Túıtkildi máselelerdiń túıini tarqaıdy

Jıyn-terimdi jedeldetý kerek

«Jaýyn-shashyn egin jınaý naýqanyna biraz kedergi kel­tirip otyr. Soǵan qaramastan óńir­lerde qarqyndy jumys júr­gizilýde. Búgingi tańda egistik alqaptarynyń 73 prosenti bas­ty­rylyp, 14 mıllıon tonnadan astam astyq jınaldy. Onyń ishinde Qostanaı oblysy 85 prosentten asyp, byltyrǵy deńgeıge jaqyndap qaldy. SQO-da 70,8 pro­sent astyq bastyryldy», dedi Úkimet otyrysynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́mirzaq Shókeev. Onyń aıtýynsha, egin bas­tyrý jumystarynda artta kele jatqan óńirler de bar. Má­se­len, Aqmola oblysy astyq alqa­bynyń – 60, Qaraǵandy oblysy – 57, Pavlodar oblysy 58 prosentin ǵana bastyryp úl­gergen. «Aldyńǵy aptaǵa aýa raıynyń boljamy jaqsy, osyny paıdalanyp eki-úsh oblystyń ákimderi qosymsha sharalardy qolǵa alýy kerek. Jalpy, shyǵymy jaman emes, túsimi gektaryna 13 sentnerden aınalýda. Alda orylatyn alqaptar túsimi joǵary bolýy tıis. Sondyqtan kórsetkishti arttyrýǵa múmkindik bar», dedi О́.Shókeev. 

Sondaı-aq ol elimizdiń bir­qatar astyqty óńirine qosymsha 50 myń tonna arzandatylǵan dızel otyny bólinetinin málimdedi. «О́tkende ákimdikter aýa raıyna baılanysty másele kótergen bolatyn. Olar bıdaıdyń ylǵal­dylyǵyn tómendetý úshin qo­sym­sha arzandatylǵan dızel otynyn bólýdi surady. Jalpy, qazir kestege sáıkes bıylǵy egin jınaý naýqanyna 394,4 myń tonna dızel otyny bólingen. Baǵasy bir lıtrine – 164 teńge», dedi О́.Shókeev. Aıtýynsha, atalǵan kólemniń 73 prosenti zaýyttardan jóneltilip, 89 prosentiniń qarajaty tólengen. «Energetıka mınıstrligimen birlesip, kelise otyryp, taǵy da qosymsha 50 myń tonna dızel bólý múmkindigin taýyp otyrmyz. Onyń ishinde Aqmola oblysyna – 14 myń, Shyǵys Qazaqstan oblysyna – 5 myń, Qaraǵandy oblysyna – 2 myń, Qostanaı oblysyna – 13 myń, Pavlodar oblysyna – 2 myń, Soltústik Qazaqstan oblysyna – 14 myń tonna beriledi. Baǵasy 1 lıtrine – 191 teńge. Ol qazirgi naryqtaǵy baǵadan 9 paıyzǵa arzan», dedi mınıstr.

Jaýapkershilik ákimderge júkteldi

О́.Shókeev qant máselesine qatysty da biraz jaıtty baıandady. Onyń habarlaýynsha, elimizdiń barlyq oblystary 10 myń tonnadan astam qant satyp alýǵa múmkindikteri bar. «Qant máselesi boıynsha Reseı, Belarýs, Qyr­ǵyz­stannyń Eýra­zııalyq ekono­mıkalyq odaq­taǵy qant óndirý­shilerimen mı­nıstrlikte kezdesý uıym­das­­tyrdyq. Oǵan bizdiń kon­dı­terlik fabrıkalardyń, shyryn óndiretin kompanııalardyń já­ne áleýmettik-kásipkerlik kor­po­rasııalardyń ókilderi qatysty. Nátıjesinde, Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq odaqtaǵy qant óndi­rý­shilerdiń barlyǵy bizdiń talap­tarmen kelisip, qanshalyqty sura­nys bolsa, sony qamtamasyz etýge kelisti. Baǵasy Reseıdiń qazirgi naryqtaǵy baǵasynan joǵary bolmaıdy. Iаǵnı, 1 kılosy – 35 rýbl. Onyń syrtynda reseılik já­ne basqa da óńirlerdegi qant óndi­rýshiler bizdiń kondıterlik fabrıkalarǵa baǵany tómendetý úshin tender uıymdastyrýdy usyndy. Bizdiń oıymyzsha, uıymdasqan tender bolatyn bolsa, onda baǵa biraz tómendeýi múmkin», dedi mınıstr. 

Sonymen qatar ol aldaǵy ýaqytta qant tapshylyǵyn bol­dyrmaý úshin qazirden bas­tap ákimdikterdegi tu­raq­tandyrý qorlaryna atalǵan ónim­di satyp alý qajettigin basa aıtty. «Eger keleshekte qant­tyń baǵasy ózgeretin bolsa, oǵan ákim­dikter tótep berý úshin turaq­tandyrý qorlary arqyly yq­pal jasaýǵa múmkindikteri bo­lýy kerek. Jalpy, kelisim bo­ıynsha oblystardyń 10878 ton­na qant alýǵa múmkindikteri bar. Áleýmettik-kásipkerlik kor­po­rasııalardyń mundaı kólemde qant alýǵa múmkindikteri, shottarynda tıisti qarajaty bar», dedi О́.Shókeev. 

Osy rette Úkimet basshysy Ba­qyt­jan Saǵyntaev oblys ákim­derine turaqtandyrý qorlary­na qanttyń qajetti kólemin satyp alýdy tapsyrdy. «О́ńir­ler­degi áriptester, ózderińiz­diń qorlaryńyzǵa qajetti deńgeıde aqshalaryńyzdy bólip, qanttyń qajetti kólemin jınap alýlaryńyzdy suraımyn. Erteńgi kúni qant joq degen shý kóterilip ketpesin. Qant jetkilikti, ju­mystyń barlyǵy ózderińizde», dedi Úkimet basshysy.

Qylmys qatary azaıdy

Elimizde qylmys túrleriniń basym bóligi boıynsha kór­set­kishter tómendegen. Bul jóninde jıynda qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý boıynsha qa­byl­danyp jatqan sharalar men jergilikti polısııa qyzmetiniń jumysy týraly baıandaǵan Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qa­symov málimdedi.

«Asa aýyr, aýyr qylmys túr­leri, sondaı-aq ortasha jáne asa aýyr emes qylmystar sany azaıdy. Olardyń ishinde: tonaý, urlaý, buzaqylyq, zorlyq-zombylyq jáne basqa da qylmystar bar. Buryn sottalǵandardyń, sondaı-aq kámelettik jasqa tolmaǵandar qylmysynyń tómendeýi baı­qal­dy», degen Q.Qasymov osy jáne basqa da jaqsy ózgeristerdiń quq­yq buzýshylyqtyń aldyn alý, qoǵamdyq tártipti saqtaý, jol qozǵalysy qaýipsizdigin qam­ta­masyz etý boıynsha IIM-niń óńirlik ákimdiktermen birlese atqarǵan jumystarynyń nátı­jesi ekenin aıtty. Jalpy sany 25 myń bolatyn jergilikti polısııaǵa ýchaskelik polısııa ınspektorlary, jol-patrýldik, ıývenaldyq, tabıǵatty qorǵaý polısııasy, sondaı-aq ákimshilik jaýapkershilik boıynsha ustalǵan adamdarǵa belgili turaqty jeri joq adamdarǵa arnalǵan arnaıy mekemeler biriktirilgen. Negizinen Ult josparynyń 30-qadamyn iske asyrý maqsatynda qurylǵan jer­gilikti polısııa qyzmeti óz jumy­syn 2016 jylǵy 1 qańtarda bas­taǵan bolatyn. Al bıylǵy jyl­dyń 12 shildesinde organdar qyz­metterin jetildirýge baǵyttalǵan zańdardyń biri qabyldandy. 

Q.Qasymov jergilikti polısııa qurylǵan kezden bastap onyń materıaldyq bazasy avtokólikpen, baılanys quraldarymen, kom­pıýterlik tehnıkamen aıtar­lyqtaı kúsheıtilgenin atap ótti. Sonymen qatar jol-pat­rýl­dik polısııanyń kadrlyq jaǵ­daıyn jaqsartý úshin sharalar qabyldanýda, serjanttyq laýa­zymdardy ofıserlik laýa­zym­darǵa aýystyrý sharalary kezeń-kezeńimen júrgizilýde. Qazir úsh myńnan astam laýazym ofıserlikke aýystyrylǵan. Biraq birqatar óńirlerde bul jumystar tolyq atqarylmaǵan. Ishki ister mınıstri óńirler basshylarynyń nazaryn osy máselege aýdara otyryp, atalǵan máseleni sheshý tek polısııa qyzmetkerleriniń jalaqysynyń ósýine ǵana yqpalyn tıgizip qana qoımaı, kadrlardyń sapalyq quramyn jaqsartatynyn atap ótti. 

Tapsyrmalar tııanaqtaldy

Máseleni talqylaý qory­tyn­dysynda Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev Ishki ister mı­nıstri Q.Qasymovtyń nazaryn júrgizilgen zańnamalyq ózge­risterge aýdardy. Qoǵam jýyr­da qabyldanǵan zańnan kóp nárse kútip otyrǵanyn aıtyp ótti. Premer-Mınıstr sonymen qatar kadrlyq máselelerdi sheshýge kóńil bóldi. Bul ýchaskelik ınspektorlarǵa jáne jergilikti polısııa qyzmetiniń jeke qura­myna, atap aıtqanda, serjant qyz­metterin ofıserlik qyzmet­terge kezeń-kezeńmen aýysty­rý­ǵa qatysty. Sonymen qatar «mek­tep­tegi» ınspektorlar tájirıbesin damytý máselesine asa baıypty qaraý qajet. Atalǵan baǵytta B.Saǵyntaev ıns­pektorlary bar jáne joq mektepter boıynsha jasóspirimder qylmysy statıstıkasyn zerdeleý qajettigin atap ótti. Premer-Mınıstr ákimderge óńirlerde oryn alyp jatqan máselelerdi qaraı otyryp, Quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııalardyń arnaıy otyrystaryn ótkizip, qoǵamdyq qaýipsizdik deńgeıin edáýir nyǵaıtýǵa yqpal etetin sharalar qabyldaýdy tapsyrdy. Budan ózge, Ishki ister mınıstrliginiń aqparattyq turǵydan ashyq bolýy qajettigine nazar aýdardy.

О́ńirlik baǵdarlama ózektendirildi

Qoldanystaǵy salalyq baǵ­dar­lamalardy ońtaılandyrý maq­s­atynda 2014 jyly О́ńirlerdi damy­týdyń 2020 jylǵa deıingi biryń­ǵaı baǵdarlamasy qabyl­dan­ǵan bolatyn. Biryńǵaı baǵdar­lamaǵa «Aımaqtardy damytý», «Monoqalalardy damytý», «Aqbulaq», «Turǵyn úı-kommý­nal­dyq sharýashylyqty jańǵyr­tý», «Qoljetimdi baspana-2020», sondaı-aq shaǵyn qalalardy damytý baǵdarlamasynyń jobasy engizilgen edi. Keshe Úkimet otyrysynda osy baǵdarlamany iske asyrý men ózektendirý barysy qaraldy. Bul rette Ulttyq ekonomıka mınıstri T.Súleımenov baǵdarlamanyń barlyq maqsatty ındıkatorlary júzege asyrylyp jatqandyǵyn habarlady. Sondaı-aq mınıstr qoldanystaǵy О́ńirlerdi damytýdyń 2020 jyl­ǵa deıingi úkimettik baǵdar­la­ma­synyń mindetterin, nysanaly ındıkatorlaryn, nátıjeler kór­setkishterin jáne is-sharalaryn ózektendirýmen Memlekettik baǵdarlama mártebesinde bekitý boıynsha jumystar júrgizilgenin aıtty. О́zektendirilgen Mem­le­kettik baǵdarlama aıasyn­da ba­ǵyttar turǵysynan fýnk­sıo­naldyq qalalyq aýdandardy damytý, turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýa­shylyq ınfraqurylymyn da­mytý mindetterin sheshý usy­nylǵan.

Jıynda sondaı-aq óńirlerde iske asyrylyp jatqan ju­mys­tar týraly Pavlodar obly­sy­nyń ákimi B.Baqaýov, Jam­byl oblysynyń ákimi A.Myr­zah­me­tov jáne Shyǵys Qazaqstan ob­ly­synyń ákimi D.Ahmetov esep ber­di. Talqylaý qorytyndysynda О́ńir­lerdi damytýdyń 2020 jyl­ǵa deıingi memlekettik baǵ­dar­la­ma­synyń jańa jobasy maquldandy. 

Sıfrlandyrý ónimdi ósiredi

Jıynda talqylanǵan taǵy bir másele – agroónerkásiptik keshendi sıfrlandyrý jaıy. Bul taqyrypta Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Arman Evnıev egjeı-tegjeıli baıandady. Túıindeı aıtsaq, agroónerkásip keshenin damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyna sáıkes, jos­par­lanǵan is-sharalar esebinen ish­ki ónimniń jalpy ósimi 3 trln-nan astam teńgeni quraıdy. On­da agroónerkásip keshenin sıfr­landyrýdyń áseri 30 prosent nemese shamamen 1 trln-nan teńge bol­maq. Al S.Seıfýllın atyn­daǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnı­versıtetiniń rektory Aqylbek Kúrishbaev óz kezeginde oqý orny AО́K-ti sıfrlandyrý boıynsha eki baǵytta jumys júrgizip jatqanyn aıtty. Birinshisi – jer resýrstaryn paıdalanýǵa monıtorıng jasaý, ekinshisi – óndiriske dálme-dál eginshilik tehnologııalaryn engizý.  Sondaı-aq otyrys barysynda Qostanaı oblysynyń ákimi A.Muhambetovtiń, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Q.Aqsaqalovtyń baıandamalary tyńdaldy.

Qorytyndysynda, Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine dál­me-dál eginshilik element­terin engizýdi jáne mal sharýa­shylyǵy boıynsha smart-ferma­lardy engizý jumystaryn jyldamdatýdy tapsyrdy. 

Dınara BITIK, 

«Egemen Qazaqstan»