Elimizde 500-den asa medısınalyq kómek kórsetetin uıym bar
1978 jyly DDU jáne IýNISEF-tiń qoldaýymen Almaty qalasynda alǵashqy dárigerlik kómekti jetildirýge arnalǵan halyqaralyq konferensııa ótken bolatyn. Aıtýly tarıhı oqıǵaǵa bıyl 40 jyl tolyp otyr. «Almaty deklarasııasynyń» 40 jyldyǵy qarsańynda Respýblıkalyq alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómektiń úzdik tájirıbelik ortalyǵynda «Primary Health Care» ulttyq qaýymdastyǵy» zańdy tulǵalar men jeke kásipkerler birlestigi ashyldy. Sharada memlekettik qurylymdar men halyqaralyq uıymdardyń, kásibı úkimettik emes uıymdardyń ókilderi, aýrýhana basshylary bas qosty. Jıyndy «Primary Helth Care» Ulttyq qaýymdastyǵynyń prezıdenti Tólebaı Rahypbekov ashyp berdi. Qaýymdastyq prezıdentiniń aıtýynsha, atalǵan uıym elimizdegi áleýmettik baǵdarlanǵan alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekti damytý maqsatynda qurylǵan. Onyń qurylýyna sapaly, qoljetimdi ári úzdiksiz densaýlyq saqtaý júıesin qalyptastyrý úshin, AMSK salasyndaǵy tájirıbeli dárigerler, jeke kásipkerler, emhanalar, otbasylyq densaýlyq ortalyqtary, medısınalyq joǵary oqý oryndary men kolledjderin biriktirý qajettiligi sebep bolǵan. «Qaýymdastyq mamandardyń múddesin qorǵap qana qoımaı, otbasylyq medısına, medbıkelik, áleýmettik jumys, psıhologııa jáne qoǵamdyq densaýlyq saqtaý salalarynda jańa ádistemeler men tehnologııalardy engizýge múmkindik berip, elimizdegi AMSK júıesin jetildirýge jaǵdaı jasaıdy», deıdi T.Rahypbekov.
Jańa uıym alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómektiń sapasyn arttyrýǵa qatysty barlyq túıtkildi máselelerdi sheshýge atsalyspaq. Qazir elimizde 500-den asa medısınalyq kómek kórsetetin uıym bolsa, jyl basynan beri 9 mln-nan astam adam atalǵan uıymdardyń kómegine júgingen. «Primary Health Care» ulttyq qaýymdastyǵy» basqarma tóraǵasy Roza Abzalova Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen birge «2018-2022 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy AMSK damytýdyń negizgi baǵyttary týraly» mańyzdy qujat qabyldanǵanyn aıtady. Onda halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý men densaýlyǵyn jaqsartý boıynsha negizgi maqsattar aıqyndalǵan. «Qazirgi tańda elimizde alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetetin 524 uıym bolsa, onyń 370-i memlekettik jáne 154-i jeke menshik bolyp tabylady. Osy uıymdarda jalpy sany 6 205 otbasylyq dáriger qyzmet etedi. Árıne tutas bir memleketke bul mamandardyń sany azdyq etedi. Orta eseppen bir otbasylyq dárigerdiń úlesine eki myńnan astam emdelýshiden kelip otyr. Bizdiń uıym osy túıtkildi sheship, bilikti dárigerler men medbıkelerdi daıyndaýǵa atsalysady», deıdi R.Abzalova.
Jıynda aıtylǵandaı, elimizde aldaǵy ýaqytta taǵy da 1500 dárigerlik ýchaske ashylmaq. Mundaı medısınalyq uıymdardyń kóptep ashylýy eń aldymen salany qaǵazbastylyqtan qutqarady. Sonymen qatar kópqabatty úılerdiń birinshi qabatynan emhanalardyń ashylýyna da atalǵan assosıasııa dáneker bolmaq.
«Biz qaýymdastyqtyń jáne alǵashqy medısınalyq-áleýmettik kómektiń basty nysany retinde naýqastardan bólek, deni saý adamdardyń da ahýalyn qadaǵalaýdy kózdeımiz. Bolashaqta emhana izdep, qoǵamdyq kóliktermen alysqa sabylýdyń qajeti bolmaıdy. Premer-mınıstrdiń tapsyrmasy boıynsha, endi jańa shaǵyn aýdandar salynǵanda, boı kótergen ǵımarattyń birinshi qabatynan shaǵyn ambýlatorııalardy qosa salý josparlanyp otyr», deıdi qaýymdastyq prezıdenti T.Rahypbekov.
Qaýymdastyq quramynda otandyq medısına maıtalmandarynan bólek shetelderdiń sarapshy mamandary bar. Sondaı-aq birlestik dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy jáne Nazarbaev ýnıversıtetpen memorandýmǵa qol qoıǵan. Qaýymdastyqtyń jeke kásipkerlermen jáne zańdy tulǵalarmen birigip jumys isteıtindigin de aıta ketken jón. Odan bólek, óńirlerde 16 bólimshesi ashylǵan assosıasııanyń maqsaty – alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetýdiń básekelestigin arttyrý. Ulttyq assosıasııanyń Batys Qazaqstan oblysy boıynsha bólimshesiniń dırektory Sáýle Býlkashevanyń sózine súıensek, óńirdegi úzdik tájirıbe ortalyǵy retinde tańdalǵan №1 qalalyq emhana aldaǵy ýaqytta óz jumystaryna ınnovasııalyq tehnologııalar men halyqaralyq jetistikterdi engizip, qaýymdastyq bólimshesiniń tikeleı qatysýymen qyzmet etedi. Sondaı jumystardyń biri retinde, atalǵan emhanada 2017 jylǵy 29 jeltoqsanda «QR pedıatrlyq kómek kórsetý standarttaryn bekitý týraly» №1027 buıryq boıynsha patronajdy qyzmet engizilgendigin atap ótýge bolady.
«Bul medısınalyq uıym patronajdy qyzmettiń ádistemesin synaqtan ótkizgen birden bir uıym jáne elimizdiń barlyq ortalyqtaryn oqytýdy josparlaýda. Qaýymdastyqtyń «Árkimniń densaýlyǵyna qamqorlyq» degen urany assosıasııa músheleriniń aldyna kóptegen mańyzdy mindetter júktep otyr. Bir sózben aıtqanda, qaýymdastyq qyzmeti ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń, halyqaralyq jáne qoǵamdyq uıymdardyń, sarapshylar qaýymdastyǵynyń, buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi men basqa da múddeli tarap ókilderiniń elimizdegi alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek júıesin jetildirý jáne dáıekti damytý jónindegi kúsh-jigerin biriktirýge baǵyttalatyn bolady», deıdi S.Býlkasheva.
Shara barysynda qatysýshylardyń nazaryna ulttyq jáne halyqaralyq sarapshylardyń – alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek salasyndaǵy kásibı mamandardyń baıandamalary, synamaly jobalardyń nátıjeleri usynyldy.
Medısına elıtasy Astanada bas qospaq
Aldaǵy aıda álem nazary taǵy bir márte Astana tórine aýmaq. Bul joly DDU-ǵa múshe 190 memlekettiń ókilderi elordaǵa mańyzdy tarıhı qujatty, ıaǵnı HHI ǵasyrda álemdegi AMSK júıesin damytýdy aıqyndaıtyn «Astana deklarasııasyn» qabyldaý úshin jınalady. Qujatqa qol qoıý rásimi 25-26 qazan kúnderi Qazaqstan Úkimeti, DDU men IýNISEF-tiń uıymdastyrýymen ótetin alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetý boıynsha Ǵalamdyq konferensııa barysynda bolmaq.
Joǵaryda atap ótkenimizdeı, jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt buryn álem halqyna qoljetimdi jáne sapaly densaýlyq saqtaý júıesin usyný boıynsha tyń jańalyq alyp kelgen Almaty deklarasııasy qabyldanǵany málim. Osyǵan oraı, aldaǵy ótetin konferensııa «Almatydan bastalǵan densaýlyq saqtaý qyzmetterimen jappaı qamtýǵa jáne turaqty damý maqsattaryna» degen taqyryppen uıymdastyrylyp otyr. Konferensııaǵa 1200-ge jýyq adam qatysady, olardyń kópshiligi shetelden keletin qonaqtar bolmaq. Meımandar Almaty deklarasııasynda aıtylǵan mindetterdiń oryndalýyn qadaǵalap, sonymen qatar AMSK salasyndaǵy úzdik ıdeıalar jáne halyqaralyq tájirıbelermen almasady dep kútilýde.
Aldaǵy konferensııa jaıly Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov ta óz oıyn bildirgen bolatyn. «Búginde densaýlyq saqtaý júıesi halyqtyń qartaıýy, qonys aýdarýy men kóshýi, sozylmaly ınfeksııalyq emes aýrýlardyń artýy, azamattardyń áleýmettik jáne ekonomıkalyq damýyndaǵy aıyrmashylyq, jahandaný, sıfrlandyrý syndy túrli synaqtardy ótkerip keledi. Josparlanyp otyrǵan jıynda álemdik medısınalyq qaýymdastyq qyryq jyl burynǵydaı túıtkildi máseleler men múmkindikterdi esepke ala otyryp, halyqtyń densaýlyǵyn saqtaý maqsatynda alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekti qoldaý men oǵan ınvestısııa quıýdyń mańyzy men rólin talqylaıdy», dedi mınıstr.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»
