Tamyz aıynyń aıaǵyna deıingi aralyqta «QazAgro» holdınginiń enshiles kompanııasy Agrarlyq nesıe korporasııasyna (ANK) 3,4 mln ga jerge egin egý úshin barlyǵy 67 mlrd teńge qarjyny quraıtyn 2146 ótinish tústi.
– Kóktemgi dala jumystary men kúzgi jıyn-terim naýqanyn «QazAgro» holdıngi dástúrli jolmen túrli kózderden qarjylandyrady, – dedi «QazAgro» UBH» AQ basqarma tóraǵasy Rústem Jomartuly Qurmanov. – 60 mlrd teńge negizgi kólem – jyl saıyn bólinetin bıýdjettik nesıeleýdiń qarjysy, bul aýylsharýashylyq taýarlaryn óndirýshilerge jyldyń basynda 1 jeltoqsanǵa deıingi merzimde jabý úshin beriledi. Atalǵan qarjyny alý talaptaryna sáıkes, sońǵy boryshkerge deıin qarjylandyrý sharttary qoıylady. ANK arqyly tikeleı qarjylandyrýdan bólek nesıelerdi nesıe seriktestikteri nemese basqa da qarjy ınstıtýttary – mıkroqarjy uıymdary men ekinshi deńgeıli bankter arqyly alýǵa bolady.
Bıyl qarjy ınstıtýttary arasynda qarajat kólemi boıynsha qatań shekteýler bolǵan joq, sol sebepti ony úlestirý ótinishterdiń túsý barysyna qaraı júzege asyryldy. Nesıe seriktestikteri arqyly 13,1 mlrd teńge berildi, bul 2017 jylǵy kórsetkishten 4,5 mlrd teńgege kóp. Ekinshi deńgeıli bankter jáne mıkro qarjy ınstıtýttary arqyly 12 mlrd teńge berildi (2017 jyly – 21,3 mlrd) jáne tikeleı nesıelendirý arqyly 34,9 mlrd teńge (2017 jyly – 30,1 mlrd) berildi.
Tikeleı nesıeleý kezinde sońǵy boryshkerler úshin syıaqy mólsheri jyldyq 2 prosentti quraıdy, bankke kepildeme qoıýdy qosa eseptegende ol 6 prosent bolady. Nesıe seriktestikteri men mıkroqarjylandyrý uıymdary úshin syıaqy 6 prosent bolsa, bankter úshin 5 prosentke deıin.
«QazAgro» bul fermerlerdi birshama kótermeleıtin qarjy dep sanaıdy. Kepilge keler bolsaq, tikeleı nesıe berilgen jaǵdaıda bul banktiń kepili bolyp sanalady, basqa mehanızmder boıynsha – qarjy uıymdarynyń kepil saıasatyna sáıkes bolady. Tájirıbe kórsetkendeı, nesıe seriktestikteri aýylsharýashylyq tehnıkasy, jer syndy kepili bar qatysýshylardy nesıeleıdi, bul mıkroqarjylandyrý uıymdaryna da qatysty.
ANK atap kórsetkendeı, qarjyny berý kezinde aımaqtardyń qajettilikteri nazarǵa alynǵan. Tarıhı qalyptasqandaı, nesıe qarajatynyń basym bóligi astyq egýshi aımaqtardyń úlesine tıedi. Sóıtip bıyl onyń 80 prosenti elimizdiń astyqty ólkelerine berildi. Aqmola, Soltústik Qazaqstan jáne Qostanaı oblystaryna sáıkesinshe 15,7 mlrd, 21,6 mlrd jáne 11,9 mlrd teńge baǵyttaldy. Salystyrý úshin aıtaıyq, Ońtústik Qazaqstannyń úlesine – 4,7 mlrd teńge, Shyǵys Qazaqstanǵa – 1,2 mlrd teńge, Batys Qazaqstanǵa – 1,1 mln teńge tıesili.
Egistik alqaptaryn ártaraptandyrý saıasaty boıynsha eki jyldyń bederinde kókóniske, jemshóp jáne maıly daqyldarǵa degen suranystyń oń dınamıkasy baıqalady. Atap aıtar bolsaq, ótken jyly agroónerkásip keshen sýbektileriniń 3 mln ga egistik alqaptarynan osy daqyldardyń úlesi 900 myń gektardy qurasa, bıyl bul kórsetkish 1 mln gektarǵa deıin ulǵaıdy.
Agrarshylardyń ANK-dan tuqym sebý men jıyn-terim jumystary úshin alatyn 60 mlrd teńge qarjysynan bólek, usaq sharýashylyqtar Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qorynyń qarajatyn ala alady. Bıyl О́nimdi eńbekpen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti damytý baǵdarlamasynyń aıasynda, sonymen qatar «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha Qor tarapynan 247 joba 1 mlrd teńge somasynda qarjylandyryldy. Bólingen qarajattyń kómegimen 91,5 gektar jerde jumys júrgizilip, 389 adam jumyspen qamtyldy.
Mundaı jaǵdaıda ortasha nesıe kólemi – 6 mln teńgeni, jyldyq syıaqy 6 prosentti, al nesıeni qaıtarý merzimi – úsh jyldy quraıdy. Qorǵa negizinen 100-120 gektar jerdi óńdeıtin usaq fermerler barady, bankter olarmen jumys istemeıdi. Iаǵnı, ANK-ge nemese bankterge salmaqty kepilmen qamtamasyz etilgen jáne óndiris kólemi de aıtarlyqtaı iri sharýashylyqtar baratyn bolsa, Qor negizinen mıkronesıeleýmen aınalysady.
Qosymsha qarajat alýdyń taǵy bir mehanızmi – tehnıkany lızıngke alý. «QazAgroQarjy» AQ bıyl 2199 birlik tehnıka satyp alýǵa 38 mlrd teńge kóleminde qarjy bóldi, onyń ishinde 18,5 mlrd teńge astyq jınaý tehnıkasyn alýǵa jumsaldy. Syıaqy mólsheri – jyldyq 14,5 prosent. Traktorlardy, shópshapqyshtar, tuqym sepkishter, tuqym sebý keshenderin tikeleı lızıng alýshynyń ózi tańdaıdy. Keıbireýler «Belarýs» traktory syndy únemdi nusqalardy tańdasa, endi bireýler John Deere syndy qymbat, esesine ónimdi kombaındar alǵandy jón kóredi.
– Tarıhı qalyptasqandaı, nesıe berýge bıýdjet qarjysynan bólek basqa da kózder, sonyń ishinde jekeleı qarjy kózderi men basqalary qatysady. Qalaı bolǵanda da, 60 mlrd teńge Qazaqstannyń qajettiligin tolyq qamtamasyz ete almaıdy, bul tek egistik alqaptarynyń 15 prosentin óńdeýge jetedi, – deıdi L.Ishanova. – Tuqym sebý jáne jıyn-terim jumystaryn óz betinshe, qosymsha qarjy tartpaı-aq júzege asyratyn sharýashylyqtar bar. Endi bireýleri nesıe seriktestikteri arqyly qarjylandyrylady, ANK olarǵa bıýdjet nesıesinen bólek jyl saıyn 30 mlrd teńgeden kem emes qarjy bóledi. Iri, ornyqty sharýashylyqtar bankter úshin aıtarlyqtaı tartymdy klıent bolyp tabylady, olar kepilmen qamtamasyz etilgen. Qalaı bolǵanda da, kóktemgi dala jumystary men kúzgi jıyn-terim jumystaryn qarjylandyrý syndy maqsatty baǵdarlamamen qatar, «QazAgro»-nyń enshiles kompanııalary men ózge de qarjy uıymdarynyń basqa da ónimderi bar, agrarshylar ózderine qolaıly balama nusqalardy tańdaı alady.
Nesıe alýǵa jyl saıyn ótinish beretin iri sharýashylyqtar bar. Ony alýǵa ýaqyt jaǵynan shekteý joq. Bastysy, nesıe alýshynyń bıýdjet aldynda jáne basqa nesıe boıynsha bereshekteri bolmasa boldy.
«QazAgro» ókiliniń aıtýynsha, teris nesıe tarıhy keıingi qarjylandyrýǵa áserin tıgizedi. Sol sebepti fermerler ózderiniń qandaı táýekelge baratyndaryn aldyn ala salmaqtap alýy kerek. Sonymen qatar olardyń sebýge arnap qaldyrylǵan tuqym, ne bolmasa qoımadaǵy janar-jaǵarmaı, saımandar syndy reýrstar qorynyń bolýyna baılanysty mindettemeleri de bar. Osylaısha jumyskerlerdiń barlyǵy 100 prosent emes, olardyń qajettilikteriniń bir bóligi ǵana nesıelenedi.
Qaıtarý máselesine keler bolsaq, árıne, merzimniń ótip ketý oqıǵalary kezdesedi, biraq ol jappaı sıpatta emes. Ondaı jaıttarǵa áser etetin obektıvti sebepter, birinshi kezekte aýa raıynyń qolaısyzdyǵy qolbaılaý bolsa, nesıe berýshiler olarǵa túsinistikpen qarap, nesıeni jabý merzimin uzartady.
Jalpy, kóktemgi dala jumystary men kúzgi jıyn-terim jumystary tikeleı aýylsharýashylyq taýarlaryn óndirýshilermen únemi talqylanady. Olardyń ótinishteri men usynys-tilekteri nazarǵa alynady. Máselen, kezinde syıaqy mólsheri tómendetilgen bolatyn, endi Fermerler odaǵy tarapynan qarjylandyrý merzimin uzartý jáne jekeleı mehanızmderin jetildirý máseleleri kóterilýde.
Nesıelik qyzmet agroónerkásip keshenin qoldaýdyń sheshýshi quraly ekenin erekshe atap ótken jón. Jyl saıyn salany qarjylandyrýǵa 300 mlrd teńge shamasynda qarjy jumsalady. Aldaǵy 3 jylda aýyl sharýashylyǵyna taǵy 1 trıllıon teńgeden astam qarajat baǵyttaý josparlanyp otyr.
2017 jyly AО́K-ni qarjylandyrý kólemi 266,7 mlrd teńgeni qurady, onyń 92 prosenti nesıeleý baǵdarlamasy men lızıngke jumsaldy. AО́K nesıelik portfeliniń jartysyna jýyǵy – «QazAgro»-nyń úlesi, 58 myń boryshker onyń klıenti bolyp tabylady.
Holdıng qyzmetiniń asa mańyzdy baǵyttarynyń biri ınvestısııalyq jobalardy qarjylandyrý bolyp tabylady, ol eki strategııalyq mańyzy bar mindetti sheshedi: agrarlyq sektordyń ımportqa táýeldiligin tómendetý jáne eksporttyq áleýetin damytý. Qazirgi tańda holdıngtiń ınvestısııalyq qarjylandyrý portfelinde jalpy quny 423,4 mlrd teńgeni quraıtyn 611 ınvestısııalyq joba bar, 337,8 mlrd teńgeniń 539 jobasy iske qosylǵan.
Jaqynda ótken forýmda ınvestorlar aldynda sóılegen «QazAgro» holdıngi» AQ basqarýshy dırektory – basqarma múshesi Asylhan Djývashev otandyq aýyl sharýashylyǵyna ınvestısııalaýdyń artyqshylyqtaryn sanamalap berdi. EAEO múshesi retinde Qazaqstan 180 mln-nan astam naryqqa tikeleı shyǵady, taýarlar, qyzmet, kapıtal jáne jumys kúshiniń erkin qozǵalysyna ıe. Sonymen qatar kórshi elderdiń aýqymdy naryǵy respýblıkamyzdy aýylsharýashylyq óndirisin jáne qaıta óńdeýdi damytýǵa tıimdi alańǵa aınaldyrdy.
Sol sebepti, aýylsharýashylyq ónimderin shyǵarýǵa jaramdy úlken alqaptary bar Qazaqstan ekologııalyq jaǵynan taza azyq-túlik óndirýshi bola alady. Qazirdiń ózinde biz astyq ósirýde hımıkatty eń az qoldaný deńgeıi boıynsha dúnıe júzinde birinshi oryn alamyz – jyrtylatyn alqaptardyń ár gektaryna bar bolǵany 0,1 tonna.
AО́K-ni damytýdyń áleýetti jaǵy memlekettiń qoldaýy bolyp tabylady. AО́K-ni damytý memlekettik baǵdarlamasynyń aıasynda 2017-2021 jyldary óńdeýshiler úshin qaryzdardy saqtandyrý jáne kepildendirý, jeńildikpen nesıeleý jáne salyq salý, ınvestısııalyq sýbsıdııalaý jáne nesıeler men lızıngterdiń syıaqy mólsherin sýbsıdııalaý syndy quraldar qarastyrylyp otyr. Degenmen joǵaryda aıtylǵandaı, memlekettiń qoldaýy AО́K-niń barlyq qajettilikterin ótemeıdi, qazirgi agrobıznes tikeleı sheteldik ınvestısııalardy qajet etedi. Osyǵan baılanysty QazAgro AО́K sýbektilerin damytý úshin jańa kapıtal kózderin tartý baǵytynda belsendi jumys júrgizip keledi.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
