Máselen, 2016 jyly bir mezette sınhrondy túrde elimiz boıynsha 3 myń adam dıktant jazǵan bolsa, bıyl qolyna qaǵaz-qalamyn alyp partaǵa otyrǵandar sany 300 myńnan asyp ketti. Bıyl jalpyqazaqstandyq dıktant Astana qalasynyń 20 jyldyq mereıtoıyna arnalyp, «Astana – beıbitshilik besigi» taqyrybynda jazyldy.
«Qazaq eli keńestik kezeńde astanasyn eki ret kóshirdi...», dep bastalatyn mátindi Jazýshylar odaǵynyń múshesi, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, ilespe-aýdarmashy Kamal Álpeıisova asa baıyppen, býynǵa bólip, túsinikti etip oqýǵa tyrysty. О́ıtkeni aýdıtorııaǵa tek stýdentter ǵana emes, ár túrli saladaǵy qyzmetshiler, ondaǵan etnostardyń ókilderi jınalyp, óz bilim deńgeılerin jáne qanshalyqty saýatty jazatyndyqtaryn tekserip kórýdi jón sanaǵan bolatyn. Mundaı shara árbir qala, aýyldarda bir mezette ótkendigimen de erekshe. Astanadaǵy sharanyń negizgisi M.Nárikbaev atyndaǵy Qazaq gýmanıtarlyq zań ýnıversıtetinde uıymdastyrylyp, oǵan Májilis depýtattary, memlekettik organdar men ulttyq kompanııalar jáne etnomádenı birlestikter ókilderi, qoǵam qaıratkerleri, Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy «Qoǵamdyq kelisim» RMM qyzmetkerleri, magıstranttar men stýdentter qatysty.
Dıktant aldynda tildeskenimizde jazýshy K.Álpeıisova: «Bıyl Elbasynyń qatysýymen ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń sessııasynda maquldanǵan «Qazaqtaný» jobasy boıynsha elimizdi meken etetin barlyq etnostarǵa qazaq tilin, mádenıetin, dástúrin, tarıhyn bilý usynylǵan edi. Búgingi shara sol jobanyń zańdy jalǵasy. Dıktantqa bastapqy esep boıynsha 300 myń adam qatysady dep boljanǵanymen, naqty kórsetkish asyp túsip jatyr», degen edi.
Elimizde 2025 jylǵa deıin Qazaqstan halqynyń 95 prosenti qazaq tilinde erkin sóıleıdi degen boljam bar. Buny Memleket basshysynyń ózi aıtty. Osy bıik muratty ustanǵan halyqtyń aldyndaǵy endigi mindet – qoǵamnyń jańa talabyna saı saýatty bolýdyń mańyzdylyǵyna nazar aýdartý.
Alaıda, Kamal Álpeıisova jastardyń jazý saýattylyǵyna kóńili tolmaıtyndyǵyn jasyrmaıdy. Bul pikirin aǵa býynnyń qaı kezde de jastarǵa kóńili tolmaıtyn kózqarasymen aqtaǵandaı bolǵanymen, aıtylǵan sózdiń tórkini tereńde jatyr.
– Bizdiń balalardyń saýattylyq deńgeıin áleýmettik jelidegi jazbalarynan baıqaýǵa bolady. Qazirgi kezde ózderiniń oıyn aıta almaıtyn, kórkemdep jetkize almaıtyn býyn ósip keledi. Al mundaı is-sharalar sol balalardyń saýatty jazýyna túrtki bolar degen oıdamyn, – deıdi fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty.
Qazaq tilin jetik biletin Májilis depýtaty Gennadıı Shıpovskıh ta jıynda jalpyqazaqstandyq dıktant sharasyna qatysýshylarǵa aqjarma tilegin arnady.
Májiliste depýtattyq saýaldaryn qazaqsha joldap, baıandamashylarǵa memlekettik tildiń maıyn tamyzyp suraq beretin G.Shıpovskıhtiń árbir sózi teleoperatorlardyń nysanasyna aınalatyny ras. Sondyqtan da tilimizdi tórge shyǵarýǵa yntaly tulǵany sózge tarttyq.
«Qazaq tili qazir memleketimizdiń damýyna, mádenıetimizdiń óristeýine zor yqpalyn tıgizýde. Ekinshiden, bul dıktanttyń mańyzdylyǵy joǵary. Eń bastysy, osyndaı sharalar arqyly tilimizdiń mártebesi bıiktep, qundylyqtarymyzdyń qadiri arta túspek», – degen depýtat qazaq tilindegi saýaldaryna mınıstrlerden orys tilinde jaýap alǵan sátte ishi kúıetindigin jáne Parlamenttegi kóptegen áriptesteriniń qazaq tilin úırenýge den qoıyp, baıandamalarynyń kóbin qazaqsha jasaýǵa tyrysatynyn atap ótti.
Osy sharany Qazaqstan halqy Assambleıasymen birge ótkizgen M.Nárikbaev atyndaǵy QazGZÝ-diń prorektory Arman Pirzadaev búginde stýdentterdiń memlekettik tilde bilim alýlary úshin bar jaǵdaıdyń jasalǵandyǵyn, jastardyń qazaq tilinde oqýǵa yntalarynyń zor ekendigin aıta otyryp, salalyq ádebıetterdiń az ekendigin de tilge tıek etti.
«Elimizdegi zańger ǵalymdar quqyq taqyrybyndaǵy eńbekterin qazaqsha jazyp, oqýlyqtar qoryn molaıtýǵa úles qossa quba-qup», degen prorektor qazir stýdentter bir jelige biriktirilgen kitaphanalar júıesindegi kez kelgen oqýlyqtyń elektrondy nusqasyn paıdalana alady dep pikir bildirdi.
Qazaq tilin jetik meńgergendigi arqasynda eldiń batasyna ıe bolyp, kósegesi kógere túskenderdiń biri – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń «Jańǵyrý joly» respýblıkalyq jastar qozǵalysynyń tóraǵasy Maksım Spotkaı: «Sharanyń ereksheligi – Qazaqstandy tutas qamtyǵandyǵynda. Elimizdegi etnostardyń ókilderi osyndaı naýqandarda tutastyǵyn, aýyzbirshiligin kórsetip keledi», dep oı tujyrymdady.
Aldaǵy kúnderi jalpyhalyqtyq dıktanttyń nátıjeleri shyǵarylyp, úzdikterine uıymdastyrýshylar estelik syılyqtar tabys etpek. Árıne, 300 myń adamnyń eńbegin baǵalaý da ońaıǵa soqpasy anyq.
Jalpy, atalǵan shara Qazaqstan halqy Assambleıasynyń «Myń bala» mádenı-aǵartýshylyq jobasynyń aıasyna kiredi.
«Myń bala» túrli etnos ókilderiniń balalary men jastaryna qazaq tilin úıretýge, Qazaqstan halqynyń tili, mádenıeti men salt-dástúrin taný arqyly qazaqstandyq biregeılikti qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan-dy.
Joba 2015 jyldan bastap Qazaqstannyń barlyq óńirlerinde ótkizilip, bastapqyda tek aty aıtyp turǵandaı, myń balanyń ǵana memlekettik tildi bilýiniń sapalyq deńgeıin arttyrýǵa yqpal etýi tıis bolǵanymen, qoǵam tarapynan qoldaýdyń arqasynda bul san birneshe esege artyp ketti. Bul – qazaq tiline degen suranystyń boıamasyz kórsetkishi.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
