Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty bıylǵy Joldaýynda «Barlyq jastaǵy azamattardy qamtıtyn bilim berý isinde ózimizdiń ozyq júıemizdi qurýdy jedeldetý qajet» deı kelip, joǵary oqý oryndary oqý baǵdarlamalaryn jańartyp, bilim men úzdik tájirıbeni taratatyn ortalyqtarǵa aınalýy kerektigin aıtqan bolatyn. TMD elderiniń ishinde táýelsiz akkredıtteýdi tuńǵysh ret elimizge engizgen Bilim sapasyn qamtamasyz etý boıynsha táýelsiz agenttigi 2008 jyldan bastap Qazaqstannyń úzdik joǵary oqý oryndarynyń Ulttyq reıtıngin jarııalap keledi. Úzdikter qatarynan kóriný úshin joǵary oqý oryndarynyń bilim baǵdarlamasy álemdik standartqa sáıkes kelýi shart. Búginde elimizde jańa júıege kóship, sheteldiń bilim oshaqtarymen ıyq tirestiretin JOO az emes. Atalǵan agenttik 10 jyl ishinde 1833 bilim berý baǵdarlamasyn akkredıtteýden ótkizgen. Synaqtan súrinbeı ótken baǵdarlamalardyń 1047-si bakalavrıat, 558-i magıstratýra, 136-sy doktorantýra, al 30-y rezıdentýra boıynsha bolǵan.
«Álemniń ozyq akkredıtteý agenttikterinen akkredıtteýden ótken bizdiń baǵdarlamalarymyzdy Eýropa deńgeıinde tanyldy dep aıtýǵa bolady. Osyndaı jaǵdaıda bizdiń joǵary oqý oryndarynyń jastarǵa sapaly bilim berý jaýapkershiligi odan ári arta túsetini sózsiz. Prezıdent Nursultan Nazarbaev ár ýaqytta bizdiń túlekterimiz álemniń kez kelgen jerinde jumys isteı alatyndaı bilim alýy kerek degen oılaryn joǵary oqý oryndarynyń aldyna mindet retinde qoıyp júr. Elbasy talaptaryna jetý úshin bizge osyndaı ozyq úlgidegi tájirıbe erekshe qajet. Dýısbýrg-Essen ýnıversıtetiniń ishki sapany basqarý júıesiniń tájirıbesin, Nıderlandy jáne Flandrııa akkredıtteý agenttiginiń sapany baǵalaýdaǵy metodologııasyn osy jerde kórip jatyrmyz. Ekinshi jaǵynan, bul baǵytta oqý ornynyń ishinde bilim sapasyn baǵalaý men arttyrýǵa kóp kóńil bóletindigimizdi aıtqymyz keledi. Onyń ishinde baqylaý jáne sabaq berýdiń sapasyn joǵary deńgeıge jetkizý úshin sapa menedjmenti júıesin engizip otyrmyz», dedi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory Takır Balyqbaev.
Qazaqstan 2010 jyly Bolon úrdisine tuńǵysh ret qol qoıǵan bolatyn. Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, akkredıtasııa – Bolon úrdisiniń bir quraly. «Elimizdiń Bolon úrdisine qosylýy JOO men stýdentterge mol múmkindikter berdi. Sondyqtan bilim sapasyn qamtamasyz etý boıynsha táýelsiz akkredıtteý óte qajetti qural. Akkredıtteý jumysyna jyl saıyn halyqaralyq ekspertterdi shaqyryp, Eýropadaǵy damyǵan tájirıbeni Qazaqstannyń bilim keńistigine engizýge tyrysyp otyrmyz. Sonyń biri – stýdentke ortalyqtandyrylǵan oqytý. Bul elimizge keńinen engizilgen joq. Keńes pedagogıkasynda tulǵaǵa baǵyttalǵan oqytý degen uǵym bolǵan, ol áli de bar. Al joǵarydaǵy jańa júıe stýdentti jaı obekt emes, belsendi sýbekt retinde qarastyrady. Iаǵnı stýdent oqý josparyn jasaýǵa tikeleı yqpal ete alady. Olarǵa pán men muǵalimdi tańdaý erkindigi de beriledi», dedi BSQA jobalar boıynsha jetekshisi, professor Ǵaınelǵazy Ádilǵazınov.
Forýmda Eýropalyq joǵary bilim berýdiń sapasyn qamtamasyzdandyrý assosıasııasy (ENQA) ókilderi, Eýropa, Reseı, Ortalyq Azııa men Kavkaz jáne BSQA – IQAA ulttyq sarapshylary, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń mamandary «ishki sapany qamtamasyz etý júıesi», «ýnıversıtetterdi basqarý», «stýdentterge ortalyqtandyrylǵan oqytýdy baǵalaý» jáne «túlekterdi jumyspen qamtý», sondaı-aq «ýnıversıtetter men ınnovasııalar» sııaqty taqyryptardy tereńnen talqylady. Nazarbaev Ýnıversıtet tolyqtaı júzege asyryp kele jatqan «avtonomdy ýnıversıtet» baǵdarlamasyn tanystyrǵan Aıda Saǵyntaeva ustazdar tek dárishanada sabaq berýmen jáne ǵylymı jumystarmen aınalysyp qoımaı, basqarý isine belsendi qatysý arqyly oqý ornynyń damýyna óz úlesin qosýy kerek degen oıyn ortaǵa saldy.
«Bilim berip jatqan da, ǵylymı zertteýmen aınalysatyn da – professorlar. Biraq olardyń úni basshylyqqa qalaı jetýi kerek? Olardyń Ýnıversıtetti basqarýǵa múmkindikteri bar ma? Nazarbaev Ýnıversıtet pen Pensılvanııa ýnıversıteti birigip, 10 jyl boıy úlken ǵylymı zertteý ótkizdik. Ol – Qazaqstanda avtonomdy ýnıversıtetti basqarý. Bul júıe boıynsha ýnıversıtette qabyldanatyn qandaıda bir sheshim professorlardyń qatysýymen qabyldanady. Basqarý, bıýdjet josparlaý, satyp alýlar jáne kásiptik talaptardy bekitý sııaqty kez kelgen másele professorlarmen keńesý arqyly sheshiledi. Iаǵnı, basshylyq barlyq basqarýdy professorlarmen aqyldasý arqyly júrgizedi. О́ıtkeni sapaly bilim berý úshin ne kerek ekenin tek qana aýdıtorııada turǵan professor biledi. Osy arqyly ustazdardyń rólin basqasha qarastyryp, olardy ýnıversıtettiń damýyna úles qosýǵa múmkindik beremiz», dedi Nazarbaev Ýnıversıtet joǵary bilim berý mektebiniń dekany A.Saǵyntaeva.
Jıynda elimizdegi joǵary oqý oryndary men bilim baǵdarlamalary jaıly málimet «Eýropanyń joǵary oqýdy baǵalaý organynyń» bazasynda jarııalanatyny da sóz boldy. Osy arqyly sheteldik stýdentter bizdegi bilim berý mekemelerindegi aqparat, derektermen tanysa alady.
Basqosýdyń sońǵy kúninde 2018 jyly Qazaqstannyń úzdik joǵary oqý oryndarynyń Ulttyq reıtıngisiniń nátıjeleri boıynsha sertıfıkattar tabystaý saltanatty rásimi ótti. Sertıfıkattar «Úzdik kóp salaly JOO», «Úzdik tehnıkalyq JOO», «Úzdik gýmanıtarlyq-ekonomıkalyq JOO», «Úzdik medısınalyq JOO», «Úzdik óner JOO», «Úzdik pedagogıkalyq JOO» sııaqty baǵyttar boıynsha berildi. Aıta keteıik, Qazaqstannyń úzdik joǵary oqý oryndarynyń bıylǵy ulttyq reıtıngi osyǵan deıin gazetimizde (№111, 15 maýsym 2018 jyly) jarııalanǵan bolatyn.
Maıgúl SULTAN,
«Egemen Qazaqstan»
