ǵylym mınıstri E.Saǵadıev, Densaýlyq saqtaý mınıstri E.Birtanov, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri M.Ábilqasymova, Aqparat jáne kommýnıkasııalar vıse-mınıstri N.Maýbelınova jáne «Atameken» UKP basqarma tóraǵasynyń orynbasary baıandama jasap, atqarylyp jatqan jumystar jaıynda esep berdi. Sondaı-aq halyqtyń sıfrly saýattylyǵyn arttyrý boıynsha óńirlerde qolǵa alynǵan sharalar týraly Aqtóbe oblysynyń ákimi B.Saparbaev jáne Qaraǵandy oblysynyń ákimi E.Qoshanov habarlady.
Qorytyndysynda Premer-Mınıstr Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen, óńirlerdiń ákimdikterimen birlesip halyqty sıfrly saýattylyqqa oqytýdy odan ári jalǵastyrýdy jáne «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynyń mindetterin eskere otyryp josparly ındıkatorlardy qaıta qaraýdy tapsyrdy. Bilim jáne ǵylym mınıstrligine Aqparat jáne kommýnıkasııalar, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrlikterimen jáne ózge múddeli memlekettik organdarmen birge salalardaǵy qajettilikti eskere otyryp, mamandardy oqytý jáne sıfrly saýattylyǵyn arttyrý baǵdarlamalaryn jańartý qajettigi aıtyldy.
Úkimet otyrysynda sonymen qatar Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasyndaǵy zańnamany jetildirý jaıy qaralyp, ázirlengen zańnama jobasy bir aýyzdan maquldandy.
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»
