«Munaıshy» qory – zeınetker munaıshylar janashyry

N.Á.Marabaev atyndaǵy «Mu­naı­shy» qoǵamdyq qory 2004 jy­ly halqymyzdyń eljandy aza­mat­tary, elimizdiń munaı-gaz sa­la­synyń janashyrlary Násip­qa­lı Marabaev, Asqar Qulybaev jáne Oral Aqsholaqovtardyń qu­ryltaıshylyǵymen dúnıege kelgen bolatyn. Sodan beri qaraı zeı­netker ardager-munaıshy­lary­myz­dyń áleýmettik jaǵdaılaryn jaqsartý máselesi men problema­laryna kóńil bólip, olardyń oı­daǵydaı sheshilýine tyńǵylyqty aralasyp keledi. Qordyń jumy­syn negizinen Qamqorshylyq ke­ńe­si basqarady, onyń quramy kezinde munaı ónerkásibin uıymdas­tyrýǵa eren eńbek sińirgen, ón­diristik kásiporyndardy, aýdan, oblys jáne respýblıka keńis­ti­ginde basshylyq qyzmetter atqa­ryp, el basqarǵan ardager-munaı­shy­lardan jasaqtalǵan. Qordyń is josparlary, qarjylyq smeta, bıýdjetteri Keńestiń májilisinde tyńǵylyqty talqylanyp bekitiledi, ár jyl aıaǵynda mindetti túrde aýdıt júrgiziledi. О́tken 8 jyldaı mezgil ishinde Qor ardager munaıshylarymyzǵa materıaldyq jáne rýhanı qaıy­rym­dylyq kómek kórsetýde qyrýar jumystar atqardy. 2005 jyly Qazaq munaıynyń ensıklope­dııa­sy 2 tomdyq kólemdi kitap bolyp jaryq kórdi. Osy anyqtamalyq ádebıette júz jyldan astam ta­rıhy bar elimizdiń munaı-gaz sa­la­synda úzdiksiz eńbek etken 2500-den astam azamattyń qys­qa­sha ómir joldary úsh tilde, qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde jazylyp, tarıh tizimine máńgilik engizildi. Sondaı-aq, Uly Otan soǵysynyń 60 jyldyǵyna arnap «Munaıshy arýlar eńbegi – erlik eskertkishi» taqyrybymen soǵys­qa attanǵan jubaılarynyń týma-týystarynyń eńbek maıdanynda ornyn basyp, maıdanǵa úzbeı munaı jóneltken 500-den astam apa-analarymyzdyń eren eńbek­teri baıandalǵan kitap shyǵaryl­dy, Jeńistiń 65 jyldyǵyna «Qa­zaq­stan munaı ónerkásibi soǵys jyldarynda» atty kitap jaryq kórdi. Qordyń tyndyryp jatqan taǵy bir izgi isi – ulttyq munaı-gaz óndirisimizde óshpes iz, óz qol­tańbalaryn qaldyrǵan ardagerlerimizge arnalǵan «Qazaq munaıy­nyń ardaqtylary» atty serııamen shyǵatyn kitaptar. Bul serııadan 50 kitap shyǵaryp úlgerdik. Qor ár munaıly ólkelerde munaıshylardyń Dańq alleıa­la­ryn arhıtektýra óneriniń jańa talaptaryna saı etip qala tur­ǵyn­daryna qyzyqty demalys or­ny bolarlyqtaı sáýletti keshen salýdy másele etip qoıǵan bola­tyn. Ol jerde óńirdegi munaı-gaz salasynyń qyzmetterin damytqan mekemeler men ujymdardyń at­taryn munaı ken oryndaryn ashyp, óndiristik turǵyda ıgerýge atsa­ly­syp, súbeli eńbek sińirgen ar­daqty ardager-munaıshylary­myz­dyń attaryn aıshyqtap kórsetip máńgilik tarıhı murajaı ispettes etip kórsetý kózdelgen. Ázirge Dańq alleıasy elimizdiń eki obly­synda, Oral jáne Jańaózen qala­larynda salynyp, halyq ıgiligine tapsyryldy. Osy ótip bara jatqan 2011 jy­ly N.Á.Marabaev atyndaǵy «Mu­naı­shy» qoǵamdyq qory óziniń jar­­ǵy­synda anyqtalyp kórsetilgen áleý­mettik jaǵdaılary tómen ardager munaıshylarymyzdyń ot­bas­tary­na qaıyrymdylyq kómek kórsetý jumystarymen qatar mu­naı sala­syndaǵy birneshe mereı­toı­lyq sha­ralardyń uıymdas­ty­rylýyna atsalysyp, daıyndyǵy­nan bastap joǵary dárejede ótýi­ne belsene aralasty. 2011 jyl Qor úshin negizinen Qazaq mu­naıy­nyń baǵyn ash­qan alǵashqy ken oryndarynyń biri – Dos­sor­dyń 100 jyldyǵy, Mań­ǵystaý mu­naıynyń ashylýy­nyń 50 jyldy­ǵy jáne Qumkól ken orny óndi­ris­tik ıgerilýiniń 25 jyldyǵyn atap ótýge arnalǵan is-sharalardy jú­ze­ge asyrýǵa úles qosýymen ótti. Osy mereıtoılyq sharalardyń jos­parlaryn jasaq­tap, uıymdas­ty­ryp, iske asyrýǵa baǵyttalǵan ju­mys toby «Qaz­Mu­naıGaz» UK» AQ buıryǵymen bekitildi, jumys toby quramynda «Mu­naıshy» qory da qatynasyp, birlese eńbek etti. Dos­sor ken or­nynyń, jalpy Embi mu­naıly ól­kesiniń damýy, ósip-ór­ken­deýine jáne Mańǵys­taý­da munaı kóziniń ashylýy, onyń ıgerilýine eńbek sińirgen ar­daqty ardagerler jaı­ynda «Qa­zaq munaıynyń ar­daq­­ty­lary» serııasymen 19 kitap shy­ǵarý baǵdarlamaǵa engizildi. Gazet betterinde, radıo habar­larynda ardager munaıshy jeke tulǵalardyń ómir joldary ar­qy­ly munaı-gaz salasynyń órkendep damý joldary týraly aqparattyq materıaldar uıymdastyryldy. Qor­dyń uıymdastyrý basshyly­ǵy­men teledıdardan kórsetiletin jarnamalyq ta, tárbıelik te mán-maǵynasy bar «QazMunaıGaz» ult­­tyq kompanııasynyń áleý­met­tik 7 beınebaıandary shyǵaryldy. Amerıkanyń oqymystysy De­nıel Ergın aǵylshyn tilinde shy­ǵarǵan «Dobycha vsemırnaıa ıstorııa borby za neft, dengı ı vlast» munaı tarıhy, munaıdyń saıasatqa yqpaly, basqa da munaı tóńiregin­degi máseleler jónindegi kitap­tyń Máskeýden orys tilinde shy­ǵa­rylýyna «QazMunaıGaz» UK» AQ atynan demeýshilik kómek kórsettik. Munaı salasynyń, munaıshy­lar­dyń áleýmettik jaǵdaılary­nyń táýelsizdik jyldardaǵy óz­geristeri men qol jetkizgen ta­bys­tary jóninde materıaldar da­ıyndalyp, gazet betterinde, «Shal­qar» radıo­sy­nyń habarlarynda berildi. Munaıshylardyń kásibı merekelik kúnderinde Almaty men Astanada turatyn zeınetker arda­ger-mu­­naıshylardy Mańǵystaý men Aty­­raý oblystaryna «QazMunaı­­Gaz» О́B» AQ uıymdastyrǵan charterlik reıspen aparyp jergilikti ardagerlermen birge mereıtoılyq is-sharalarǵa qatystyryp qaıt­tyq. Olar oblys ortalyqtary Atyraý men Aqtaý, munaıshylar kentteri Jańaózen men Dossorda bolyp, táýelsizdik jyldardaǵy munaıshy­lardyń áleýmettik jaǵ­daı­lary­­nyń ómirsheń ózgeris­te­rin óz kóz­derimen kórip, sońǵy jyl­dardaǵy jetistikterge qýa­nysh­ty, kóńil tolarlyqtaı sezimmen oraldy. Sonymen qosa Qordyń negizgi jarǵyda belgilengen mindetteri or­yndaldy. Osy ústimizdegi jyl­dyń 11 aıynda 544 adamǵa qaıy­rym­dy­lyq kómek kórsetildi, onyń ishinde 301 adamǵa aı saıynǵy kómek berilse, 243 adam bir rettik kómekpen qamtyldy, sol ardagerlerimiz 41 562 770 teńge kólemin­de qaıyrym­dylyq kómek aldy. Qaıyrym­dy­lyq kómek retinde zeınettegi ardager munaıshylar 591 myń teńge kóleminde gazetke jazdyryldy. «Qazaq munaıynyń ardaq­ty­lary» serııasymen ústimizdegi jyl­dyń 11 aıynda 15 kitap baspadan shyqty, jyl aıaǵyna deıin taǵy beseýi jaryq kórmekshi. Osy ja­ryq kórgen kitaptardyń basym kóp­shiligi Dossordyń 100 jyl­dyǵy men Mańǵystaý munaıynyń 50 jyldyǵyna arnalyp shyǵa­ryl­ǵan týyndylar. Dossordyń 100 jyl­dyǵy men Mańǵystaý mu­naıy­nyń 50 jyldyǵyna arnalǵan kitaptardyń jazylyp, baspadan shyǵýyna «QazMunaıGaz» BО́» AQ jáne Mańǵystaý oblystyq ákim­digi jetkilikti mólsherde ar­naıy qarajat bólip, demeýshilik etti. Qordyń negizgi maqsaty men múddesi – áleýmettik jaǵdaıy óte nashar, kómektesetin eshkimi joq, zeınetaqydan basqa tabys kózi joq zeınetkerlerge qaıyrym­dy­lyq kómek kórsetý. Osyndaı tyń serpindi keń kólemdi keshendi baǵ­dar­la­malardyń oıdaǵydaı júzege asýy munaıshylar qaýymyn ási­re­se ardagerlerimizdi qýanyshqa bó­leý­de. Ulttyq damýymyz ben memlekettik nyǵaıýymyzǵa aýadaı qa­jet jurtshylyq kóńilinen shy­ǵar­lyq jańa bastamalar kóterip, ardager munaıshylarymyzdyń ál-aýqatyn jaqsartýda talaı ıgilikti is­ter atqarylyp, onyń júzege asýyn yjdaǵatty qadaǵalaýda «Mu­naıshy» Qory erekshe belsendilik tanytýda. Qor men «QazMu­naıGaz» UK» AQ jáne onyń enshiles kompanııalarymen birlese otyryp 2006-2011 jyldarǵa ar­nal­ǵan ózara túsinistik Memo­ran­dýmyn basshylyqqa ala otyryp, osy kompanııalar negizgi demeýshilik kómek kórsetip keledi. Ju­mys­ty ári qaraı jalǵastyrýǵa sol «QazMunaıGaz» UK» AQ enshiles kompanııalarymen 2011-2016 jyldarǵa arnalǵan Memo­ran­dýmǵa qol qoıyldy. Osy gazet betin paıdalanyp 2011 jyly Qorǵa demeýshilik kómek kórsetken kompanııalardyń tizimin jarııalaýdy jón sanadyq. Olar mynalar: «QazMunaıGaz» UK» AQ, «Qaz­MunaıGaz» О́B» AQ, «QazTrans­­Oıl» AQ, «QazMunaıGaz» О́ńdeý jáne Marketıng» AQ, «Qaz­Trans­Gaz» AQ, «Mańǵystaý MunaıGaz» AQ, «Ja­ıyqMunaı» JShS, «Qor» Munaı Kompanııasy» AQ, «Sa­zanQuraq» JShS, Mańǵystaý ob­lystyq ákim­shi­liginiń «Demeý» Áleýmettik qol­daý qory», «Pet­ro­Qazaqstan Qum­kól Rısorsız» AQ», «Qaz­NIGRI» JShS, «Azımýt» JShS. Osy oraıda, qamqor qolyn soz­ǵan kompanııa basshylaryna, olar­­dyń ujymyna elimizdegi 9 myńdaı zeınetkerlerdiń basyn biriktirip otyrǵan N.Á.Marabaev atyndaǵy «Munaıshy» qoǵamdyq qorynyń Qamqorshylar keńesiniń jáne dı­rek­sııasy atynan júrek túbinen shyqqan shynaıy rıza­shy­lyǵy­myz­dy bildire otyryp, olarǵa eli­mizdiń ekonomıkasyn da­mytýǵa, táýelsizdigimizdiń máń­gilik bolýy­na jemisti eńbek etýlerine, Al­la­nyń abyroıyna bólenip, ba­qytty bolýlaryna tilektestik bildiremiz. Birlesken jumysymyzdyń mereıi ústem bolǵaı!

Saılaý JYLQAIDAROV, qordyń atqarýshy dırektory.