Aıta ketý kerek, bıyl Batys Qazaqstan oblysynda kúı atasy Qurmanǵazynyń esimin ulyqtaý maqsatynda keshendi sharalar uıymdastyryldy. Sáýir aıynda «Ǵasyrlar qoınaýynan jetken babalar úni» jobasy aıasynda Batys Qazaqstan oblysynyń tarıhı-ólketaný mýzeıiniń dırektory Mırbolat Ersaevtyń jetekshiligimen halyqaralyq ǵylymı ekspedısııa jolǵa shyqty. Quramynda ónerpazdar, ólketanýshylar, tarıhshylar, óner zertteýshileri bar top Batys Qazaqstan oblysynyń Qaratóbe, Aqjaıyq, Jańaqala, Qaztalov, Bókeı ordasy aýdandary aýmaǵymen júrip ótip, kúı atasy jerlengen Astrahan oblysy Volodar aýdanyndaǵy Altynjar aýylyna kólikpen jetti. Sapar barysynda Qurmanǵazynyń ustazy Uzaq kúıshi, kúıshi dúnıege kelgen Jıdeli qumy, ósken jeri – Kókterek aýyly, kompozıtordyń ómiri men ónerine qatysty tarıhı oryndar qamtylyp, arnaıy sharalar uıymdastyryldy.
Oral qalasynda 2016 jyly Qurmanǵazy men Dınaǵa qoıylǵan eskertkish jańa orynǵa – oblys ortalyǵynyń bas dańǵylyna qaıta ornatyldy.
Endi mine, kúlli álem talantyn moıyndap, IýNESKO kóleminde atap ótip jatqan Qurmanǵazy jyly Oralda respýblıkalyq ǵylymı konferensııamen qorytyndylandy. Mereıli dataǵa oraı Batys Qazaqstan oblysy ákimdiginiń qoldaýymen Almatydaǵy «Qazaq tili» baspasynan «Kúı-qudiret. Qurmanǵazy Saǵyrbaev» atty jınaq ta jarııalanypty.
– Elbasy Nursultan Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda «Ulttyq salt-dástúrlerimiz, tilimiz ben mýzykamyz, ádebıetimiz, joralǵylarymyz, bir sózben aıtqanda, ulttyq rýhymyz boıymyzda máńgi qalýǵa tıis. Abaıdyń danalyǵy, Áýezovtiń ǵulamalyǵy, Jambyldyń jyrlary men Qurmanǵazynyń kúıleri, ǵasyrlar qoınaýynan jetken babalar úni – bular bizdiń rýhanı mádenıetimizdiń bir parasy ǵana», dep atap ótti. Naryn qumynda dúnıege kelip, qara shanaqtan tógiltken kúıimen týǵan halqyn uıytyp, dombyra men qazaqtyń egiz uǵym ekenin dáleldeı bilgen Qurmanǵazy babamyz – mýzyka álemindegi sózsiz uly tulǵa, – dedi respýblıkalyq ǵylymı jıyndy kirispe sózimen ashqan Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginov.
Áıgili jazýshy Ábish Kekilbaevtyń sózimen aıtqanda «kózi barda ózi, kózi joqta óneri qaýymnyń basyna súıesin, qoltyǵyna demesin bolyp, dúnıe turǵansha turatyn» Qurmanǵazy kúıshini ulyqtaǵan jıynǵa Almaty qalasynan belgili kúıshi-dombyrashy, ustaz, folklortanýshy, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri Aıtjan Toqtaǵan, Qurmanǵazy atyndaǵy ulttyq konservatorııanyń professory, Qurmanǵazy atyndaǵy qazaq ulttyq konservatorııasy halyq mýzykasy bóliminiń dekany, ónertaný kandıdaty, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri Kárıma Saharbaeva syndy aıtýly ǵalymdar arnaıy kelipti.
– Týǵan jerge ár kelgen saıyn óner, ádebıet, mádenıetke jasalyp jatqan qamqorlyqty kórip, eldiń qýanyshty júzin kórip erekshe áser alyp qaıtamyn. Osy joly da babamyzdyń úlken toıyna keldik. Halyq bergen «Kúı atasy – Qurmanǵazy» degen ataq onyń qazaq kúı ónerine qosqan ólsheýsiz úlesin kórsetedi. Kúıshiniń mýzykalyq murasy óte baı. Qurmanǵazynyń ómirbaıanyn óz kúılerimen naqtylaýǵa bolady. Onyń dombyra ónerine engizgen kóptegen jańalyǵyn kúılerdiń mazmunynan, áýen men kompozısııalyq qurylymynan, oryndaý tásilderinen ańǵarýǵa bolady. Qurmanǵazynyń álemdik tulǵa ekenin bir mysaldan aıta keteıin: Osydan 3-4 jyl buryn Qurmanǵazy orkestri Amerıkaǵa bardy. Sonda orkestr ónerin tamashalap shyqqan bir kongresmen basyn shaıqap turyp: «Qurmanǵazy orkestrin, qazaq kúılerin tyńdap beıistiń samal jeli soqqandaı kúı keshtim» degen. Uly kúıshi qalyptastyrǵan mektepten Mámen, Kópbala, Erǵalı Esjanov, Meńdiǵalı Súleımenov, Dına Nurpeıisova, Oqap Qabıǵojın, Qalı Jantileýov syndy kúıshiler shoǵyry ósip shyqty. Keleshekte etnomýzykatanýshylar men zertteýshiler aldynda áli jumys kóp. Qurmanǵazynyń ózindik óneri, ómiri men shyǵarmashylyǵynyń erekshelikteri, aıryqsha stıli ashyp kórsetiletin monografııalar kerek, – dedi Aıtjan Toqtaǵan.
Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń Jarlyǵymen bıyldan bastap shilde aıynyń birinshi jeksenbisiniń Ulttyq dombyra búkilhalyqtyq meıram kúni bolyp bekitilýi – ulttyq aspabymyzdyń dárejesin zaý bıikke kóterdi. Altaı Kólginov aıtqandaı, «Dombyra – qazaq úshin jaı ǵana mýzykalyq aspap emes, odan áldeqaıda bıik turǵan kıeli qundylyq». Bul joǵaryda atalǵan kúı óneriniń jaryq juldyzdary dúnıege kelgen Aqjaıyq óńirinde, mekteptegi úzilis qońyraýyn jappaı kúımen almastyrǵan Batys Qazaqstan oblysynda aıryqsha baıqalady.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy
