Ilki zamanda Kókshetaý men Qaraótkeldiń keń-baıtaq dalasynda myńdy aıdaǵan baılar az bolmaǵan. Eskiniń esti áńgimesi búginge deıin úzilmeı, ańyzben aıshyqtala áspettelip jetken. Keshegi keńes zamanynda baı bitken «balshyq» boldy. Shyq bermes sarań, ashtan ólip bara jatsań aýzyńa sý tatyrmaıtyn kisápir. Al shyn máninde baıdyń baılyǵy óz áýletiniń ǵana emes, aýyl-aımaqtyń sabasy sarqylmas qazynasy ekendigi búgin ǵana aıtylyp jatyr.
Áýeli jylqyly jigitterdiń jurtyn kórmek bolǵanbyz. Jókeı kólinen atshaptyrym árirek, kileń adyrly ólkeniń alqymy erkekshóp pen ızenge, aqseleý men betegege tunyp tur eken. Taýly-tasty, qumdaq jer. Qulaǵynan tartsań da qyltıyp egin shyqpaıtyn jerdiń saýyryn keńes zamanynda solaqaı saıasattyń soqasynyń tisi aımańdaı etken. Qazir el táýelsizdik alǵaly malǵa jaıly bul óńir tól sharýashylyǵyn tolaıym órkendetýge birjola bet buryp jatyr.
Úıezdegen myń qaraly jylqynyń janyna taıap qaldyq. Dastarqanǵa shashylǵan baýyrsaqtaı erkin jaıylyp, bytyraı baýyrlaǵan emes, shoq juldyzdaı ekshelgen kezde jıyrma úıirge taıaý jylqynyń ózi bir-aq ýys bolady eken. Quryqsalym jerge jetkende jaýyryna etjeńdi kisi erkin jatqandaı jaıaly, saýyrly, shoqtyǵy anadaıdan kóz tartyp turǵan qula aıǵyr jerden basyn julyp alyp oqyranyp, jer tarpydy. О́zge jylqy da balyqtaı semiz, qońdy kórinedi. Bıyl kún salqyn, jylqynyń erkin ottap, alańsyz jaıylýyna qolaıly bolyp tur.
– Biz óz kásibimizdi bastaǵan 2012 jyly aldymyzda jıyrma-otyz bıemiz bolǵan, – deıdi «Qosdáýlet» sharýa qojalyǵynyń basshysy Jambyl Jaqypov. «Qazir shynyn aıtý kerek, malsaq qaýymǵa memleket úlken qamqorlyq týǵyzyp otyr. Biz de «Qulan» baǵdarlamasy arqyly nesıe alyp, júz bıe satyp alǵanbyz. Sodan ósirdik. Negizi óz tóli esebinen kóbeıtýdi kózdep otyrmyz. Jylqy tuqymyn asyldandyrý da jadymyzdan bir shyqqan emes. Tól malymyzdyń turqy kishireıip, tuqymy tánti etpegen soń muǵaljar tuqymdy 15 aıǵyr satyp ákeldik. Qazir sol aıǵyrlardan týǵan jabaǵylar úıirde júr», dep óz tájirıbesimen bólisti.
Sińire býdandastyrylǵan jabaǵylarǵa nazarymyz túsken. Jabaǵy bolsa da jergilikti jylqynyń taı-qunanyndaı. Osy arada mal tuqymynyń, onyń ishinde jylqy jaryqtyqtyń baǵy nelikten baılanǵany týraly bir aýyz sóz aıta ketelik. Sońǵy jyldary mal súmesimen kún kórip kele jatqan aýyl adamdary aıǵyr jańalamaıtyn boldy. Shyntýaıtynda, bir-eki bıeniń betine qarap otyrǵan adamǵa arqyratyp aıǵyr ustaǵan tıimsiz. Odan góri jetekke jegiletin, jyl saıyn qulyndaıtyn bıe durys. Al aıǵyrdy bosaǵasyna bıe bitken aýyl adamdary ortalarynan qarajat shyǵaryp, shetten tuqymy jaqsysyn satyp ákelip úıirge salsa, úıdeı paıda bolar edi. Átteń, ánsheıinde dastarqan basynda kúpinip kóp otyratyn qazekeńniń osy bir ortaq iske kelgende kejegesi keri tartyp turady. Nátıjesinde jylqy malynyń qunany taıdaı, taıy jabaǵydaı bolyp usaqtalyp ketti.
Al «Qosdáýlet» sharýa qojalyǵy osy bir jaıdy qapysyz ańǵarǵan eken. Aldaǵy ýaqytta taǵy da tuqym jaqsartý úshin aıǵyr jańalaýǵa ańsarlary aýyp otyr. Elimizdiń túkpir-túkpirindegi asyl tuqymdy jylqy sharýashylyqtarymen habarlasyp, kelissóz júrgize bastapty.
Sharýashylyqtyń 49 jylǵa jalǵa alǵan bes myń gektar jeri de bar. Jaıylymy da, shabyndyǵy da sonda. Qyraýly qysta jabaǵynyń bárin Kishkentaı aýylyndaǵy mal qorasyna qamaıdy. Al iri jylqy tebindep shyqpaq. Sóz arasynda sharýashylyq basshysy muǵaljar tuqymdy jylqy Arqa qysynyń boran-shashynyna, sary shunaq aıazyna shydamdy, tebinge myqty ekendigin aıtyp qaldy. Asylynda, óndirilgen ettiń ózindik qunyn tarazy basyna tartqanda, qysy-jazy baqtashyny beınetke batyrmaı, tebindep shyǵatyn, bylaısha aıtqanda, óz aıaǵymen kún kóretin jylqydan tıimdi túlik joq-aý, sirá.
– Mal ósirý úshin, eń aldymen qorań saıly, mal azyǵy mol bolý kerek, – deıdi sharýa qojalyǵynyń basshysy, – qazir biz kúni-túni shabyndyqtyń ústinde júrmiz. Tehnıkamyz jetkilikti, tórt birdeı «MTZ-80», aýqymy toǵyz metrdi qamtıtyn shalǵymyz bar.
Shabyndyqta shóp býatyn Germanııanyń «Klass» tehnıkasy men tasymaldaýǵa qajetti «KamAZ» da tynym tappaı jortyp júr. Memleket qamqorlyǵynyń arqasynda mal basyn kóbeıtýdi, kóbeıtip qana qoımaı, asyldandyrýdy murat tutqan sharýa qojalyǵy alǵashqy nesıelerinen qulan-taza qutylǵan. Tıimdi ekenine tolaıym kózi jetken soń taǵy da nesıe alyp, júz qulyndy bıe satyp alýdy josparlap otyr. Jalǵyz sheshimin tappaı turǵan másele – elektr qýatynyń joqtyǵy. Sol sebepti bıe baılap, qymyz baptaı almaı otyr. Jaılaý tórinde elektr qýaty bolmaýy sebepti saýmaldy saqtaıtyn muzdatqyshy da joq. Myń jylqy aıdaǵan myqtylardyń máselesin aýdan ortalyǵyna soqqanymyzda, aýdan ákimi Ermek Nuǵymanovqa qulaqqaǵys qylǵanbyz.
– Eskeremiz. Bári de bolady, – dedi ol, aýdanǵa jańa kelip jatqandyǵyn aıtyp.
Jylqy baqqan jigitterdiń bıesi saýyndy, jelisi qulyndy bolyp, aıy ońynan týatynyna biz de sendik.
Baıqal BAIÁDIL,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy,
Birjan sal aýdany
