Kókirek kózimiz qaıtsek ashylady?

Dál qazirgideı jahandaný úr­disi qulashyn keńge jaıyp, jer betin birte-birte jaýlap, álsiz, az halyqtardy ábijylandaı jutyp kele jatqan, kózge kórinbeıtin, biraq ómir men ólim úshin bolyp jatqan uly shaıqasta qazaq halqynyń mereıin qashanda ústem bolý úshin jasa­lynǵan erlikke basa mán berip otyrsaq, eshqashan utylmaımyz. Bolashaǵy kemel, órkenıet bıigine kóterilgen el ǵana solaı jasaıdy. 

О́tken ǵasyrdyń 1978 jyly 18 jel­toqsanda – qaqaǵan qysta, qa­ıyq­tary sýǵa aýdarylyp, aǵyp bara jatqan on bes balanyń on ekisin qut­qaryp, ajal tyrnaǵynan alyp qal­ǵan Beısetaı Dáýrenbekov týraly «Egemen Qazaqstan» gazeti az jaz­ǵan joq. «Qazaqstan-1», «Habar», «Jetisý» telearnalary da jasa­lynǵan er­lik­tiń mánin ashyp, birneshe márte jaq­sy, ulaǵat bolarlyq materıaldar berdi.

Sodan beri qyryq jyl ótse de jasalǵan sol bir erlik bir sát te kómeskilenip qalǵan emes. Jergilikti halyq «Batyr» atap ketkeni sonsha­lyq, aýdanǵa kelgen basqa ult ókil­deri de Beısetaı aǵaǵa jıi soǵyp, sálem berip turady. Tipti motorly qaıyqtaryn syılap ketkenderi de bar. Aǵanyń ózi de jany jaısań. Esh­kimdi jatyrqamaıdy. Sálem bere kel­genderdiń barlyǵyn týǵan baýyryndaı qabyldap, qarsy alyp jatady...

Bıyl Beısetaı aǵa seksen jasqa toldy. Toıdy aýdan ortalyǵyndaǵy «Ile» meıramhanasynda jasady. Beısetaı aǵanyń jasaǵan erligi­men mereıtoıǵa jınalǵandardyń barlyǵy maqtandy. Tilek aıtqandary birinen biri asyra sóılep, toı ıesiniń mereıin ósirip-aq tastady. Aýdan ǵana emes-aý, búkil Qazaq eli maqtanysh etse bolady. О́ıtkeni adamzat tarıhynda qaqaǵan qysta, bir-birine soǵylyp, aq kóbigin aspanǵa atyp jatqan jatqan seńniń arasynan aǵyp bara jatqan on eki balany ajal tyrnaǵynan qutqaryp qalý degen buryn-sońdy bolǵan emes. Jazmysh shyǵar... Mundaı erlik tek Beısetaı Dáýrenbekov aǵanyń ǵana mańdaıyna jazylypty.

Beısetaı aǵanyń balalary toıdy jaqsy ótkizdi. Aǵa da toıda ańqyl­daǵan qalpy kóńildi júrdi. Meniń kóńilime syımaǵany toıǵa aýdandaǵy shaqyrylǵan qaltaly adamdardyń bir de biri bas suqqan joq. Batyr aǵaǵa seksen jasyn toılaǵan torqaly to­ıynda bir de bir at mingizilmedi. Ony kóńiline alǵan batyr aǵa joq. Júzinen erliktiń nury tógilip, kóńil­di júrdi.

Esime Qajymuqan Muńaıtpasov batyr babam tústi. О́miriniń sońynda turmys qıynshylyǵyn kóp kórip, Ortalyq Komıtetke de kómek surap hat jazǵan eken. Ol kezde kompartııa bılik qurǵan zaman. Jergilikti basshylar joǵary jaqqa qarap, alańdaıdy. Al kompartııa buratana halyqtan shyq­qan Qazaq dalasynyń batyryn qaıt­sin?.. Ol kezderi qaltaly adamdar da bolmaǵan tárizdi. Ári elim degen erlerdiń kókirek kózderi ashyla qoımaǵan kez.

Al qazir she? Beısetaı aǵa turmys taý­qymetin tartyp otyrǵan joq. Biraq búkil qazaq halqy maqtan etýge tu­ra­tyn adamǵa seksen jyldyq tor­­qaly toıynda jergilikti qaltaly aza­­mat­tar bir avtomashına mingiz­se de ar­tyq bolmas edi. Tipti bir at mingi­zil­­megeni meniń kóńilime keldi.

Kim kináli? Kókirek kózimizdiń áli ashylmaǵanyna ózimdi ózim kináladym. Erlikti jasaı almasaq ta, ony zerdemiz jetip baǵalaı almaǵanymyzdyń ózi kókirekterimizde kózderimizdiń bol­ma­ǵanyn ańǵartady emes pe?

Marat QAShQYNBAEV

Almaty oblysy,

Balqash aýdany, 

Baqanas aýyly