Antarktıdadan – Astanaǵa

Keshe Astana ýaqytymen tańǵy saǵat 06.45-te №294-shi Abý-Dabı-Astana reısimen osy­dan bir aı buryn Ońtústik polıýske ǵylymı-tanymdyq sa­par­ǵa attanǵan tuńǵysh qa­zaq­standyq avtokólik ekspedı­sııa­synyń músheleri elge oraldy. Olardy áýejaıda BAQ ókil­deri men týǵan-týystary jáne jora-joldastary qarsy al­dy. Osy jerde Antarktıdaǵa ba­ryp qaıtqan ǵalymdardyń otan­das­tarynyń qarsy alǵanyna jú­rek­teriniń tolqyǵanyn baıqamaý múm­kin emes edi. Alǵashqy bolyp ǵylymı ekspedısııanyń jetekshisi Nurlan Ábdýov shyqty. Odan keıin Ordenbek Mazbaev, Berik Baımaǵambetov, Konstantın Or­lov pen Sergeı Bodrovty qarsy alýshylar ystyq qushaqtaryna basty. Osy arada ǵalymdar ózderin qarsy alǵan azamattarǵa, joryq­qa demeýshilik jasaǵan kompa­nııa­larǵa, qoldaý kórsetken Astana qalasy ákimdigine alǵystaryn bildirip, sapardyń barlyq otan­das­tarymyzǵa arnalǵanyn aıtty. Abaı atyndaǵy QazUPÝ profes­sory, geografııa ǵylymdarynyń doktory Ordenbek Mazbaev bolsa, bul avtojoryqtyń eń aldymen elimizdi tanytýǵa, halqymyzdyń 20 jylda jetken jetistikterin búkil álemge kórsetýge arnal­ǵanyn jetkizdi. Endi sapardyń ózine kelsek, bul – elimiz táýelsizdik alǵan kez­den beri «Qazaq geogra­fııa­lyq qo­ǵa­my­nyń» uıym­das­ty­rýy­men bol­­ǵan tuńǵysh avto­kólik ekspedı­sııa­sy. Buǵan deıin jobany da­ıyndaý maqsatynda avtokólikter Antarktıdaǵa, «No­volazarevskaıa» beketine jet­kizilip, 2 308 sha­qy­rym «Novolazarevskaıa» beketi- Ońtústik polıýs» baǵytyndaǵy 108 saǵat ara­lyqty ótip shyqqan edi. Bul jetistik álemdik rekordtar qatary­na kirip, «Qazaq geografııa qo­ǵa­mynyń» jasaǵan dúnıe júzi ta­rıhyndaǵy Ońtústik polıýske avtokólikpen eń jyldam jetý úlgisi» retinde Gınnestiń rekordtar kitabyna engizildi. «Qazaq geografııalyq qoǵamy» uıymynyń ózi Nurlan Ábdýovtiń bastamasymen 2010 jyly quryl­ǵan bolatyn. Qoǵamnyń belsendi músheleriniń biri ǵalym Ordenbek Mazbaevtyń aıtýynsha, uıym geo­grafııalyq jáne onymen ilespe tabıǵat pen qoǵam jónindegi ǵy­lymdardyń damýyn zertteý, ǵy­lymı jetistikterdi nasıhattaý, ǵylymı izdenisterdiń nátıje­lerin kópshilikke jetkizý men tájirıbe júzinde qoldanysqa endirý maqsatynda qyzmet etip keledi. Qazir QazGeo ǵalymdar men yntaly qaıratkerlerdiń kúshi­men qurylyp, aqysyz negizde qyz­met atqarýda. «Al jerdiń Ońtústik polıýsine tuńǵysh qa­zaq­standyq avtokólik ekspe­dı­sııasyn uıym­das­tyrý «Qazaq geo­grafııalyq qo­ǵamy­nyń» bu­ryn­nan bergi ar­many edi. QazGeo­nyń Aq qurlyq­qa saparynyń maq­saty – elimiz Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy, Semeı polıgony­nyń jabylǵanyna 20 jyl tolýy­na arnaldy. Son­daı-aq, Antarktıdada ǵylymı zertteý júrgizip, qazaq ǵylymy­nyń damýyna ózin­dik úles qosý da sapardyń basty maqsatynyń biri boldy», – deıdi O.Mazbaev. Ekspedısııa músheleriniń An­tark­tıdaǵa barar aldynda aldy­men ǵylymı keńes Aq qurlyqtyń tabıǵı-klımattyq erekshelikterin zertteýge jaǵdaı týǵyzatyn eks­pedısııanyń ǵylymı baǵdarlama­syn ázirlepti. Ekspedısııa qaty­sýshylaryn qyzyqtyratyn eń taza qurlyqtyń meteoekologııalyq qalpyn zertteý maqsatynda qar men muz qabaty jáne basqa da tabıǵı materıaldyq synaq úlgi­leri alynyp, Qazaqstanǵa jetkizilip, jan-jaqty zerttelipti. Mine, osyndaı aldyn ala zertteý ju­mys­tary júrgizilgen soń, bes adam­nan turatyn top Antark­tı­daǵa jolǵa shyǵady. Olar Astana -Abý-Dabı-Keıptaýn baǵy­ty­men júrip, ári qaraı Aq qur­lyqtyń «Novolazarevskaıa» beketine taban tireıdi. Osy jerge 26 qarasha kúni kelip, 13 kún boıy An­tarktıdanyń meteoklımattyq jáne ekologııalyq qalpyna zertteý júrgizedi. Jumystar júrgizilip jatqan kezde olar norveg saıahatshysy Rýal Amýndsen men aǵylshyn Robert Skottyń ótken jolymen jú­rip, kún saıyn jer júzin facebook, twitter, vkontakte áleýmettik jelileri arqyly bolǵan oqıǵalardan, istegen jumystarynan habardar etip turypty. Sondaı kezdiń birinde Qazaqstan ǵalymdary tuń­ǵysh ret Antarktıdada elimizdiń kók baıraǵyn tigedi. Osy saparda bolǵan ǵalymdardyń aıtýynsha, olar avtojoryqta Norvegııa, Ispanııa, Reseı mamandarymen kezdesip, tájirıbe almasqan eken. Shet el ǵalymdary Qazaqstannyń Antarktıdany zertteýdegi talpy­nysyna rızashylyqtaryn bildirip, istegen jumystaryna sáttilik tilegen kórinedi. Qazir Antarktıdada álemniń birneshe eliniń stansalary jumys isteýde. Onda Ulybrıtanııa, Úndistan, AQSh, Reseı elderiniń mamandary zert­teý jumystarymen aına­ly­sýda. Bizdiń Antarktıdaǵa bar­ǵan ǵa­lym­darymyz Qazaqstanǵa bola­shaq­ta osyndaı polıarlyq stansalar ashý kerek dep esepteıdi. Onyń bizge taǵy bir aıtqany: bolashaq – Antarktıdada. Klı­maty jaǵynan, jer qoınaýynyń baılyǵy jaǵynan taza materık sanalatyn Antarktıda bolashaqta áli talaı eldi qyzyqtyryp, ózine yntyqtyratyny sózsiz. Ońtústik polıýske adam ba­lasy alǵash ret 1911 jyldyń 14 jeltoqsanynda jetken dep sana­lady. Ol Rýal Amýndsen basqar­ǵan norvegııalyq polıarlyq ekspe­dısııa boldy. Sonymen jarysqa túsken aǵylshyn Robert Skottyń ekspedısııasy bir-aq aıǵa keshigip, polıýste tigilgen Norvegııa týyn kórip, san soǵyp qalǵan desedi. О́kinishke qaraı, qaıtarda boranǵa shalynǵan aǵylshyn ekspedı­sııa­sy túgelimen qaza tabady. 1956 jyldan beri polıýste amerıkalyq «Amýndsen-Skott» polıarlyq beketi qyzmet etýde. Polıýste kún jylyna bir ret qana shyǵyp, bir ret qana batady. Bekette Jańa Zelandııa ýaqyty qoldanylady, Astanamen aıyrmashylyǵy +11 saǵat. Qazaqstandyq ǵalymdardyń Antarktıdaǵa jasaǵan sapary tý­raly keńirek bilgisi kelgen oqyr­mandar www.kazgeo.kz saıtynan, www.facebook.com/kaz­geo.kz, www.vkontakte.ru/kaz­geo.kz, www.twitter.com/kazgeo.kz áleýmettik je­li­lerin paıdalana alady. Sýretti túsirgen Orynbaı BALMURAT.