Medısına salasyndaǵy mańyzdy mindet

Obyrdy 1 mınýtta anyqtaýǵa bolady

Densaýlyq saqtaý mı­nıstri Eljan Birtanov Qazaq­standa sońǵy 10 jylda ólim kór­setkishiniń 28,5%-ke tómen­deý úrdisi baıqalǵanyn aıtady. Qaterli isikterdiń aýyrt­palyǵyn tómendetý maqsatynda elimizdegi onkologııalyq aýrýlarmen kúres boıynsha 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar jobasy ázirlendi. Joba aıasynda elimizde salamatty ómir saltyn nasıhattaı otyryp, qoǵamdyq densaýlyqty basqarý isin jańa tehnologııalar arqyly júzege asyrý tetikteri damyp keledi. Densaýlyq saqtaý Vıse-mınıstri Oljas Ábishevtiń málimdeýinshe, Almatydaǵy «Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda» IBM Watson jobasy iske qosylǵan. Bul jobanyń basty jetistigi – buryn onkologııalyq dertpen aýyratyn pasıentke dıag­noz qoıý úshin dáriger 1-2 apta ýaqy­tyn joǵaltatyn, al qazir naý­qas­qa nebári 1 mınýttyń ishin­de dıagnoz qoıa alatyn deń­geıge jetip otyr. Odan bólek atalǵan joba boıynsha, emdelý­shi­lerdiń medısınalyq tarıhy zerttelip, pasıentke jasalǵan hırýrgııalyq emniń sáttiligi 91 prosentti kórsetse, al hımıoterapııamen emdeýdiń sáttiligi 83 prosentti kórsetken. Jańa júıeni jasaý úshin álem elderiniń bilikti ǵalymdary zertteý jumystaryn júrgizgen. «Bul qanatqaqty joba retin­de júzege asyrylýda. Osy­ǵan sáıkes, 250-ge jýyq adam zertteldi, dárigerlermen kezdesý de uıymdastyryldy. Aq jeleńdiler bul bastama­nyń tıimdiligin alǵa tartyp otyr. Sebebi onkologııalyq aýrýlar tez asqynady. Al atalǵan jú­ıege málimetterdiń bárin engizsek, bul óz kezeginde dári­ger­diń jumysyn jeńildetetin qosym­sha qural bolmaq. Nátı­jesinde, aýrýdyń ulǵaı­maýy­na septigin tıgizetin bolady. Qazirgi tańda turǵyndar onkolo­gııa ınstıtýttary úshin Koreıa men AQSh-qa baryp jatyr. Endigi kezekte shetelge barý­dyń qajeti bolmaıdy», deıdi O.Ábishev.

15 naýqasta medısınalyq braslet bar

Búginde birqatar óńirde kar­dıologııalyq aýrýlardy emdeý deńgeıi jyldan jyl­ǵa jaqsaryp keledi. Al dıag­nos­tıkalyq qyzmet joǵary deń­­geı­de deýimizge bolady. Aı­ta­­lyq, Aqtaý qalasyndaǵy №2 em­ha­nada úsh aıdyń ishinde 90 myń­nan astam adam elektrondy pasportqa kóship, densaý­lyq salasynyń sıfrlandyrý isin­de kósh bastap otyr. Sonymen qatar Qaraǵandy, Pavlodar jáne Batys Qazaqstan oblystary densaýlyq saqtaý salasynda belsendilik tanytyp, kóptegen jobalardy engizýde. Búginde Qaraǵandy oblysyndaǵy alys aýdandardan azamatty oblys ortalyǵyna jibermeı-aq, kardıogrammasyn sıfrly turǵyda qashyqtyqtan qabyldaı alady. Eger azamattyń emdelý kezeńin emhanaǵa deıin, emhananyń ishinde, emhanadan keıin dep 3 deńgeıge bóletin bolsaq, atalǵan óńir búkil qyzmetti em­hana­nyń ishinde kórsetý isin jolǵa qoıǵan. Jańa tehnologııalardy Pavlodar kardıo­hırýrgııalyq ortalyǵy da jol­ǵa qoıyp otyr.

Sıfrly tehnologııalar júrek-qan tamyrlary aýrýlarynan bólek, adam aǵzasyn­daǵy qant mólsherin de jyldam ári qashyqtyqtan anyqtaýda úlken múmkindikke jol ashady. Mınıstrliktiń málimdeýinshe, qant mólsherin qashyqtyqtan baqylaý júıesi qazir Qaraǵandy oblysynda belsendi júrgizilip jatyr. Qanatqaqty joba retin­de medısınalyq braslet taǵý jumysy júrgizilip, 15 azamat­qa atalǵan qurylǵy berildi. «Mu­nyń basty ereksheligi – júrek soǵysy tómendep nemese joǵarylap ketetin bolsa, dárigerge avtomatty túrde habar beredi. Sondaı-aq azamatty táýlik boıy qadaǵalap, túrli aýytqýlaryn bile alady. Brasletterdiń arnaıy batyr­masy bar. Qajet kezinde ar­naıy tetigin bassa medbıke dereý kelip naýqastyń jaǵ­daıyn tekseredi. Bul ornynan turýǵa múmkindigi bolmaı jatqan naýqastar úshin qajet. Sáıkesinshe, emdelýshilerdiń qol­darynda braslet bolsa kóńil­deri tynyshtalyp, júregi­niń jaǵdaıy jaqsarmaq», deıdi vıse-mınıstr.

Sonymen qatar Batys Qazaq­stan oblysynda elektron­dy densaýlyq tólqujatynyń deńgeıi 93 prosentke jetken. Bul júıeniń ereksheligi – buryn pasıentten túrli qabyldaǵan emderin suraý úshin 45 mınýt ketetin, al qazir 2 mınýttyń ishinde bile alady. Bul úshin tólqujatyn kórsetedi, dáriger onyń medısınalyq tarıhyn kóre alady. Atalǵan tólqujatta emdelýshige jasalǵan otalary, qabyldaǵan emi, barlyǵy kórsetilip turady.

Mınıstrlik bergen málimet­terge súıensek, elimizde 4 mıl­lıonǵa jýyq hronıkalyq aýrýlar tirkelgen. Qazirgi tańda medbıkeler olardyń úıin aralap, jaǵdaıyn bilýge asyǵady. Al eger joǵaryda atalǵan oblys­tardyń tájirıbesi boıynsha elimizde barlyq naýqasqa braslet taǵylatyn bolsa, avtomatty túrde azamattyń jaǵdaıy­nyń jaqsarǵanyn nemese nashar­laǵanyn bazadan bilip otyrýǵa bolady.

Vıse-mınıstrdiń aıtýyn­sha, Koreıada adamdar medı­sı­na­lyq tekseristen jylyna 4 ret ótedi eken. Bul degenimiz – aza­mattyń óz densaýlyǵyna jaýapkershilikpen qaraýyn ań­ǵartady. Damyǵan elderdiń daǵdaryssyz kósh bastaýy­nyń basty sebebi de densaý­lyq sa­la­­synyń durys jolǵa qoıyl­ǵandyǵymen baılanysty. «Sıfrly tehnologııa kómegimen qazir birneshe baǵytta jumys istep jatyrmyz. «Sergek kameralarmen» jańa joba bas­ta­dyq. Onyń negizgi maqsaty – adamnyń terisiniń túsine, adamnyń kózindegi maıda tamyrlary men bet kelbetine qaraı otyryp, olardyń uıa­ly telefonyna habarlamalar jiberý. Máselen, adamnyń kóz tamyr­lary qyzaratyn bolsa oǵan emhanaǵa baryp, qara­lýyn ótinemiz. Sondaı-aq kele­si jyly Densaýlyq saqtaý mınıstr­ligi men Eńbek jáne halyq­ty áleýmettik qorǵaý mınıstr­liginiń birlesken jumystary iske qosylady. Osyǵan sáıkes, birinshi qadam – kez kelgen jumys berýshi jylyna bir ret qyzmetkerlerin medısınalyq tekseristen ótýge mindetti túr­de jiberetin bolady. Al ekinshi qadam – Salamatty ómir saltyn qalyptastyrý ulttyq orta­lyǵymen jasalǵan kelisim. Bir sózben aıtqanda, sıfrlandyrý – bul tehnologııa emes, keri­sinshe, densaýlyq saqtaýdaǵy máde­nıettiń ózgerýi», deıdi Oljas Amangeldiuly.

Búginde Batys memleketterin qarap otyrsaq adamı kapıtalǵa úlken mán beredi. Dárigerler­diń biliktiligin arttyrý maqsatyn­da mamandardy shetelderde oqytý úrdisi de úlken sapaǵa jumys isteıdi. Bul boıynsha elimizdegi «Bolashaq» baǵdar­lamasy jáne Densaýlyq saq­taý mınıstrliginiń Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen birles­ken jobalary bar. Osyǵan deıin 2300 dáriger shetelde bilip alyp keldi. Kóptegen damyǵan elder máselen Sıngapýr qala-mem­leketi eshqandaı tabıǵı resýrsy bolmasa da, IT calasyna kóp kóńil bólý arqyly densaýlyǵy boıynsha da, ekonomıkalyq turǵydan da damyǵan elderdiń qatarynan kórindi.

Telemedısına tetigindegi ilgerileýshilik

Jahandyq medısınada qarqyndy damyp kele jat­qan salalardyń biri – telemedısına. Elimizde telemedısına boıynsha kúnine 20 myń qyzmet kórsetildi. Jalpy, bul kórsetkish jylyna shamamen 300 myń adamdy quraıdy. «Osy baǵytta jumys istep kele jatqan jobalardyń biri «Dáriger-dárigerge» dep atalady. Sebebi pasıentke jergilikti dáriger dıagnoz qoıa almaıtyn bolsa, ol respýblıkalyq deńgeıdegi dárigerge shyǵyp, Skype arqyly sóılese alady. Muny ujymdasa otyryp, qyz­­met atqarý desek bolady. Máse­­len, shalǵaıdaǵy dáriger eli­­miz­degi bilikti mamanǵa habar­­la­syp, naýqastyń em qory­tyn­dy­lary men rentgen sýret­­terin kórsetedi de, bir-birimen aqyl­dasyp, keńese­di. Nátı­jesinde medısınalyq qate­likter oryn almaıdy. Al tele­­medısına qyz­metin kóbirek qol­­danatyn ob­lystarǵa keletin bolsaq, Aqtaý jáne Atyraý óńirleri», deıdi vıse-mınıstr.

Densaýlyq saqtaý mınıstr­liginiń málimetinshe, atalǵan salany sıfrlandyrý boıynsha medısınalyq saqtandyrý engizilmek. Elektrondy den­saýlyq pasportymen 2020 jy­lǵa deıin 100 prosent qam­tý jos­parlanǵan. Eń negizgi baǵyt – elektrondy densaýlyq tól­­qu­jatyn respýblıkalyq deńgeıde iske asyrý.

Názerke Erkinqyzy