Salanyń jalpy jaı-kúıi týraly
Týrızm búkil álemde mol tabys kózi bolyp otyr. «Qazaqstanda onyń jaı-kúıi qandaı? Búgingi talaptyń údesinen shyǵa alyp otyrmyz ba?» degen suraqtar qatysýshylardyń aldyna tartyldy. Otyrysty ashqan G.Isımbaeva bul salanyń damýyna Elbasynyń aıryqsha nazar aýdaryp otyrǵanyn, «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýynda búgingi álemde árbir onynshy jumys ornyn ashyp otyrǵan syrttan kelýshiler týrızmi men ishki týrızm kez kelgen óńir úshin perspektıvalyq tabys kózderiniń biri bolyp sanalatynyn aıtqanyn eske salyp ótti.
Odan ári Májilis Tóraǵasynyń orynbasary álemdik IJО́-de týrızm salasynyń úlesi 10 prosentten asatynyn jetkizdi.
«Týrızm ındýstrııasy burynnan qalyptasqan, týrıstik dástúrleri ornyqqan damyǵan elderdi bylaı qoıa turyp, ózimizge qaraılas TMD elderimen salystyryp qarasaq ta biraz oıǵa qalatynymyz anyq. Kórshi memleketterde ol IJО́-niń 3-5 prosentin qurasa, bizde 1 prosentke de jetpeıdi. Qazaqstandy álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna qosý mindeti – týrızmniń IJО́-degi úlesin 2023 jyly 1 prosentten 8 prosentke deıin jetkizýdi kózdep otyr», dedi G.Isımbaeva.
Sondaı-aq G.Isımbaeva EKSPO kórmesin ótkizý kezinde Qazaqstan týrızmniń ekonomıkalyq áserin is júzinde sezine alǵanyn aıtty.
«2017 jyly Qazaqstanǵa syrttan kelgen týrısterdiń jalpy sany 7,7 mıllıon, ishki týrızmmen qamtylǵandar sany 5,6 mıllıon adamdy qurady. Syrtqa shyqqan týrısterimizdiń sany 10 mıllıonnan asyp tústi» dedi ol. Sonymen birge ótken sársenbi kúni Astananyń «Qalalyq týrızm boıynsha jahandyq sammıt ótkizý quqyn» jeńip alǵanyn qýanyshpen jetkizdi.
«Elordamyz Búkilálemdik týrıstik uıymnyń bul máselege qatysty barlyq talaptaryna jaýap beredi dep baǵalandy. Buǵan deıin mundaı sammıtti Ystanbul, Máskeý, Barselona, Marrakesh, Lýksor, Kýala-Lýmpýr, Seýl qalalary ótkizgenin aıtsaq, bul jeńistiń salmaǵyn bile berersizder», dedi ol.
О́ziniń sózinde Gúlmıra Istaıbekqyzy Qazaqstannyń tarıhı jáne mádenı muraǵa baı, al jekelegen óńirleri adam aıaǵy baspaǵan tumsa tabıǵatty ekenin, sondyqtan munda týrızmniń san alýan túrlerin: mádenı-tanymdyq, ekologııalyq, iskerlik týrızm men basqa da týrızm túrlerin damytýǵa alǵyshart bar ekenin aıtty. «Mundaı baılyqpen, tipti damyǵan elderdiń ózi maqtana almaıdy dep baǵalap otyr mamandar. Biraq, ókinishke qaraı, áli kúnge deıin sapaly týrıstik ónim men qyzmetterdi qalyptastyrý úshin vedomstvoaralyq ózara is-qımyl boıynsha júıeli sharalar qabyldanǵan joq», dedi ol. Týrızmniń damymaı otyrǵan sebepteriniń qatarynda týrısterdiń qyzyǵýshylyǵyn týǵyza alatyn aqparattardyń jetkiliksiz, týrıstik resýrstardyń basym bóligi qanaǵattanarlyq kúıde emes, týrıstik obektilerge barýdyń qıyn, ınjenerlik jáne logıstıkalyq ınfraqurylym jetkilikti damymaǵan ekeni de aıtyldy.
Atqarylyp jatqan jumystar men aldaǵy josparlar
Jıynda osy salaǵa qaraıtyn Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly baıandama jasady. Ol salaǵa Elbasynyń jiti nazar aýdaryp otyrǵanyn aıtyp, sonyń ishinde bıyl ǵana Almaty oblysyndaǵy Alakól jáne Mańǵystaý oblysyndaǵy Kaspıı boıy kýrorttaryn kórip, olardyń mańyzdylyǵyn atap ótkenin jetkizdi. Osy saparlarynyń qorytyndysy boıynsha Prezıdent Týrızm salasyn 2023 jylǵa deıin damytýdyń Memlekettik baǵdarlamasyn ázirlep, ony altynshy shaqyrylǵan Parlamenttiń 4-shi sessııasynda bekittirý týraly tapsyrma bergeni aıtyldy.
«Týrızmniń búgingi jaǵdaıyna toqtalatyn bolsam, 2018 jyldyń qańtar-maýsym aılarynda Qazaqstanǵa kelgen týrıster sany byltyrǵy jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 22 prosentke artty. Bul jarty jylda elimizge 4,2 mln týrıst keldi degen sóz. Al ishki týrızm 7 prosentke artyp, 2,5 mln adamǵa jetti. Kórsetilgen qyzmetterden túsken kiris 45 mlrd teńge. Bul jumystar vızalyq-mıgrasııalyq jumystardyń jeńildetilýimen de baılanysty bolyp otyr. Qazir Qazaqstanǵa saıası turaqtylyǵy joǵary, damyǵan 64 eldiń azamattary vızasyz kire alady. Osy jyldyń aıaǵyna deıin Qytaı men Úndistan azamattary 72 saǵatqa vızasyz kire alady. Sonyń arqasynda bıyl Qytaıdan kelýshiler sany 60 prosentke kóterildi», dedi mınıstr. Sonymen birge mınıstr Astana men Almaty qalalarynyń áýejaılarynda 15 qarashadan bastap qanatqaqty rejimmen 128 eldiń azamattaryna elektrondy vıza berý engiziletinin sóz etti. Jaqsy jetistikterdiń qatarynda bıylǵy 1 shildeden bastap Han-Táńiri bıigine týrısterdi aparatyn arnaıy tikushaq shyǵarylyp, ol jaz boıy 1200 adamdy shyńǵa shyǵarǵany da aıtyldy. «Bul elimizdiń kirisin 68 mln teńgege arttyrǵan shara boldy, aldaǵy ýaqytta tikushaqtar sanyn kóbeıtýdi josparlap otyrmyz», dedi A.Muhamedıuly.
Týrızm salasynyń Qazaqstannyń kópvektorly syrtqy saıasatyn ilgeriletýge de óziniń paıdasyn tıgizip otyrǵany aıtylyp, Kaspıı mańy elderi basshylarynyń sammıti men ShYU sammıtinde 2019-2020 jyldar aralyǵynda qatysýshy elder arasyndaǵy týrızmdi damytý týraly birlesken qujattarǵa qol qoıylǵandyǵy eske salyndy. «Al Túrki keńesiniń Sholpan-Atadaǵy sammıtinde «Uly Jibek joly» jobasy iske qosylyp, ol Qazaqstan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Ázerbaıjan jáne Túrkııa elderindegi qasıetti oryndarǵa 15 kúnge barýǵa múmkindik berdi», dedi mınıstr.
Týrızm salasyna ınvestısııa quıatyndardy qoldaý maqsatymen memlekettik tetikter qabyldanǵan. Sonyń ishinde taý-shańǵysy bazasyn, sanatorııler men kýrorttar, oıyn-saýyq parkterin, qonaqúıler men jol boıy qyzmet úılerin turǵyzǵysy kelgen kásipkerler jer ýchaskelerimen qamtamasyz etiledi (zattaı granttar), on jylǵa deıin baj jáne jer salyǵynan bosatylady, sonymen qatar ınvestısııanyń eń tómengi deńgeıi 4,9 mlrd teńge bolǵan jaǵdaıda segiz jyl boıy korporatıvtik tabys salyǵyn tólemeıtin bolady.
Sonymen birge A.Muhamedıuly Shýche-Býrabaı demalys zonasyn damytý josparynyń 3-shi kezeńi bekitilgenin jetkizdi. Onda sý jetkizý qurylysyn júrgizý boıynsha 180 mlrd teńge jekemenshik ınvestısııa tartý kózdelgen. Sonymen birge «Aqbýra» kýrorttyq zonasyn, «Býrabaı» shańǵy kýrortyn jáne t.b. turǵyzý arqyly 5 myń turaqty jumys ornyn ashý maqsaty alǵa qoıylǵan.
Týrızmdi damytýǵa yqpal etetin ekonomıkanyń 33 salasy bary aıtylyp, sonyń ishinde «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń da oǵan úles qosyp kele jatqany sóz boldy. Osy baǵdarlamanyń arqasynda qazir elimizde 185 jalpyulttyq jáne 463 aımaqtyq kıeli oryndar belgilengen. Eski Taraz qalasynyń aımaǵynda ashyq aspan astyndaǵy park mýzeı, «Esik mýzeı-qoryǵy» jáne t.b. ashylyp, bir jylda ǵana 25 myń týrısterdi tartqan. Sondaı-aq Uly Jibek joly boıyndaǵy IýNESKO tanyǵan Arystan-bab, Otyrar, Saýran, t.b. týrısterdi tartýǵa úlesterin qosýda. Mınıstr «Kazakh Tourism» UK» AQ jumysyna da toqtalyp, onyń bıyl ǵana Berlın, Máskeý, Beıjiń qalalary men Gonkong jáne Malaızııa elderindegi halyqaralyq kórmelerge qatysyp, 190 mln adamdy qamtyǵan naryqta PR-ıntervensııalar jasaǵanyn jetkizdi. Qazaq ánshisi Dımash Qudaıbergenniń qytaılyq fanattary kóp ekendigi paıdalanylyp, «Dımash týr» jobasy iske asyrylyp, ol Qytaıdan qosymsha 3 myńdaı týrıst ákeledi dep kútilýde eken.
Sóziniń sońynda mınıstr týrızmdi damytýdy kózdeıtin memlekettik baǵdarlamanyń mańyzyna toqtalyp, onyń osy salany damytýǵa kóp yqpal etetinine senimdi ekenin jetkizdi. «Salany damytý úshin bes jyldyń ishinde oǵan quıylatyn ınvestısııa kólemin 9-10 prosentke arttyrý kerek. Olar baǵdarlamada qarastyrylǵan bes basym baǵyt boıynsha jumsalatyn bolady», dedi ol.
Syndarly syn – damýdyń alǵysharty
Úkimet saǵatynda Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Gúlnár Iksanova qosymsha baıandama jasap, salanyń damýyna kedergi bolyp otyrǵan birshama máselelerdi alǵa tartty. Sonyń ishinde salada jalpy memlekettik jáne aımaqtyq birtutas saıasat júrgizilmeı, júıesiz damýǵa jol berilgeni aıtyldy. Týrıstik nysandar ártúrli mınıstrlikter men jergilikti atqarýshy organdarǵa baǵyndyrylǵan. Olar óz deńgeılerinde jumys istep, keıde tipti basqa vedomstvolar qabyldaǵan sheshimderge qarsy shyǵyp jatady. Máselen, avtomobıl joldaryn tartý jospary keıde týrıstik maqsattarmen qabyspaı, bul jumystardyń sońy aıaqsyz qalyp jatady.
Sonymen birge mynadaı jaılar da bar. Bizde qonaqúıler sany jyl saıyn orta eseppen 8,5 prosentke kóbeıedi eken, al olardyń tolyqtyrylýy 22-25 prosent deńgeıinde. Halyqaralyq tájirıbege qaraǵanda, qonaqúılerdiń jyldyq tolyqtyrylýy 40-60 prosent bolǵanda ǵana taza tabys alynady. Demek, bizdiń qonaqúıler ózderiniń qanshaǵa tolyqtyrylatynyn ashyq kórsetpeıdi, óıtkeni shyǵyny ótelmese eshkim de jumys istemegen bolar edi. Depýtat osy jáne basqa da kemshilikterdi aıta kelip, olardy joıý úshin ne istelý kerektigin de atap ótti. Sonyń ishinde týrıstik salanyń úlesin IJО́-niń 8 prosentine jetkizý úshin uıymdastyrýshylyq, ekonomıkalyq jáne ákimshilik sharalar júıesin úılestirip jasaý kerek. Salany memlekettik qoldaýdyń tıimdi tásilderin anyqtap, oǵan qajetti qarjylyq-ekonomıkalyq parametrlerdi ázirlegen jón.
Osydan keıin depýtattar M.Aısına, Sh.О́temisov, S.Imasheva, Q.Qareken jáne t.b. baıandamashyǵa ózderin tolǵandyratyn máseleler týraly suraqtar berdi. Otyrysty Májilis Tóraǵasynyń orynbasary G.Isımbaeva qorytyp, týrızmdi jetildirý men damytý osy salanyń, ondaǵy týroperatorlar men týragentterdiń qyzmetin ǵana emes, saýda, tamaqtandyrý salasyn, kólik, týrısterdi ornalastyrý júıelerin, baılanys jáne kommýnıkasııa qyzmetterin, basqa da ilespe qyzmet túrlerin qamtıtyn san salaly ereksheligin negizgi ala otyryp, keshendi jáne júıeli túrde júzege asyrylýǵa tıis ekenin atady. «Osy baǵytta aıtylǵan pikirler men usynystar Úkimet daıyndap jatqan 2019-2023 jyldarǵa arnalǵan týrızmdi damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyna engiziledi, sondaı-aq jaqynda Parlamentke kelip túsetin týrızm týraly zań jobasynda eskeriledi dep senemiz», dedi ol.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»
