Epılepsııany emdeýdiń eń úzdik ádisi
Ortalyqtyń alǵashqy ashqan bólimderiniń biri – balalar neırohırýrgııa bólimi. Mı men julyn aýrýlarynyń barlyq túrin emdeıtin bólim jańa týǵan sábıden bastap 18 jasqa deıingi pasıentterdi qabyldaıdy. Bıyl balalar neırohırýrgııa bólimi kez kelgen elde jasala bermeıtin emdeýdiń eki túrli ádisin engizdi. Onyń biri – týabitti epılepsııaǵa gemısferotomııa tásilimen operasııa jasaý bolsa, ekinshisi – oshaqsyz (generalızasııalanǵan) epılepsııaǵa jasalatyn kezegen júıkeni yntalandyrý (stımýlıasııa nervýs vagýs) túri.
«Gemısferotomııa ádisimen týabitti epılepsııasy bar nárestelerge operasııa jasalady. Bul – gemımegal nemese mı qos qyrtysynyń sındromy dıagnozy qoıylǵan balalardyń mıyn ortasynan bólip jasaıtyn operasııanyń óte aýyr túri. Aqaýmen týǵan mıdyń tamyrlary da saý bolmaıdy. Operasııaǵa keminde 4-5 saǵat ýaqyt jumsalady, keı jaǵdaıda 10 saǵatqa deıin sozylýy múmkin. Sondyqtan qan joǵaltýǵa jol berilmeýi kerek. Bul úshin reanımasııa myqty bolýy shart. Biz buǵan 2015 jyldan beri daıyndaldyq. Barlyǵymyz Fransııadaǵy klınıkada taǵylymdamadan óttik. Gemısferotomııa kez kelgen elde jasala bermeıtin, Eýropanyń ózinde sanaýly klınıkalar ǵana qoldanatyn ádis», deıdi balalar neırohırýrgııasynyń dárigeri, nevrolog-epıleptolog Gaýhar Ibatova.
Dárigerdiń aıtýynsha, mundaı naýqasqa balalar ana qursaǵynda jatyp shaldyǵatyn kórinedi. Náreste mıynyń jartysharynda aq zat pen sur zat retsiz ornalasyp, mı durys damymaıdy. Sóıtip olarda týǵannan bastap talma (sýdoroga) paıda bolady. Bıyl atalǵan bólimde jańa ádispen 5 sábıge operasııa jasalypty. «Kóp jaǵdaıda talmasy bar bala qalpyna kele almaǵan kúıde jasqa tolmaı shetinep ketedi. Mı qos qyrtysynyń sındromy aýrýymen týatyn balalar da jyldan jylǵa kóbeıýde. Meniń qabyldaýyma bir jylda 15-20 naýqas keledi. Bul óte kóp. Bizge jetpeı jatqandary qanshama. Jas ata-analardyń da densaýlyǵy nashar. Bul ómir súrý saltynyń ózgerýinen, ekologııa men durys tamaqtanbaýdyń kesirinen týyndap jatqan máseleler dep oılaımyn», deıdi Gaýhar Sultanhanqyzy.
Al kezegen júıkeni yntalandyrý (VNS) ádisi epılepsııanyń oshaǵy anyqtalmaıtyn, jaıylmaly túrine qoldanylady. «Epılepsııanyń túri kóp. Mysaly fokaldi epılepsııa mı qyrtysynyń naqty bir bóliginde bolady da, aýrý oshaǵyn kesip alyp tastaý arqyly naýqasty saýyqtyra alamyz. Al epılepsııanyń generalızasııalanǵan túri bolady. Naqty oshaǵy joq, biraq talma toqtamaıdy, dári kómektespeıdi. Ondaı kezde biz pallıatıvtik ádisti qoldanamyz. Iаǵnı, súıek pen teriniń arasyna arnaıy apparat ornatyp, ony nervtiń úlken qyrtysyna jalǵaımyz. Eki aptadan keıin ornatylǵan elektrodqa jıilik bere bastaımyz. Qudaıǵa shúkir, mundaı jolmen operasııa jasaǵan naýqastarymyzda talma qaıtalanǵan joq. Bıyl
3 naýqasty emdedik. Amerıkada ǵana shyǵatyn apparattyń balamasy joq. Bireýiniń ózi 5 mln teńge turady», deıdi G.Ibatova.
Tıimdi tásil – stereotaksıkalyq júıe
Álemde júrek jáne qan tamyr aýrýlary ólim men aýyr múgedektikke shaldyǵýdyń eń basty sebebine aınalǵan. Jer betin dendegen derttiń elimizdegi kórsetkishi de jyl saıyn artyp kele jatqan kórinedi. Resmı málimetke júginsek, Qazaqstanda jyl saıyn 40 myńnan astam adam ınsýltten zardap shegedi. «Mı tinine qan quıylý, ıaǵnı ınsýlt eki túrli bolady. Qan tamyrlardyń kemeri tarylyp nemese bitelip qalǵan jaǵdaıda adamdar ıshemııalyq ınsýltke shaldyǵady. Eger tamyr jarylatyn bolsa gemorragııalyq ınsýlt dep ataımyz. Sol gemorragııalyq ınsýlt kezinde qan mı tinine quıylady da, gematoma paıda bolady. Gematoma júıke ortalyqtaryn zaqymdasa adam múgedek bolyp qalýy múmkin. Keı jaǵdaıda gematomanyń kólemi úlken bolmasa da naýqasta nevrologııalyq kemistikter paıda bolady. Bul kezde stereotaksıkalyq tásilmen gematomany syrtqa shyǵaramyz. Ony biz ǵylymı tilmen aspırasııa nemese evakýasııa deımiz. Bıyl osy stereotaksıkalyq ádispen eki operasııa jasadyq», dedi ortalyq júıke júıesiniń patologııasy bólimine engizilgen jańa tehnologııalardy tanystyrǵan neırohırýrg Nurzat Syǵaı.
Nurzat Áshirbekulynyń aıtýynsha, bul jańa ádis bir operasııa arqyly birneshe emdi qatar júrgizýge jol ashty. «Birinshi kezekte operasııa jergilikti jansyzdandyrý arqyly jasalady. Ota kezinde naýqaspen keri baılanysta bola otyryp, asqynýlardy der kezinde baıqap qalýǵa múmkindik alamyz. Ekinshiden, ýaqyt jaǵynan utamyz. 3-4 saǵatqa sozylatyn uzaq operasııalar aǵzaǵa úlken agressııa beredi. 3 santımetrden aspaıtyn tesik tesý arqyly jińishke tútiksheler men jasalatyn bul ádiske uzaǵanda 40 mınýt ýaqyt jumsaımyz», deıdi ol.
Atalǵan bólimde stereotaksıkalyq ádis arqyly mıdaǵy jylaýyqqa da operasııa sátti jasalyp jatyr. «Mı isiginiń túri kóp. Kıstamen (jylaýyq) birge ósetin isikter bolady. Patologııalyq tinderi kishkentaı bolǵanyna qaramastan mundaı isikter týdyratyn kısta úlken bolýy múmkin. Ol úlkeıgen saıyn mıdy qysady da, adamnyń nevrologııalyq jaǵdaıy kúrt nasharlaıdy.
Sony boldyrmaý úshin stereotaksıkalyq jaqtaýdy (rama) qoldanyp, kıstany tesip ishindegi suıyqtyqty alyp tastaımyz. Kerek bolǵan jaǵdaıda qosymsha zertteýge jiberemiz. Keıde suıyqtyqtyń quramynda isiktiń jasýshalary bolady. Sol jasýshalardy anyqtaý arqyly gıstologııalyq sıpatyn bilýge múmkindik alamyz. Em-domdy soǵan qaraı otyryp jalǵastyramyz. Iаǵnı bir operasııamen eki túrli emge qol jetkize alamyz», deıdi stereotaksıkalyq ádistiń tıimdiligin jetkizgen N.Syǵaı.
Naýqastyń janyn qınamaı, bir sátte eki birdeı operasııany jasaýǵa jol ashqan ádistiń taǵy bireýi – tamyrly jáne fýnksıonaldy neırohırýrgııa bólimi engizip otyrǵan ICG kómegimen flýoressentti angıografııany qoldanýmen mıdyń qantamyrly aýrýlarynyń mıkrohırýrgııasy tásili. Bólimde bul tehnologııamen bıyldyń ózinde 5 operasııa jasalǵan.
ICG – boıaǵysh zat. Dárigerler mı jáne julyn qan tamyrlaryna operasııa kezinde osy dáriniń tıgizer kómegi mol ekenin aıtady. «Mysaly, ádette arterııa-venalyq malformasııaǵa mıkroskop arqyly operasııa jasaǵan kezde túıilgen tamyrlardyń tolyq alynǵan-alynbaǵanyn bile almaımyz. Ony anyqtaý úshin operasııadan keıin naýqasqa qaıta angıografııa jasalatyn. Angıografııanyń ózi bir operasııa. Al osy jańa ádis engizilgeli operasııa kezinde tamyrǵa ICG dárisin jiberip, tamyrdy anyq baqylaýǵa múmkindik alyp otyrmyz», deıdi tamyrly jáne fýnksıonaldy neırohırýrgııa bóliminiń meńgerýshisi Erbol Mahambetov.
Omyrtqany qalypqa keltirýdiń jańa joly
Kóp fýnksıonaldy keıdj ımplantasııasy omyrtqaaralyq dıskiniń aýrýlaryn emdeý úshin Qazaqstanda alǵash ret qoldanylyp otyr. Atalǵan ádis fızıologııalyǵymen, ený jolynyń az ınvazıvtiligimen jáne omyrtqa bıomehanıkasymen erekshelenedi. «Shemirshek tozǵan kezde buryn eki omyrtqanyń arasyn qatyryp qoıatynbyz. Bul óz qyzmetin atqarǵanymen, qımyldamaıtyn. Al jańa ádis arqyly qoıylatyn jasandy shemirshektiń tabıǵı shemirshekten esh aıyrmashylyǵy joq. Naýqas ta kóp qınalmaıdy. Operasııanyń erteńinde qalypty qozǵalyp, jumysyna kirise beredi», deıdi julyn neırohırýrgııasy, shetki júıke júıesiniń patologııasy bóliminiń meńgerýshisi Talǵat Kerimbaev.
Sondaı-aq ortalyq omyrtqaǵa jasalatyn operasııalar kezinde júıke júıesin zaqymdaýdyń aldyn alatyn jańa ádisti de engizgen. «Omyrtqanyń degenerasııalyq dıstrofııalyq zaqymdanýy kezindegi tik búıirli korporodez (DLIF) ádisin qoldaný omyrtqanyń sagıtaldyq jáne aksıaldik, frontaldyq jazyqtyqta omyrtqanyń kıfoskolıozdyq deformasııasyn túzetýge jáne bulshyqet-baılanys apparatyn buzbaı zaqymdanǵan omyrtqa-qozǵalys segmentterin turaqtandyrýǵa, qazirgi kezde qoldanylyp júrgen ádistermen jetýge múmkindik bermegen frontaldy jazyqtyqtaǵy omyrtqalardy lısterıozdaýdy joıýǵa múmkindik beredi. Transpedıkýlıarlyq vınt tutastyǵyn tekserý aldynda nervtiń qysylýyn jáne zaqymdanýyn anyqtaýǵa kómektesedi», deıdi neırofızıolog Sáýle О́teýova.
10 jyldyń ishinde atalǵan medısınalyq mekemede 37 myńnan astam naýqas emdelgen bolsa, olardyń ishinde 25 myńnan astam pasıentke osyndaı ozyq ádis-tásildermen operasııa jasalǵan. Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynyń aldaǵy jospary Ortalyq Azııa elderiniń eshbirinde joq radıohırýrgııa ádisin engizý ekenin mamandarmen áńgimelesý barysynda bildik. Demek Astanada gamma-pyshaqpen operasııa jasalatyn kúnder de alys emes.
Maıgúl SULTAN,
«Egemen Qazaqstan»
