Baskól, Shóptikól (Jańatilek aýylynyń tusynda), Qurkól, Qazalykól, Aınakól men qazirgi ýaqytta turyp jatqan aýyldyń aty – Kenjekól. Iаǵnı, sońǵy kól. Sonda deımin-aý, burynǵy bir zamandarda aqsaqal,qarasaqaldar jıylyp, aldaryna ólkedegi jer-sýdyń kartasyn jaıyp salyp, myna kóldi bylaı, al myna kóldi bylaı ataıyq dep bátýalasqan sııaqty. Jáne qalaı dál taýyp qoıylǵan! Bul kólderdiń barlyǵy jylma-jyl Ertis sýymen tolyǵyp otyrady. Qandaı qurǵaqshylyq bolsa da, sál-pál taıyzdaǵanymen, múldem qurǵap ketpeıdi.
– Jańatilek buryn Búrkitbaı aýyly dep atalypty, – deıdi sol bir baı urpaǵy Tımýr Súleımenov.Ol 1942 jyly týǵan eken. Onymen avtobýsta kezdeısoq jolyqtyq. Reseıde týyp, Kenjekólde turypty. Biraq arǵy atalary Ertistiń sol jaǵalaýynan eken. Kámpeske kezinde qýǵynǵa ushyraǵan ǵoı. Rýy – ıman. Jańatilekti bylaıǵy jurt «Imandar aýyly» deıdi. Onysy ras. Aýylda turǵanda oǵan anyq kózim jetti.
Komsomol da joldyń oń jaq qanatyndaǵy (qaladan kele jatqanda) shaǵyn aýyl. Bir kezderi otar-otar qoı órgizgen bildeı bir bólimshe boldy. Qazirgi qalǵany – sonyń jurnaǵy. 70-shi jyldary «qoı basyn 50 mıllıonǵa jetkizemiz» dep shapqyladyq. Shubartaýlyq jastar bastama kóterip, búkil Qazaqstan sony qoldap, ilip áketti. Bizdiń aýdanda eń alǵash qurylǵan qoı ósirýshilerdiń «Jalyn» komsomol-jastar brıgadasy osy bólimshede turdy. Brıgada qazir joq,biraq Komsomol degen aty qaldy...
Sol Komsomoldyń baýyrynda Qaraǵandy degen jer bar. Buryn onda qara túlki ósiripti. Ań fermasy bolǵan. Qazir sharýa qojalyǵy otyr. Jalpy Quramada, estýimshe, qazirgi ýaqytta mal baǵylmaıtyn jer joqtyń qasy. Burynǵy Qoshaı, Qarapan, Abylaı, Toqqoja, Janaı, Aryn, Býrylaıǵyr, Ahmetashy, Jalǵyzaǵash, Shanhanaı, Shubarqunan, Nurysh, Moldabaı, Kúshikjyǵylǵan sııaqty shopan núktelerinde qoı-eshki, taıynsha-torpaq, jylqy baǵylady. Qyrdaǵy jer ataýlarynan azdap qatelesýim de múmkin, óıtkeni men Quramaǵa kelgen 1993 jyl quldyraýdyń basy edi.
Quramada «Narshókken» degen jer bar. Bul da baıaǵy zor baılyqtyń nyshany ispettes ataý. Jaltyrdaǵy «Túıekashar», «Saryingen», «Botaqora» sııaqty. Baıaǵyda babalarymyz Oısylqara túligin de ustaǵan degen sózge naqty dálel.
Osy qatardaǵy Abylaı – Abylaı han toqtap, aıal qylǵan jer eken. Al Toqqoja – mıneraldy sý kózi shyqqan jer, biraq áli halyq ıgiligine jumsalmaı keledi. Ony ıgerýge biraz qarjy kerek shyǵar.
Bul jerde Toqqoja atamyz alǵash kartop egip, baqsha ósirgen. Bıikke boılaǵan tal-terekteri bolatyn. 50-jyldar ortasyndaǵy, tyń kóterý kezinde shetten kelgen orystar traktormen súıretip, aǵashtaryn qulatyp, kesip, úılerin jylytypty, deıdi Ármish (Armııa Bókenov) aqsaqal.
Jer-sý ataýlarynyń bir parasy kisi attarymen atalǵan. Qaımolda, Qarabek, Dáribaı, Músápir, Baımyrza, Maǵaýııa, Dáden, Temirshe, Baınazar, Baıbaqy, Jolaman, Aıdabol, Arnash, Moldabaı, Taıanyshbaı, Jádik, Malkeldi, Abaqan, Ospan, Baqy, Toqsary, Qorjynbaı, Kapıken. «Baıaǵyda Kapıtonov degen Reseı armııasynyń polkovnıgi otstavkaǵa shyqqannan keıin, shamamen 1916 jyly, Jańatilektiń baýyrynda ýsadba saldyryp,otbasymen turady. Jergilikti jurt sol jerdi «Kapıken» atap ketipti», deıdi О́mirzaq Balkenov aǵamyz.
Jalpy, Maı óńirinde «túbek» degen sóz kóp kezdesedi. Kóktúbek, Keńtúbek (burynǵy «Jaltyr» sovhozynyń ortalyǵy), Qaryntúbek (Saty aýylynyń tusynda), Maıtúbek (burynǵy «Spýtnık» sovhozynyń ortalyǵy), Mamyrtúbek (Eńbekshi aýylynan tómen qaraı).
Kezinde Jeńis Mardanov aǵamyzdyń «Aýyl aty – Kóktóbe emes, Kóktúbek!» degen maqalasy da shyqty. Biraq oǵan qulaq asqan eshkim bolǵan joq. Qalyń kópshilik zorlyqpen tańylǵan «Belogoreden» qutylǵanyna «táýba!» desti...
Taldy degen jer men buryn turǵan Jaltyr aýylynda da boldy. Tal – sýdy jaqsy kóretin, sý jaǵasynda ǵana ósetin aǵash qoı. Áıtpese, jer asty sýy jer betine jaqyn ári tushy bolýy kerek. Ondaı bolmasa, tal óspeıdi. Dál osylaı atalatyn jer Quramada da bar. Aýyldan shamamen 25 shaqyrymdaı qashyqtyqta. Qazir munda kishigirim aýyl otyr. 20-daı otbasy bar. Aýyldaǵy eń iri sharýa qojalyǵy da osynda.
Ǵabıt SAPAROV
Pavlodar
