Jaratylystaný pánderi aǵylshynsha oqytylady
Elbasy «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýynda barlyq jastaǵy azamattardy qamtıtyn bilim berý isinde ózimizdiń ozyq júıemizdi qurýdy jedeldetý qajettigin atap kórsetken bolatyn. Aıtalyq sıfrlandyrýdy, 3D-baspaǵa negizdelgen BigDatany, bıotehnologııalardyń, júrgizýshisiz avtokólik pen medısınanyń jınaqtaý jáne taldaý ádisterin damytý, ındýstrııalandyrý talaptaryna sáıkes jańa mamandyqtardy engizý – búgingi jahandaný úrdisine tán qubylystar.
Osyǵan oraı bilim berý baǵdarlamalarynyń basymdyǵy ózgeristerge únemi beıim bolýǵa aýdarylyp, jańa bilimdi meńgerý qabiletin kúsheıtý talap etilip otyr. Innovasııalyq bilim júıesin damytý maqsatynda óńir ustazdary bıyldan bastap jergilikti Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń tájirıbesin basqarý, oqytý, bilim berý jáne tárbıeleý, sonymen qatar pedagogterdiń kásibı deńgeıin arttyrý isterinde qoldanbaq. Elimizde pedagogterdi attestattaýdyń jańa júıesi engizilgeni belgili. Jańa formattaǵy attestattaý nátıjesinde oblysta jańa 1599 ustazdyń jalaqysyna ústeme qosylmaq. Al keler jyly hımııa, bıologııa, ınformatıka, fızıka pánderi jańartylǵan baǵdarlama boıynsha aǵylshyn tilinde oqytylyp, eńbekaqy 30 prosentke ulǵaıady. Oqýshynyń bilimi men oqýdaǵy tabysy naqty krıterıı men deskrıptorlar boıynsha saralanyp, baǵalaý júıesindegi shynaıylyqqa qol jetkiziledi. Qazirgi ýaqytta mektepterde jaratylystaný ǵylymdary pánderin aǵylshyn tilinde oqytýǵa basymdyq berile bastady. Mundaı tájirıbeni 57 mektep qoldanady. Aldaǵy jyly olardyń sany 205-ke deıin kóbeımek. Túrli baıqaýlarǵa 1,5 myńnan astam oqýshy qatysyp, 320 júldeli orynǵa qol jetkizildi. Jalpy bilim berý pánderi boıynsha ótken respýblıkalyq olımpıadada soltústikqazaqstandyq komanda ekinshi oryndy ıelendi.
Ara men jibek sharýashylyǵyna daıarlaýda
Joldaý talaptarynyń biri – bilim berý júıesin «sıfrly dáýir» kezeńindegi ındýstrııalandyrý talaptaryna beıimdeý. Oblysta 12 jyldyq bilim berý modeline negizdelgen aqparattyq-bilim berý ortasy qalyptasqanyn aıta ketken jón. Sıfrlandyrýdyń jol kartasyn júzege asyrý sheńberinde barlyq bilim ordalaryndaǵy ınternet jyldamdyǵy 20 mbıt/s-ke deıin jetkiziledi. Qazir jyldam ınternetke qosylǵan mektepterdiń úlesi 80%-ti quraıdy. Jyl aıaǵyna deıin osy júıemen tolyq qamtamasyz etiledi. Ustazdar «Bilimland» sandyq bilim berý platformasy men ózge de sıfrly aqparattyq resýrstardy turaqty paıdalana bastady.
Oblys ortalyǵynda «smart-balabaqsha» men «smart-mektep» jobalary iske qosyldy. №1 jalpy bilim berý lıseıinde IT-lıseı jobasy engizilip, oqytý pánaralyq ıntegrasııalar negizinde atqarylady. «BEST» gımnazııasynda memleket-jekemenshik áriptestigi negizinde «E-ashana» modýli qoldanylmaqshy. О́zge bilim oshaqtarynda da STEM-tehnologııalaryn engizý arqyly basqarýdyń negizgi prosesteri avtomattandyrylǵan júıege kóshiriledi. 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamada mektepterde ınklıýzıvti bilim berý júıesin jetildirýge jáne erekshe bilim berýdi qajet etetin balalar úshin ıntegrasııalyq oqytýdyń modýldik josparyn qurýǵa erekshe nazar aýdarylǵan. 339 mektepte ınklıýzıvti bilim berý úshin qajetti jaǵdaı jasalǵan. 830 synypta erekshe bilim berýdi qajet etetin balalar ózge oqýshylarmen birge oqıdy. Aldaǵy ýaqytta resýrstyq, ınklıýzıvti qoldaý synyptary ashylady. «Soltústik Qazaqstan kásiptik daıarlyq jáne qyzmet kórsetý» jekemenshik mekemesi alǵash ret «Ara ósirý jáne jibek sharýashylyǵy» mamandyǵyna memlekettik tapsyrys alyp, túlekterdi osy kásip túrin ıgerýge beıimdeıtin bolady.
Oqýshylar saraıy ashylady
Ár bilim oshaǵynda jeke tulǵanyń adamgershilik-rýhanı qasıetterin damytýǵa yqpal etetin orta qurý – jańa mazmundaǵy bilim berýdiń basty qaǵıdattarynyń biri. Osy oraıda jýyrda paıdalanýǵa beriletin Oqýshylar saraıy álemdegi eń ozyq tehnıkalarmen jabdyqtalǵan biregeı ortalyqqa aınalmaq. Onyń jumysy jobalyq-zertteýlerge, ǵylymı-tehnıkalyq shyǵarmashylyqty damytýǵa baǵyttalady. Onda balalar men jastardyń bos ýaqytyn paıdaly ótkizýine jáne damýyna yqpal etetin eksploratorıýmdy ınnovasııaly IT-ortalyǵy, «Multiplace Coworking» aımaǵy qurylady. Baǵdarlamalaý jáne grafıkalyq dızaın zerthanalary, robotty tehnıka qurylymdaý, anımasııalyq stýdııalary, golografııa, karkasty-vakýýmdy kınoteatr, elektromobılder, basqa da tehnologııalar bolady.
Kásiptik jáne tehnıkalyq bilim berý júıesiniń aldynda da zor mindetter tur. Maǵjan Jumabaev atyndaǵy gýmanıtarlyq kolledjge qoldanbaly bakalavrıat, al ózgelerine modýldi bilim berý baǵdarlamasy engizilýde. «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy sheńberinde 6 kolledjde IT-mamandyqtar boıynsha kadrlar daıarlaý isi qolǵa alyndy. Bıznes-qaýymdastyqtardyń tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý mekemeleriniń jumysyna degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrý úshin kolledjderdi jaýapkershiligi shekteýli seriktestikter men kommersııalyq emes aksıonerlik qoǵamdardyń ujymdyq basqarýyna berý máselesi qarastyrylýda. Iri kásiporyndardyń kolledjderdi basqarý jáne mamandyq ıelerin daıarlaý isine qatysýy ınvestısııa tartýǵa, naryqtyq jaǵdaıǵa beıimdelýine áser eteri sózsiz. Petropavl qurylys-ekonomıkalyq kolledjinde jaýapkershiligi shekteýli seriktestik retinde quqyqtyq formasyn engizýdiń alǵysharttary jasaldy. Jergilikti kolledjder 4 jyldan beri «Serpin-2050» baǵdarlamasy boıynsha ońtústik óńirlerdiń mektep túlekterin qabyldap keledi. Oqý bitirgennen keıin olarǵa jumys oryndary usynylady.
Qazaq mektebi salynýda
Taıaýda ustazdar qaýymynyń tamyz keńesine qatysqan óńir basshysy Qumar Aqsaqalov Petropavl qalasynda sońǵy bilim ǵımaraty 11 jyl buryn salynǵanyn aıtqan bolatyn. Qazir 1500 orynǵa laıyqtalǵan 2 qazaq mektebiniń qurylysy bastaldy. Qyzyljar aýdanynda memlekettik tilde bilim beretin bilim ordasyn turǵyzý josparlanǵan. Sońǵy bes jylda jóndeý jumystaryna jylyna 300 mıllıon teńge bólinip, ǵımarattardyń 10 prosenti ǵana qalpyna keltirilse, kelesi jyly qarjy 10 ese artyq baǵyttalady. Al 2019 jyly 5 mıllıard teńgege 120 mektep jóndeledi. Jyl saıyn 300-400 kompıýter jańartylsa, kelesi jyly 4 myń kompıýter satyp alynbaq.
Bilim úıleriniń 80 prosenti shaǵyn jınaqty mektepter bolǵandyqtan qarjylandyrý jaǵynan tıimsiz ekeni jıi kóterilip júr. Osy jaǵy eskerilip, Qumar Irgebaıuly «Ýaqytsha otbasy» jobasyn júzege asyrýdyń mindetterin belgilep berdi. Oǵan sáıkes ózge aýyldarda oqıtyn oqýshylar ınternatta emes, patronatty otbasylarda turady. Ondaı shańyraqtarǵa arnaıy tólemaqy beriledi. «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy boıynsha jumysqa ornalasqan jas mamandarǵa baspana salyp berý joldary da qarastyrylǵan. Bul maqsatqa jeke kásipkerler tartylyp, ekonomıkalyq áleýeti zor eldi mekenderdiń múmkindikteri keńinen paıdalanylmaq.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy
