Jańa tehnologııa ashqan jol
Álemdik statıstıka Eýropada shamamen 15 mln adam júrek jetkiliksizdigine shaldyqsa, onyń 500 myńǵa jýyǵy termınaldy satydaǵy naýqastar ekenin alǵa tartady. Bul álemde jarty mıllıon adam júrek transplantasııasyna muqtaj degen sóz.
Stenford professory Norman Shamveıd júrek transplantasııasy ádisin oılap tapqannan keıin, tuńǵysh transplantasııany shákirti Krıstıan Barnard 1967 jyly Keıptaýn qalasynda (Ońtústik Afrıka) 55 jastaǵy naýqasqa jasaǵan bolatyn. Derekterge súıensek, jyl saıyn álemde shamamen 3500 júrek transplantasııasy jasalady, onyń jartysynan kóbi AQSh-ta júzege asady. Tek Amerıkanyń ózinde kúnine donorǵa úlgermegen
20 naýqas qaıtys bolsa, kútý paraǵyna mınýt saıyn bir adam kezekke jazylatyn kórinedi. Elý jyldan astam ýaqyt ishinde osy ádis qanshama naýqastyń kórer jaryǵyn kóbeıtti.
«Jyl saıyn donoryn kúte almaǵan 30-40 pasıent jaryq dúnıemen qoshtasady. Dál qazir ýrgentti 6 naýqas bar. Donordyń joqtyǵynan bıyl biz nebári 8 júrek transplantasııasyn jasadyq. Donor tapshylyǵy tek Qazaqstanda ǵana emes, búkil álemde úlken másele bolyp otyr. Sol úshin júrek transplantasııasyna joǵary tehnologııalar kómekke kelýde», deıdi «Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵy» AQ basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary Mahabbat Bekbosynova.
Kardıologtiń aıtýynsha, júrek jetkiliksizdiginiń termınaldy satysyn emdeıtin bul klınıkada jylyna 200-ge deıin júrek transplantasııasy jasalýy kerek. «Júregin aýystyrýǵa muqtaj pasıentterdiń sany jyl saıyn artýda. Eger normany oryndasaq, jyl saıyn 180-200 adamdy quraýy tıis. Elimizde kem degende 300 adam júrek transplantasııasyn qajet etedi dep oılaımyn. О́ıtkeni naýqastardyń 70%-i tıisti em qabyldamaǵandyqtan qaıtys bolady. Muny álemdik statıstıka da rastap otyr. Biz de odan alysqa barmaımyz. Bizde bir jaǵynan donor tapshylyǵy bar bolsa, ekinshi jaǵynan bul máseleniń moraldyq-etıkalyq jaǵy bar. Donor bolý úshin bir adamnyń qaıtys bolyp, óz júregin basqa adamǵa berýin kútetinimiz ras. Osy turǵyda óte úlken etıkalyq problema da joq emes», deıdi ol.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev bıylǵy Joldaýynda halyqtyń ómir súrý uzaqtyǵynyń ósýine jáne medısınalyq tehnologııalardyń damýyna baılanysty medısınalyq qyzmet kórsetýge degen suranys kólemi arta túsetinin aıtqan bolatyn. Sonyń bir kórinisi – ótken aıda Ulttyq kardıohırýrgııa ortalyǵy álem boıynsha alǵash ret jasandy júrek ımplantasııasyn jasady. Bul elimizdiń ǵalymdaryn ǵana emes, dúnıe júzi dárigerlerin de jalt qaratqan jańalyq boldy. Ile-shala Astanada 18-19 qyrkúıek kúnderi kardıologııa jáne kardıohırýrgııa salasyndaǵy eń sońǵy ǵylymı jobalar men jasandy júrekti qurýdaǵy ınnovasııalyq jobalar boıynsha sımpozıým ótip, oǵan sheteldiń 250-ge jýyq kardıohırýrg ǵalym qatysty. «Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵy» AQ basqarma tóraǵasy Iýrıı Pıa zamanaýı álemdik medısınaǵa sony serpilis ákelgen CARMAT tolyq jasandy júregin ımplantasııalaý tájirıbesimen bólisti.
Júrek transplantasııasynyń jańa ádisi – jasandy júrek qarynshasy. Bul baǵdarlama klınıka ashylǵan sátten beri 7 jyl boıy qoldanylyp keledi. Medısınaǵa júrek transplantasııasymen birge engen bul ádis sońǵy 20 jylda álem boıynsha qoldanysqa ene bastady. «Búginde álemde júrek qarynshasy transplantasııasynyń halyqaralyq tiziminde jasandy qurylǵylar ımplantasııasy salynǵan 15000 pasıent bar. Bul jasandy sol jaq qarynsha, oń jaq qarynshanyń astyndaǵy ustap turatyn tirek, júrek alynyp tastalyp, ornyna mehanıkalyq júrek salynǵan operasııa. Sol jaq qarynshanyń ımplantasııasy 7-8 jyl ómir súrýge múmkindik berse, álem tájirıbesinde ol ımplantasııamen 10-15 jyl ómir súrgen adamdar bar. Biraq bizde bul baǵdarlama nebári 7-8 jyldan beri qoldanysta. Sondyqtan ondaı derekter áli joq. Al jańaǵy 15000 naýqastyń 2%-ine mehanıkalyq júrek salynǵan. Bizdiń klınıkamyzda osyndaı 3 operasııa jasaldy. Donorlaryn kúte almaýy múmkin degen pasıentterge ómirlik kórsetkishteri boıynsha mehanıkalyq júrek ornatyldy. Birinshi pasıentke segiz aıdan soń, ekinshi pasıentke bes aıdan soń donor júregi transplantasııalandy. Bul álemdegi kardıohırýrgııa boıynsha Qazaqstannyń jasap otyrǵan úlken kómegi. О́ıtkeni búginge deıin dúnıejúzi boıynsha ondaı operasııalar áli jasalǵan joq», deıdi M.Bekbosynova.
TAVI operasııasy. Dárigerdiń aıtýynsha, buryn kardıohırýrgııada júrek qaqpaqshalaryna jasalǵan operasııalardyń barlyǵy tósti tolyq ashyp jasalatyn. Qazir mundaı operasııalardy qantamyr arqyly jasaýǵa múmkindik bar. «Mysaly, aorta qaqpaqshalaryn qantamyr arqyly ǵana aýystyratyn deńgeıge jettik. Burynǵydaı tilýdiń qajeti joq, qantamyr arqyly júrekke kirip, qaqpaqshany aýystyra alamyz. Mundaı jaǵdaıda pasıent eki kúnnen soń klınıkadan úıine qaıtady. Bul álemdik praktıka búgingi tańda Qazaqstanǵa da jetti. Aorta qaqpaqshasyna jasalatyn operasııa TAVI dep atalady», degen klınıka basshysynyń orynbasary Qazaqstanda 3 jyldan beri osy ádispen 150 shaqty operasııa jasalǵanyn jetkizdi.
CARMAT – jasandy júrek. Ol Eýropalyq Airbus SE aeroǵaryshtyq jáne áýe qorǵanys konsernimen yntymaqtastyqta tolyǵymen jasandy júrekti óńdeıtin fransýzdyq kompanııanyń (CARMAT SA) atymen atalǵan. «Júrekti CARMAT-qa aýystyrý úshin pasıentter medısınalyq kórsetilimderi ǵana emes, anatomııalyq erekshelikteri boıynsha da sáıkes kelýi tıis. Bul apparat orta boıly, keń ıyqty adamdarǵa arnalyp jasalǵan. Bul bolashaqtyń apparaty dep oılaımyn. Osy tásil boıynsha 10 pasıentke Fransııadan tys, 6 pasıentke Fransııada operasııa jasaldy. Iаǵnı, álemde osyndaı 16 operasııa jasaldy. Biz osy pasıentterdiń 3-iniń bireýine júrek transplantasııasyn jasaǵan álemdegi jalǵyz el bolyp tabylamyz. Bul apparat bizdiń qadaǵalaýymyz barysynda fızıologııalyq turǵydan tabıǵı júrekke jaqyn qasıetterin kórsetti», deıdi otandyq mamandar.
Bizde balalar donorlyǵy boıynsha zań joq
Atalǵan ortalyqta Balalar kardıologııasy jáne kardıohırýrgııasy bólimi bar. Onda balalardy júrek transplantasııasyna daıyndaıdy. «Bizde balalar donorlyǵy týraly zań joq. Iаǵnı, balalar qaıtys bolǵannan keıin olardyń aǵzalaryn alýǵa ruqsat joq. Sondyqtan bizdiń memleketimizde balalardyń júregin transplantasııalaý jasalmaıdy. Biz osy 6 jyl ishinde oryndalǵan 68 transplantasııa ishinde júrek transplantasııasy jasalǵan 15, 17 jastaǵy jasóspirimder bar. Olarǵa eresek adamnyń donorlyq júregi salyndy. Olar qazir eresek pasıentter tobynda baqylaýda. Biraq bizdiń klınıkamyzda eki kishkentaı balaǵa jasandy sol jaq qarynshanyń transplantasııasy jasaldy. Tarazdyq Jýzel esimdi qyzǵa ota jasalǵanyna bir jyl boldy. Ol 6 aı boıy bizdiń klınıkamyzda jatyp, jasandy qarynshany qoldanyp, Úndistandaǵy júrek transplantasııasyna kezegin kútti. Shetelge baryp júrek saldyrǵan soń, qazir bizdiń ortalyqta baqylaýda tur. Jaqynda ekinshi pasıentimiz 12 jastaǵy qyz balaǵa sol jaq qarynsha transplantasııasy jasaldy», deıdi M.Bekbosynova.
Ońaltý jumysy oıdaǵydaı ma?
Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵy ońaltýdyń tek bastapqy satysyn ǵana júrgizedi. Oǵan pasıentterdiń kóptigi sebep. «Bul óte mańyzdy másele. О́ıtkeni ortalyq endi ǵana ashylǵan kezde bizdi pasıentterdi ońaltýdyń sońǵy satysyna shaqyratyn. Qazir biz ońaltýdyń tek bastapqy satysyn ǵana júrgizemiz. Sebebi kardıohırýrgııalyq operasııaǵa muqtajdardyń sany óte kóp. Sońǵy ońaltýdy aımaqtardyń ózderine qaldyrdyq. Ár aımaqta júrek transplantasııasynan, ımplantasııasynan keıin jaýapty kardıolog mamandar bar. Ońaltýdyń erte kezeńi, ıaǵnı pasıentke operasııa jasalǵan ýaqytta naýqasta qandaı da bir asqynýlar oryn alsa, biz baqylaýymyzda ustaımyz», deıdi maman.
Mahabbat Sansyzbaıqyzynyń aıtýynsha, ońaltý stasıonarlyq, ambýlatorııalyq-emhanalyq kezeń jáne sanatorlyq-kýrorttyq emdeýden turady. Alaıda bizdiń elde munyń barlyǵy tolyq júzege asyp otyrǵan joq. «Damyǵan memleketterdiń bárinde, máselen, Germanııada ınfarkke shaldyqqan naýqas tolyq saýyǵyp ketkenshe memleket eńbekaqysyn, saqtandyrýdy tólep, jumys ornyn saqtap qalady. Ońaltý qyzmeti bolýy qajet. Eger bizde ońaltý kezeńderi jolǵa qoıylsa, pasıentter ortalyǵymyzǵa qaıta oralyp kelip otyrady. Osy turǵyda qazir Kásipodaq uıymdary tıisti jumysty qolǵa alýy tıis. Adamdardy ońaltý, densaýlyqty saqtaý úshin sanatorlyq-kýrorttyq aımaqtar jónge keltirilýde», deıdi ol.
Maıgúl SULTAN,
«Egemen Qazaqstan»
