2,1 mln jas jumyspen qamtyldy
«Halyqaralyq eńbek uıymy» keltirgen aqparat boıynsha, sońǵy 20 jyl ishinde álemde jastar sany 139 mln adamǵa artyp otyr. Bul týraly Qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Káletaevtyń baıandamasynda keńinen aıtyldy. Jastardy áleýmettendirý jáne jumyspen qamtý boıynsha jol kartasynyń jobasymen tanystyrǵan mınıstr, elimizde jumyssyz jastardyń sany jyl saıyn kemip kele jatqanyn tilge tıek etti. Oǵan mysal, 14 pen 29 jas aralyǵyndaǵy jumyssyz jastardyń úlesi 2001 jyly 18,6 prosentti qurasa, bıyl jumyssyzdyq deńgeıi 7,7 prosentke kemigen. Jumyssyzdyq deńgeıiniń tómendeý kórsetkishin Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev te rastap, 2015 jylmen salystyrǵanda jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq 4,2 prosentten 2017 jyly 3,8 prosentke deıin kemigenin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, osyndaı nátıjege qol jetkizýge «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020», «Jasyl el», «Dıplommen – aýylǵa!», «Jastar praktıkasy», «Máńgilik el jastary – ındýstrııaǵa! («Serpin»)» sekildi jáne taǵy basqa áleýmettik baǵdarlamalar men jobalar muryndyq bolǵan. Mysaly, 2014 jyldan bastap iske asyrylyp kele jatqan «Serpin» jobasy aıasynda 9 oblystaǵy 26 joǵary oqý ornynda 12 344 stýdent jáne 7 óńirde 37 kolledjde 2276 stýdent bilim alýda. Ásirese áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan jáne kóp balaly otbasylardan shyqqan balalar atalǵan joba arqyly oqýǵa múmkindik alyp otyr. Buǵan qosa ótken jyldan bastap barshaǵa arnalǵan tegin tehnıkalyq-kásiptik bilim berý jobasy iske asyrylýda. Joba sheńberinde kolledjderde memlekettik bilim berý tapsyrysy 54 prosentke deıin kóbeıdi.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Mádına Ábilqasymova óz baıandamasynda 2018 jylǵy II toqsannyń qorytyndysy boıynsha jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 3,8 prosentti quraıtynyn jetkizdi. Bul degenimiz búginde 82,4 myń adam jumyssyz retinde tirkelgenin kórsetedi. Al jumyspen qamtylǵan jastardyń jalpy sany 2,1 mln adam. Onyń ishinde 1,5 mıllıony jaldamaly jumyskerler bolsa, 456 myńy ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar qataryna jatady. Elimizdegi jastardyń 36 prosenti – joǵary bilim, 39 prosenti arnaıy orta bilim alǵan. Al qalǵan 25 prosent negizgi bilim alǵan jastarǵa tıesili bolyp otyr. Elimizde jyl saıyn 21 myńnan astam adam tehnıkalyq jáne jumysshy kásipterine oqytylady.
Elorda turǵyndarynyń sany 2 mln-ǵa jetpek
Úkimet otyrysynda elorda ákimi Baqyt Sultanov Astana qalasynyń 2019-2023 jyldarǵa arnalǵan jınaqy qurylysy jónindegi keshendi josparymen tanystyrdy. Atalǵan jospar boıynsha Astana qalasyndaǵy 25,7 myń gektardan 15,4 myń gektarǵa deıingi aralyq, onyń ishine Myńjyldyq alleıasy men «Nurly jol» vokzaly, Máńgilik El dańǵyly, Turan dańǵylynan batysqa qaraı, Telman kentinen ońtústikke qaraı jáne Asan Qaıǵy kóshesi aýmaǵyn jańartý kózdelip otyr. Ákimniń keltirgen deregine sáıkes, halyqtyń kóshi-qon jáne týý kórsetkishteriniń ósýi esebinen halyq sanynyń jyl saıyn ortasha eseppen 2,5 esege ulǵaıýy múmkin. Sóıtip bas qalanyń turǵyndary 2030 jylǵa qaraı shamamen 2 mln adamǵa jetpek. Halyq sanynyń artýyna baılanysty týyndaǵan máselelerdi sheshý joldaryn Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Asqar Mamın bylaı túsindiredi:
− Josparǵa sáıkes, 2023 jylǵa qaraı qala turǵyndarynyń sany 1,5 mln adam bolady dep eseptelgen. Qala halqynyń sany artqan jaǵdaıda turǵyn úımen qamtamasyz etý jáne qurylys, ınjenerlik ınfraqurylymdy salý, orta bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet nysandaryn salý máseleleri týyndaıtyny anyq. Osy josparda atalǵan máseleler boıynsha naqty sharalar qarastyrylǵan. Jospar boıynsha aldaǵy 5 jylda 10 mln sharshy metr turǵyn úı salynyp, 546 myń adam baspanamen qamtamasyz etiledi. Buǵan qosa, 37 mektep, 13 densaýlyq saqtaý nysanynyń qurylysy júrgiziledi. Keshendi josparda memlekettik-jekemenshik áriptestik tetigin qoldaný arqyly jobalardy iske asyrý qarastyrylǵan. Jalpy qalanyń damýyna 6 trln teńge jekemenshik ınvestısııa tartylady, – dedi A.Mamın. Al qala ákimi B.Sultanovtyń aıtýynsha, Astana qalasynan respýblıkalyq bıýdjetke jyl saıynǵy túsimder 14 prosentke, 2018 jylǵy 823 mlrd teńgeden 2023 jyly 940 mlrd teńgege deıin ósedi.
Sonymen qatar qala ákimi elordada jańbyr sýlaryn jınaý alańy 10 gektarǵa ulǵaıatynyn habarlady. Naqty sheshimdi qajetsinetin Astananyń ózekti máseleleriniń biri nóser kárizi ekenine toqtalyp, 2019 jyldyń sońyna qaraı tazalaý qurylystaryn rekonstrýksııalaý jáne jańalaryn salý jumystary josparlanatynyn aıtty. «Bul 17 myń gektar aýdandy qamtýǵa jáne jer ústindegi sýlardyń kedergisiz ketýine múmkindik beredi», dedi B.Sultanov. Onyń aıtýynsha, sý jınaýdyń jalpy alańy 13 myń gektardan 23 myń gektarǵa deıin ulǵaıady.
2019-2023 jyldarǵa arnalǵan jınaqy qurylys jónindegi keshendi jospar týraly baıandamalar aıaqtalǵan soń, Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev Memleket basshysynyń «Astana ekonomıkasy básekege qabiletti, ómir sapasy joǵary jáne qorshaǵan ortasy jaıly, kóp fýnksıonaldy qala retinde damýy tıis» dep shegelep aıtqan tapsyrmasyn tilge tıek etip, Astana ákimdigine jáne barlyq múddeli memlekettik organdarǵa keshendi jospardyń is-sharalaryn ýaqtyly ári sapaly oryndaýdy tapsyrdy.
Bıyl eksportqa shyǵarylatyn astyq kólemi – 9 mln tonna
Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́mirzaq Shókeev óz baıandamasynda egin jınaý naýqany qazan aıynyń birinshi onkúndiginde aıaqtalatynyn aıtty. Onyń aıtýynsha, qazirgi tańda 8,9 mln gektardan 11,2 mln tonna astyq alynyp, túsim gektaryna 12,5 sentnerdi qurady. Ońtústik oblystarda 86 prosent, batys oblystarda – 89 prosent, soltústik, ortalyq jáne shyǵys oblystarda 56 prosent dándi daqyl jınaldy. Aldaǵy ýaqytta 6,1 mln gektar alqaptan dándi daqyl jınalady dep kútilýde. Qolda bar egin jınaıtyn kombaındardyń kúndik ónimdiligi 800 myń gektarǵa jýyq jáne aýa raıy qolaıly bolǵan jaǵdaıda egin jınaýdy qazan aıynyń birinshi onkúndiginde aıaqtaýǵa múmkindik bar. Buǵan qosa, bıyl elimizde 20 mln tonna dándi daqyl jınalmaq.
− Aǵymdaǵy jyly dándi daqyldar 15 mln gektar alqaptan jınalatyn bolady. Onyń ishinde bıdaı 11,1 mln gektardy qurasa, al maıly daqyldardyń jınalatyn alqaby 2,8 mln gektar. Bul kórsetkish ótken jylǵy deńgeıden 400 myń gektarǵa artyq bolyp otyr. Respýblıka boıynsha 20 mln tonna dándi daqyl jınalady dep boljanýda. Maıly daqyldar óndirý kólemi 2,3 mln tonna deńgeıinde bolady dep kútilýde, – dedi О́.Shókeev. Mınıstrdiń aıtýynsha, kórsetilgen kólemder astyqtyń eksporttyq áleýetin
9 mln tonnaǵa deıin, maıly daqyldardyń eksportyn 1 mln tonnaǵa deıin jetkizýge jáne maı shyǵaratyn kásiporyndardy shıkizatpen qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Shilde-qazan aılarynyń aralyǵynda egin jınaý jumystaryna 394 myń tonna dızel otyny jumsalǵan. 14 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha egin oraǵyn júrgizýge 268 myń tonna dızel jóneltildi. Jalpy búginge deıin jiberilgen dızel otynynyń kólemi 68 prosentti quraıdy. О́ńirlerde qyrkúıek aıynda sharýalarǵa jetkizip berý baǵasyn qosa alǵanda, dızel otynynyń ortasha baǵasy lıtrine 165 teńgeni qurap otyr.
Sonymen qatar О́.Shókeev jaýyn-shashynnyń áserinen negizgi astyq egetin óńirler byltyrǵy jylmen salystyrǵanda egin jınaý kestesinen 20-25 prosentke qalyp kele jatqanyn aıtty. Baqytjan Saǵyntaev bolsa, qazirgi aýa raıyn tıimdi paıdalanyp, egin jınaý jumysyn ýaqtyly aıaqtaýdy tapsyrdy.
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»
