Qazaqstan halqy Assambleıasynyń uıymdastyrýymen ótken shara arnaıy delegasııanyń Bektaýata shatqalyndaǵy «Uly Dala órkenıeti» etnoaýylyna baryp, «Uly Dala Eliniń qasıetti murasy» respýblıkalyq tarıhı-ekologııalyq aksııasy sheńberinde Qazaqstannyń halyq aqyny jáne kompozıtor Shashýbaı Qoshqarbaevtyń kesenesine gúl shoqtaryn qoıýymen bastalyp, «Jibek joly boıyndaǵy suhbattar – 2018: Uly Jibek joly – tarıh jáne qazirgi zaman» halyqaralyq ǵylymı konferensııasymen túıindeldi.
Jalpy, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń «Jibek joly boıyndaǵy suhbattar» halyqaralyq mádenıettanýshylyq jobasy 2007 jyldan bastap Ortalyq Azııa óńiri elderiniń qatysýymen jyl saıyn ótkizilip keledi. Ondaǵy maqsat – Ortalyq Azııa óńiri elderi men halyqtarynyń arasyndaǵy jan-jaqty baılanystardyń jańǵyrýyna jáne nyǵaıýyna yqpal etý. Jobaǵa on jyldan astam ýaqyt boıy jazýshy, mádenıettanýshy, qoǵam qaıratkeri Murat Áýezov uıytqy bolyp, jetekshilik etip keledi.
Halyqaralyq ǵylymı konferensııaǵa Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, О́zbekstan, Qytaı jáne Reseıdiń sarapshylary, fılosoftary, saıasattanýshylary, ǵylym men mádenıet qaıratkerleri, QHA ǵylymı-sarapshylyq keńesiniń, kafedralarynyń músheleri, etnomádenı birlestikterdiń ókilderi, stýdentter, QHA-nyń «Jańǵyrý joly» jastar qozǵalysynyń músheleri, BAQ ókilderi qatysty.
Konferensııa jumysyn Qaraǵandy oblysy ákiminiń orynbasary Jandos Ábishev quttyqtaý sóz sóılep ashty. Odan ári Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary – Hatshylyq meńgerýshisi Leonıd Prokopenko sóz alyp, sharanyń mańyzyna toqtaldy. «Jibek joly boıyndaǵy suhbat – babalar eńbegine jasalǵan qurmet. Balqash – tarıhqa baı ólke. Ańyz ben taǵylymǵa toly qasıetti Bektaýata – bizdiń muramyz. Bul urpaq úshin úlken amanat», – dedi L.Prokopenko. Sondaı-aq, ol Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha Balqash óndiristik oryn ǵana emes, týrıstik aımaq retinde damýy qajettigin atap ótti.
Jıyn barysynda Uly Jibek jolynyń jalpyulttyq qundylyq, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq tatýlyqtyń qalyptasýyna tikeleı yqpal etetini týraly aıtyldy.
Dóńgelek ústelge tóraǵalyq etken jazýshy Murat Áýezov árbir jasalǵan iste ulttyq qundylyq birinshi orynda turý kerektigine erekshe ekpin berdi. «Túrkitildes elderdiń yntymaǵyn qalaı saqtap qalamyz? Mine, basty máseleniń biri osy bolýy kerek. Munda tek ultyn súıgen ulandar ǵana jınalyp otyr. Biz qasıetti mekende bas qosyp otyrmyz. Balqash kóli ekige bólingen. Dál ortasynan Uly Jibek jolynyń kóshi ótken. «Adam kúbirin taý estıdi, taý kúbirin Táńir estıdi» degen támsil qalǵan». Biz áý bastan maqsatymyz ben muratymyzdy, juldyzymdy anyqtap alǵanbyz. Bizdiń murat – qazaq eli úshin, ult úshin aıanbaı eńbek etý. Qanshama qıyn-qystaý kezeńnen óttik. Qyryldyq, soǵysty kórdik. Alaıda rýhymyz muqalǵan emes. Osy rýhymyzdy joǵaltpaýymyz qajet», – dedi Murat Áýezov
Onan ári sarapshylar «Jańa jibek joly magıstraliniń Ortalyq Azııa elderiniń birlesý strategııasy» taqyrybynda baıandama jasady.
Mádenıettanýshy, ónertanýshy, О́zbekstan Kompozıtorlar odaǵynyń múshesi Aleksandr Jumaev óz sózinde Oljas Súleımenov, Murat Áýezov, Shyńǵys Aıtmatov sekildi tulǵalar kóp bolǵanda biraz máseleniń basy qaıyrylar edi degen tujyrymyn aıtty. «Olar – Ortalyq Azııa aýmaǵyna tulǵa retinde ónege bolady», – dedi ózbek ónertanýshysy.
Tarıh jáne onyń saldaryn qarastyrýǵa baılanysty fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Almıra Naýryzbaeva óz oıyn ortaǵa saldy. «Biz tarıhtyń ádistemesin múldem ózgertýimiz kerek. Munsyz sana jańǵyrmaıdy», – degendi alǵa tartty ǵalym.
Uly Jibek joly taqyrybynda Reseıdiń «Evrazııskıı dıalog» áleýmettik-ekonomıkalyq áriptestik qorynyń prezıdenti Aıjan Túzelbekova baıandama jasady.
«Biz ekonomıka arqyly mádenıetimizdi engizdik, endi kerisinshe mádenıet arqyly ekonomıkanyń keıbir túıtkildi máseleleriniń túıinin sheshe alamyz. Etno-týrızmdi qarqyndy damytýymyz qajet», – dedi reseılik qandasymyz.
Kezdesýge qatysýshylar Qazaqstannyń, mádenıaralyq dıalog qalyptastyrý tájirıbesimen almasty.
Shara spıkerleriniń biri, tarıh ǵylymdarynyń doktory, jazýshy Marat Sembın: «Kezinde Qazaqstanǵa qonys aýdarǵan ózge ult ókilderin qazaqtar baýyryndaı qarsy aldy. Sodan olardyń arasynda ajyramas dostyq qalyptasty. Osydan-aq qazaq ultynyń ulylyǵyn kórýge bolady», – dep túıindedi ǵalym.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy,
Balqash qalasy
